c9c6dafec3fe1e464045fb99fdf9dd5f.ppt
- Количество слайдов: 128
DÜNYADA VE TÜRKİYEDE TÜTÜN KULLANIMI VE KONTROLÜ Prof. Dr. Zeki KILIÇASLAN
İKİ SALGIN SARS TÜTÜN SALGINI • Ani öldürücü- Korkutucu. • Yavaş öldürücü-kabul edilebilir. • Hızlı global cevap. • Geç global cevap. • Binlerce olgu- Yüzlerce ölüm. • Milyarlarca olgu-Milyonlarca ölüm. • Çok Uluslu Şirketler Tarafından yayılır. • Temas ve seyahat ile yayılma.
Dünyada 1. 1 milyar, Türkiye’de 17 milyon sigara içici
2000 yılında sigaraya bağlanan ölüm: 4. 9 Milyon The World Health Report 2002
Dünya’ da her yıl 5 milyon insan sigara nedeniyle yaşamını yitirmektedir. Önlem alınmazsa bu sayı önümüzdeki yirmi yılda 10 milyonu bulacaktır.
BU SALGIN NASIL OLUŞTU ? • Nikotin ve Toksinler. • Geç etki. • Endüstri desteği. Ph. Morris BAT JTI Chine National Tob. • Politik ilgisizlik- (kazanç alanı) • Önlemek ve bırakmak zor.
Tütün endüstrisinin 2002 -2004 yılı karları: Kazanç (milyon $) Son 3 yılda büyüme British American Tobacco (BAT) 2095 %28. 16 Japan Tobacco International (JTI) 710 %24. 96 11 102 %13. 72 Imperial Tobacco Group 424 %13. 15 ALTADIS 541 %426. 34 Altria (Philip Morris) Source: Financial reports from the companies’ web pages. * Final results for 2002 for BAT, Altria and Imperial Tobacco Group. Final results for 2003 for JTI and Altadis. WHO exchange rates as of February 2004.
Bazı Ülkelerde Sigara İçme Sıklığı (yetişkinler) Erkek (%) Kadın (%) Çin (1984) 61 7 Japonya (1994) 59 (1966; 84) 15 (1966; 15) Kanada (1994) 29 (1966; 50) 31 (1966; 50) ABD (1993) 28 (1970; 44) 23 (1970; 32) Rusya Fed. (1993) 67 (1985; 53) 30 (1985; 10) Singapore (1995) Yunanistan (1994) İngiltere (1994) Türkiye (1993) DÜNYA 32 46 28 58 (1970; 42) (1987; 61) (1980; 42) (1988; 62) 47 3 28 26 13 (1970; 5) (1987; 25) (1980; 37) (1988; 24) 12
Dünyada sigara içim oranları Bölge Tüketim Kuzey Amerika Latin Amerika Batı Avrupa Orta ve Doğu Avrupa Afrika ve Orta Doğu Asya % 4. 7 % 8. 9 % 9. 3 % 10. 8 % 11. 8 % 54. 5
Sigara ihracata hızla artırılmalıdır çünkü Amerikan halkı giderek daha az sigara içmekte. Vice President- Dan Qauyle , 1990
Kovboy Çin Seddin de ? ?
Gelişmekte olan Ülkeler Dünya tütün tüketiminde payı % 41 1976 % 61 1984 % 71 2000
Pazarlar arası artış Global artış (4. 4 -5. 2 %) 1991 -2000 Asya’da - 33%
Global Yıllık Mortalite 10 7 milyon 3 7 milyon Gelişmekte olan ülkeler 3 milyon 1990 2025
Sigara alışkanlığı eğitim düzeyi düşük kişilerde daha yaygındır (Hindistan 1997)
Bazı Ülkelerde Sigara İçme Sıklığı (yetişkinler) Erkek (%) Kadın (%) Çin (1984) 61 7 Japonya (1994) 59 (1966; 84) 15 (1966; 15) Kanada (1994) 29 (1966; 50) 31 (1966; 50) ABD (1993) 28 (1970; 44) 23 (1970; 32) Rusya Fed. (1993) 67 (1985; 53) 30 (1985; 10) Singapore (1995) Yunanistan (1994) İngiltere (1994) Türkiye (1993) DÜNYA 32 46 28 58 (1970; 42) (1987; 61) (1980; 42) (1988; 62) 47 3 28 26 13 (1970; 5) (1987; 25) (1980; 37) (1988; 24) 12
Kaynak: Önder (2002).
