Дипломдық жұмыс тақырыбы: Коммерциялық банктер қызметіндегі инновациялық банктік өнімдер. Жетекшісі: магистрант, аға оқытушы Абылкасимова Ж. А. Орындаған: ФК 41 тобының студенті Ташкенбаев Е. Қ. Астана 2015 ж
Тақырыптың өзектілігі. Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы барысында ірі корпорациялар мен азаматтар өздерінің қаржылық операцияларын жүзеге асыру үшін мейлінше аз іс әрекеттер жасағысы келеді. Сондықтан коммерциялық банктерде қазіргі банктік операциялар мен қызметтердің жаңа түрлері әзірленіп, енгізілуде. Қазіргі жағдайда коммерциялық банктер уақытпен бірге жүруі, және, клиенттерге есептесудің электрондық жүйесіне байланысты жетілдірілген банктік қызметтерді көрсетуі қажет. Бүгінгі таңда әмбебап банктер банк қызметтерінің барлық аспектілерін түгелдей қамтитын өнімдердің кең қатарын ұсынады. Осы кезде басқа банктер бәсекелестік артықшылықты жаулап алу және оны мықты түрде сақтап қалу мақсатымен қатаң түрде белгілі бір қызметтер түрлерін көрсетуге мамандануға тырысады, соның бірі интернет желісі ақылы жүргізілетін қызмет түрлерін дамыту қажеттілігі. Қазіргі таңда инновациялық банк өнімдері мен қызметінің даму үдерісі интернет банкинг жүйесі болып табылады Интернет банкинг – бұл банк қызметкерлері мен клиенттер арасындағы тікелей қарым қатынассыз банктік қызметті банк мекемесінде емес, үйде, жұмыста, кітапханада, клиентке ыңғайлы жерде ұсыну жүйесі. Бүгінгі күні интернет банкинг электрондық коммерцияның ең динамикалық және перспективалық сегменті болып табылады. Бұл электрондық технологияның арнайы аппараттық – бағдарлама кешені көмегімен интернет желісі арқылы заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсету.
Жұмыстың мақсаты. Коммерциялық банктердегі инновациялық банк өнімдерінің рөлін айқындау, банк қызмет түрлерінің теориялық аспектілерін қарастыру, ұсыну механизмінің ерекшелігі мен проблемаларын қарастыру. Инновациялық банк өнімдерінің дамуындағы электрондық банк қызметін көрсетудегі интернет банкингтің рөлін айқындау және «Халық банк» АҚ ның инновациялық банктік өнімдерінің интернет желісіндегі, жеке тұлғалардың электрондық банктік қызмет көрсететін «оnline» жүйесін зерттеп, оның қызмет көрсететін «оnline» жүйесінің табыстылығын анықтау болды. Жұмыстың міндеті. Клиенттерге сапалы қызмет көрсетуде және банк өнімдерінің ауқымын кеңейту үшін екінші деңгейлі банктердің инновациялық банктік өнімдер мен қызмет түрлерінің дамуын қарастыру. Жұмыстың зерттеу объектісі: «Халық банк» АҚ, мұндағы электрондық банк қызметі интернет банкингті қарастыру. Дипломдық жұмыс барысы үш бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде, коммерциялық банктердегі банк инновацияларын басқарудың теориялық негіздерін айқындау; екінші бөлімде, «Халық банк» АҚ ы қызметінің банк секторындағы рөлі мен қызмет барысы, банктің инновациялық өнімдер қызметіне қаржылық талдау жұмысы жүргізілген; үшінші бөлімде, коммерциялық банктердегі электрондық банк қызмет түрлерін инновациялық жетілдіру шараларын зерттеу, проблемалары мен даму перспективасын айқындау. «Халық банк» АҚ ның электрондық банктік қызмет көрсету «оnline» жүйесінің ерекшелігі мен табыстылығын анықтау Сонымен қатар дипломдық жұмыс кіріспе, қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Қазіргі банк жүйесі – бұл кез келген дамыған мемлекеттің ұлттық шаруашылығының аса маңызды саласы. Оның тәжірибелік рөлі, оның мемлекеттегі төлемдер мен есептерді басқаруымен, өзінің коммерциялық келісімдерінің көп бөлігін салымдар, инвестициялар және несиелік операциялар арқылы жүзеге асырумен, басқа да қаржылық делдалдармен қатар, банктер халықтың сақталымдарын фирмалар мен өндірістік құрылымдарға бағыттауымен анықталады. Қазіргі дамып жатқан ақпараттық технологиялар заманында өз шаруашылығын жалғастыру, қызмет ауқымын кеңейту, жоғары пайдаға қол жеткізу үшін көптеген кәсіпорындар тауардың жаңа түрін шығаруға, жаңа қызметтерді ұсынуға ұмтылуда. Осыған орай