Tütün Kontrol Programlarının Amacı ‘‘Tütün ürünlerinin kullanımına bağlı hastalık ve ölümleri azaltmak’’
Neden Tütün Kontrolü • Sigara Dünya da on erişkinden birini öldürmektedir. • Bu rakam 2030 da altı erişkinden birine yükselecektir. • Uzun süreli sigara içicilerin yarısı sigaradan ölür. – Bunların yarısı ömürlerinden 20 -25 yıl kaybederler. • Sigara kullanımı global olarak yılda net 200 milyar dolar kayba neden olur.
Tütün Kontrolünde Engeller • Tütün bağımlılık yapıcı madde olan nikotin içerir. • Sigara şirketleri ekonomik ve politik güçlerini tütün kontrolüne karşı kullanırlar. • Sigara satışları hükümetlerin gelirlerine katkı yapar. • Bazı kişiler sigaraya bağlı hastalıklar konusunda bilgi sahibi değildir.
Nikotin Bağımlılık Modeli Etken Tütün ürünleri Incidental Host Çevre Kültür, politika ekonomi, tarih NİKOTİN BAĞIMLILIĞI Vektör Sigara Şirketleri İstemsiz sigara içici Host Sigara içici
Tütün kontrolü konusunda politikacıların endişeleri • • İş kaybı. Gelirlerde düşüş. Kaçakçılık artışı. Fiyat artışlarının düşük gelirli sigara içiciler üzerine kötü etkileri. World Bank, 1999
Sigara endüstrisinin stratejileri – Halkla ilişkiler. – Para -politik güç. – Tütün çiftçileri gibi kesimleri kendi amaçları doğrultusunda yönlendirmek. – Çeşitli yollarla tütün kontrolü ile uğraşan sağlıkçılar, politikacılar , avukatlar ve gazetecileri “korkutmak”. The Advocacy Institute, 1998
Tütün kontrolünde talebi azaltıcı temel önlemler. • • • Fiyatları yükseltmek. Reklam ve promosyonu yasaklamak. Dumansız iç ortamların oluşturulması. Kitle iletişim kampanyaları. Tütün ürünü paketleri üzerine uyarıcı yazılar. Sigara bırakma tedavisine ulaşmayı kolaylaştırma. • Gençlik temelli programların uygulanması. – Okul programları – Medya – Gençlik etkinlikleri
Tütün fiyatlarının yükseltilmesi • Fiyatlar kısa sürede tütün tüketimini azaltan muhtemel en etkili tek yöntemdir. • Fiyatlar gençlerin sigaraya başlama oranları üzerine çok önemli oranda etki yapar. • Vergi satış fiyatlarının 2/3’ ünü oluşturmalıdır.
Philip Morris Tekel Sigaraları arasındaki fiyat farkını % 30 oranında tutmak için plan yapar.
Reklam ve promosyonların yasaklanması • Reklam, promosyon ve sponsorluklar satışları artırmak için yapılır. • Sponsorluk firmalar tarafından reklam yasaklarının aşmanın yolu olarak kullanılır. • Avrupa’da reklam yasaklarını aşmak için en çok kullanılan yöntem sigara dışı ürünlerde logoların kullanılmasıdır. • Reklam, sponsorluk ve promosyonların bütünüyle yasaklanması çok etkilidir.
Döküman No: 2500156422
Formula-1 Marlboro için bulunmaz bir pazarlama aracıdır Reklam yasağı olan pazarlar için hayati önem taşır
• • • Uçaklar İşyerleri Okullar Kamu alanları Lokantalar Reproduced with permission from the National Institute of Respiratory Diseases of Mexico (INER). Dumansız iç ortamların oluşturulması
Sigarasız işyeri uygulamalarının sigara kullanımına etkileri Çalışam tipi Sigara/gün o N Studies Study type Community - 13– Worksite, retrospective 36% - 11– Worksite, cross-sectional - 7– Worksite, cohort - 11– Sigara prevelansı Δ in cigarettes/day* Δ in prevalence* - 7– 50% 40% 20% 53% - 4– 16% - 3– 5% - 0– 23% No – number of; Δ – changes * range of reduction across studies Adapted from Chapman et al, 1999
• İşyerlerinde tam yasaklama endüstriyi çok etkiler. • Kısıtlamalar tüketimi % 11 -15 azaltır. Ortalama bırakma oranını % 84 artırır. • Hafif kısıtlamalar hem tüketime hem de bırakma eğilimine çok az etki yapar. Reproduced with permission from the National Institute of Respiratory Diseases of Mexico (INER). Philip Morris’ e göre sigarasız işyeri uygulamalarının etkisi. Philip Morris Inter-Office Correspondence. Philip Morris, US, 1992
Arzı azaltıcı tütün kontrol önlemleri. • Tütünün yasaklanması. • Gençlerin erişmesinin kısıtlanması. • Tütün tarımı yerine başka ürünlerin ikamesi. • Uluslar arası ticaretin kısıtlanması. • Kaçakçılığa karşı önlemler.
20 sene önce Larinks CA nedeniyle opere edilmiş (Total ). Öksürük şikayeti nedeniyle akciğer grafisi çekilmiş. Z. Y. 63 yaşında erkek hasta. Rize doğumlu. .
90 paket/yıl Sigara içmiş olan hasta halen 1. 5 -2 paket/gün sigara içmekte Hastanın bir sene önceki grafisi
Hastaya akciğerlerinde ciddi bir problem olabileceğini , bazı tetkiklerin yapılması gerektiğini söyledim. Önemli bir sorun olduğunu sezmişti. . . Dedi ki;
“Allahın benden başka guli yok mi ? Hep dertleri baa verii. ”
DERTSİZ VE SİGARASIZ Günler Dilerim.
CEVAP 2: Dünya Bankası Önerilerine Göre Yapılması Gerekenler Sigaranın zararlı etkilerine karşı önlemler alınmalı Reklam yasağı, gençlerin korunması, fiyat politikaları
Countries with Partial or Total Tobacco Advertising and Promotion Bans – 1997 Country TV Radio Sampling Press Australia X X Canada X Restrictions X X Restrictions. X X France X X X Malaysia X X X X X Singapore X Restrictions X X Cinema Sponsorship Restrictions Point of Sale X X Smoking Issues Status Book, 1997 Thailand X X
CEVAP: 4 TÜRKİYE SİGARA TÜKETİMİ MİLYAR ADET 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1990 1991 1992 54. 001 63. 402 62. 956 63. 310 65. 458 71. 900 68. 78 76. 540 76. 660 78. 938 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 85. 006 96. 438 95. 117 98. 671 101. 242 108. 683 117. 984 117. 761 111. 132
Türk sigaralarında kullanılan tütün miktarı ve tipi Rapor tahmin edilen (1000 ton) 1987 Amerikan tütünü Türk tütünü 60 1996 2000 38 52 66 44
Türkiye’ye sigara ithalatı 1984 -1991 (1000 ton) 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1. 80 3. 89 7. 05 9. 67 8. 90 12. 10 15. 70 12. 40
Türkiye’de Sigara İçme Sıklığı (yetişkinler) (Bilir, N. , Güçiz, B. , Yıldız, N. ) Grup Doktor Öğretmen Gazeteci Şöför Polis İmam-müezzin Artist Sporcu Sayı 1128 1044 109 338 718 279 130 149 Yıl 1999 1996 1999 1996 Sıklık (%) 43. 1 48. 6 63. 9 74. 3 64. 7 25. 1 46. 2 34. 9
Tütün Kontrolü Uluslararası Çerçeve Anlaşması 21 Mayıs 2003 56. Dünya Sağlık Asamblesi 192 Ülke Dünyanın İlk Halk sağlığı Anlaşmasını İmzaladılar. Türkiye 28 Nisan 2004’de imzaladı.
Reklam, promosyoni, sponsorluk yasakları Sigara paketlerinin yüzünün en az % 30 kaplayacak uyarıcı yazılar Kamusal kapalı alanlarda, taşıma araçlarında sigara yasakları Tütün ürünlerinin üretim ve ticaretinde kaçakcılığın önlenmesi
Tablo 2 - Dünya Bankasý Sýnýflamasýna Göre Ülkelerdeki Ortalama. Sigara Fiyatlarý ve Vergiler
Şekil 2 b – Türkiye’de Reel Sigara Fiyatlarý ve Vergiler, 1960 -200 Türkiye’de Sigara Fiyatlarý ve Tüketim İliºkisi Zeynep Önder
2 a – Türkiye’de Nominal ve Reel Sigara Fiyatlarý, 1994 -2000. Türkiye’de Sigara Fiyatlarý ve Tüketim İliºkisi Zeynep Önder
Dünya sigaralarının % 10 -35’I kaçakçılıkla satılır.
Sigaraya Bağlı Ölümler • Dünyada – 1. 1 milyar sigara içen – 4. 5 milyon ölüm / yıl ---- 10 milyon (2025) (günde 12 bin ölüm) • Türkiye’de – 17 milyon sigara içen – 70 -100 bin ölüm / yıl (günde 200 -250 ölüm)
Sigara İçiminin Yaş ve Cins Dağılımı, Dünya, 1995 Yaş grupları Erkek (%) Kadın (%) 15 – 19 33 5 20 – 29 42 12 30 – 39 57 15 40 – 49 58 15 50 – 59 51 12 60 + 40 1 Bütün yaşlar 47 12
Industry Opposition to Clean Indoor Air: Creating Scientific Controversy strategy on ETS. Philip Morris presented… their global In every major international area…they are proposing, in key countries, to set up a team of scientists organized by one national coordinating scientist and American lawyers, to review the scientific literature or carry out work on ETS to keep the controversy alive. PM then expect the group of scientists to operate within the confines of decisions taken by PM scientists to determine the general direction of research, which apparently would then be ‘filtered’ by lawyers to eliminate areas of sensitivity…the scientists should be able to produce research or stimulate controversy in a way that public affairs people in their countries would
Mass Media Campaigns Prevalence of smoking (percentages of current smokers) Prevalence of cigarette smoking in adults aged 16 or over in Australia 1974– 1989 50 * Mass media led campaigns begin 95% confidence interval 45 40 35 30 25 1974 1989 1976 1980 1983 1986 Year British Medical Bulletin, 1996
Health Warning To be effective warnings should: Labels – contain clear unambiguous messages – warn about risk and also about relative size of the risk – include graphics or symbols for those who cannot read – apply to all tobacco products – be prominent at the top of the package covering a minimum 25% of space – disclose all harmful constituents and additives – exclude misleading names such as ‘light’ or ‘ultra-light’ – require manufacturers to rotate a series of warnings Health Canada, 2000
Labeling Requirements in Selected Countries The amount of space occupied by warning messages on tobacco packages in selected countries around the Country Warning size world (% of package) Argentina Australia Canada Denmark Finland France New Zealand Norway Singapore South Africa South Korea Thailand US 3. 0 20. 7 25. 0 6. 8 8. 3 4. 8 10. 7 2. 9 14. 3 12. 5 14. 4 17. 9 5. 4 Aftab et al, 1998
Promote Cessation: Stages of Change in Smoking Cessation Prochaska et al, 1992
The Health Professional’s Role in Promoting Smoking Cessation Healthcare professionals should: – ask every patient at every visit if he or she smokes – write a patient’s smoking status on the medical chart under vital signs – ask patients about their desire to quit, reinforcing their intentions to quit – motivate patients who are reluctant to quit – help motivate smokers to set a quit date – prescribe nicotine replacement treatment when appropriate – help patients resolve problems that result from quitting – encourage relapsed smokers to try again
Cessation Medications to Treat Tobacco Dependence Four types: – nicotine receptor agonists – nicotine receptor blockers – non-nicotine receptor agents – combination medications
School-Based Prevention Programs • Can reach a large number of young people – although those probably at most risk are not in school • Are fairly inexpensive • Can delay smoking initiation • Most are currently based in the teaching of general life-skills
Media Literacy • To help young people critically assess how media normalize, glamorize, and create role models for unhealthy lifestyles and behavior • Normalization of tobacco use is portraying the use of tobacco as a routine, natural part of everyday life • Glamorization associates tobacco use with desirable qualities, such as popularity, success, attractiveness, independence, maturity, fun, celebration and an escape from reality
Youth Advocacy and Action • Youth action can include: – – developing overall program strategies serving as peer leaders advocating for tobacco control policies checking compliance with youth access laws • Examples of youth-driven programs include: – the ‘Truth Campaign’ in Florida (US) developed for and by teenagers – the Massachusetts Tobacco Control Program’s youth tobacco use prevention program
Efforts to Develop a ‘Safer’ Patent claim and compound Publication Cigarette year range • • • Reduce tar 1974 to 1998 Remove/reduce carbon monoxide (CO) 1972 to 1997 Remove/reduce polycyclic aromatic hydrocarbons i. e. benzo[a]pyrene 1971 to 1988 Remove/reduce hydrogen cyanide (HCN) 1971 to 1988 Remove/reduce nitrosamines 1979 to 1998 Remove/reduce nitrogen dioxide/nitrate/nitric oxide 1980 to 1998 Remove potassium nitrate 1978 and 1986 Remove radioactive compounds i. e. polonium 1971 and 1980 Remove metal carbonyls 1972 Reduce aldehyde 1988 Remove/reduce other miscellaneous compounds 1976 to 1998 ASH, 1999
Regulation of Tobacco Products • Nicotine is currently most widely available in its deadliest form • Move to develop innovative regulatory approaches • Suggestions for change include: – establishing a single regulatory framework for all nicotine delivery products – prohibiting the use of misleading terms such as ‘light’ – requirement that manufacturers disclose constituents and their effects – seeking genuine harm reduction strategies
Restrict Minors’ Access • Increase age for legal purchase of cigarettes and increase compliance by vendors • Restrict vending machine use • Prohibit sales of single cigarettes
Crop Substitution • Economies of some developing countries’ depend on tobacco production • Tobacco provides high net income per hectare • Tobacco industry provides incentives to farmers • Arguments for substitution have been made based on deforestation
Smuggling • Drives down prices and makes sought-after international brands more affordable • 30% of internationally exported cigarettes lost to smuggling • Industry involvement • Anti-smuggling measures: – increased penalties – prominent tax stamps – special packaging
Summary: WHO Recommendations for Comprehensive Tobacco Control • Comprehensive national programs should employ multiple strategies, including fiscal policy, information policy, establishment of smoke-free public places and provision of treatment • Adequate support is critical and should include support for capacity building, applied research, surveillance and evaluation • Public/media debate on tobacco control-related issues should be encouraged
WHO Tobacco Free Initiative • WHO Cabinet project – established in 1998 by the Director General, Dr Gro Harlem Brundtland, to coordinate an improved global strategic response to tobacco as an important public health issue • TFI works to build strong internal and external partnerships to achieve better tobacco control
Framework Convention • International legal instrument • Being negotiated by 191 WHO Member States • World Health Assembly has called for adoption, no later than May 2003 • Aim is to improve transnational tobacco control and cooperation
Early Efforts to Control Tobacco Use King James I of England on active smoking: ‘’Smoking is a custom loathsome to the eye, hateful to the nose, harmful to the brain, dangerous to the lungs, and in the black, stinking fume thereof nearest resembling the horrible Stygian smoke of the pit that is bottomless’’ King James I of England on passive smoking: ‘’The wife must either take up
Early Efforts to Control Tobacco Use • 1620: Tobacco use is prohibited in Japan • 1638: Use or distribution of tobacco is made a crime punishable by decapitation in China • 1729: Bhutan, in first documented legislation, bans tobacco use in all religious places • 1868: UK Parliament passes the railway bill, which mandates smoke-free cars to prevent injury to non-smokers • 1890: 26 US states outlaw sale to minors Borio G. Tobacco Timeline, 1998
Modern Efforts to Control Tobacco Use • 1970: US ban on TV and radio advertisement also ends free counter advertisement • 1970: Singapore bans smoking in buses, cinemas, theatres and specified buildings • 1971: Singapore bans tobacco advertising • 1975: Norway bans tobacco advertising • 1987: Hong Kong bans smokeless tobacco • 1987: US Congress bans smoking on domestic flights of less than two hours • 1998: California is the first state in the US to ban Borio G. Tobacco Timeline, 1998 smoking in bars
Early Indications of Tobaccorelated Disease • 1600 s China: philosopher Fang Yizhi points out “long years of smoking scorches one’s lung” • 1701: N. A Boiseregard warns that young people taking too much tobacco have trembling, unsteady hands, staggering feet and suffer a withering of “their noble parts” • 1761: John Hill warns of cancer of the nose for snuff users • 1795: Sammuel Thomas von Soemmering reports cancers of the lip in pipe smokers Borio G. Tobacco Timeline, 1998
The Nazis and Tobacco Control • 1920 s: Nazi medical elite was very supportive of tobacco hazards • 1930 s– 1940 s: Researchers in Nazi Germany first showed an association between lung cancer and tobacco Proctor, 1999
Early Indications that Tobacco Causes Disease: German Research • 1929: Fritz Lickint publishes statistical evidence linking lung cancer and cigarettes • 1939: Lickint publishes ‘Tabak und Organismus’ a 1, 100 page volume, “the most comprehensive scholarly indictment of tobacco ever published” • 1939: Muller presents the world’s first controlled epidemiological study of the tobacco–lung cancer relationship Borio G. Tobacco Timeline, 1998
% current smokers Age-adjusted Prevalence of Smoking Among Men and Women in Europe Steptoe, Wardle and Smith, 1995
Leading Causes of Death Worldwide in 1990 and Estimated in 2020 1990 2020 Number of deaths (millions) WHO, 1996
Comparative Causes of Annual Deaths in the US Mc. Ginnis and Foege, 1993
Seçilmiş risk faktörlerine bağlı küresel ölüm ve sakatlanma, 1990 (x 1000) 5, 625 0. 6 2, 634 0. 3
Gelişmekte olan ülkeler Sigara içme oranı Erkek Kadın % 50 -70 % 2 - 10 Gelenekler, din, yoksulluk halkın sigaraya başlamasını engellemiştir.
Sigaraya bağlı sakatlı -yıl, “DALYs ” (disability-adjusted life-years)
Sigaraya bağlı ; sakatlı -yıl
DİKKAT: KANSER İMPOTANS YAPAR
Türkiye’deki ihracat firmaları 1970 1980 1996 59 48 30 14
Tütün Üreticisi Ülkeler Ülke Çin ABD Hindistan Brezilya Türkiye Zimbabwe Endonezya Diğerleri Dünya toplamı Üretim (1000 ton) Toplamın yüzdesi 3390 746 624 577 296 192 184 2039 8048 42. 1 9. 3 7. 8 7. 2 3. 7 2. 4 2. 3 27. 3 100. 0
SİGARA & YAŞAM • Sigara günümüzde tüm dünya da her 10 erişkinden birinin ölüm nedenidir. • 2030 yılında 10 milyon ölüme ve her altı ölümden birisinin nedeni olacak. • Şu anda yaşayan 500. 000 insan sigaraya bağlı olarak ölecek. • Uzun süredir sigara içenlerin yarısı sagaraya bağlı ölür. Beklenenden 2025 yıl daha az yaşarlar.
TÜTÜN KONTROLÜNDE ESASLAR • Bilimsel bilginin artırılması • Halk Sağlığı Eğitimleri • Kamuya açık alanlarda sınırlama ve yasaklar • Tütün Kullanımı ve ticaretini kabul edilir olmaktan çıkarka • Tütün ticareti ve kula
SİGARAYA BAĞLI ÖLÜMLER