банктер де жаңа қызметтерді енгізуге және бұрынғы қызметтерді жетілдіруге үлкен назарын аударып отыр. Банк саласында инновацияны пайдалану аумағы айтарлықтай кең – қызмет көрсету технологиясын жетілдіруден бастап сипаты бойынша да, мазмұны бойынша да жаңа банктік қызметтер мен өнімердің пайда болуына дейін. Инновациялар банктерге клиенттер үшін неғұрлым қолайлы және тартымды қызметтерді көрсетуге, барлық бағыттар бойынша банктік қызметтерді жетілдіруге мүмкіндік береді. Банктік инновациялардың аса маңызды мақсаттарына келесілерді жатқызуға болады: банк рентабельділігін жоғарылату, жаңа нарық сегменттерін игеруге, жаңа банктік өнім түрлерін жасау және енгізу, клиенттерге ұсынылатын қызметтердің сапасы мен нәтижелілігін қамтамасыз ету, қолда бар қаржылық, материалдық және еңбек ресурстарын пайдалануды оңтайландыру, бағдарламалық және компьютерлік қамтамасыздандырудың сапасын арттыру. Қай жағдайда да болмасын банктің инновациялық қызметінің мазмұны болып оның болашақ мерзімде банктік қызметтер нарығындағы орнын нығайтуға ұмтылуы болып табылады. Ғылым мен техниканың даму сатысында көптеген облыстарда жаңа техникалық мүмкіндіктер туындады. Оның көмегімен ақшалай есептеуді және өзара есеп беруді ақшаның көмегінсіз есептеуге болады.
Екінші деңгейлі банктер экономикадағы орнын сақтап қалу мақсатында және клиенттік базасының артуына байланысты дәстүрлі банктік қызмет көрсетулерден басқа, қосымша, жаңашыл қызмет түрлерін, яғни, инновациялық банктік өнімдерін ұсынады. Коммерциялық банктер бұл заманда электрондық есептеу жүйесімен байланысты барлық дамыған жағдайларды жасауға міндетті. Бұл жоғары технологиялық банктік өнімі және коммерциялық банктердің табыс әкелу құралы ретінде қарастырылады. Біздің түсінігіміз бойынша қаржы инновациялары – қаржы нарығы құралдарының, сондай ақ банк құралдарының дамуында байқалатын ұзақ мерзімді процесс. Банк инновациялары – аса маңызды ауыспалылардың, адам капита лының, нарық жағдайының, реттеу және банк қызметкерлерінің корпоративтік мәдениет жүйесінің функциясы. Инновациялық құралдарды іздестіру мен енгізу макроортадағы, нарық жағдайындағы өзгерістермен, сондай ақ ғылыми техникалық прогрестің жетістіктерімен байланысты (Сурет 1). Елдің, өңірдің қаржы жүйесінің тұрақсыздығы Қаржы жүйелерін реттейтін ұлттық тәртібіндегі заңнамалық өзгерістер Ақпараттық технологиялардың дамуы Банк емес институттар тарапынан бәсекелестік Банктер Қаржы инновациялары Сурет 1 Банк ортасында қаржы инновацияларының қалыптасу жағдайы Ескерту: Автормен құрастырылған
Қазіргі таңдағы коммерциялық банктердің қызметіндегі инновацияны ендіру үрдісіндегі жеке сегметтеуді жүргізу 2 ші суретте келтірілген. Инновациялық банк қызметінің аясы банк қызметін ұсынудағы инновация банк технологиясы аясындағы инновация банк қызметін көрсетудегі инновация банк қызметін басқарудағы инновация банк қызметінің құрылымдық инновациясы Сурет 2 Банк қызметіндегі инновацияны енгізу ортасы Ескерту: Автормен құрастырылған Бұл жұмыста инновациялық есептеу құралдарының қазіргі заманғы коммерциялық банк көзқарасынан мынандай аспектілерге бөлінеді: • банк қызметінің қазіргі заманғы деңгейі; • техникалық және ақпараттық базаның дамуы; • олардың клиентінің дамуы; • электрондық банк өнімінің технологиялық жұмысы; • есептеу жүргізудің қауіпсіздігі; • құқықтық база; • коммерциялық банктердің жеке қызмет көрсету мүмкіндіктері.
Банк өз инвестицияларының сенімділігіне сенімді болғанда ғана нақты құралды пайдалана бастайды. Банк үшін жаңа құралдарға және инвестициялық салаларға салымдар, банктер арасындағы өршіп келе жатқан бәсеке нәтижесінде ғана салынады. Қарастыруды қажет ететін келесі мәселе – Ұлттық банк жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін жақсарту жолдары. Қазақстандық банк жүйесінің шетелдік банктерден айырмашылығы – көрсетілетін қызметтер аясының тарлығы. Мәселен қазақстандық банктер практикасында қолданылатын тек дәстүрлі құралдар банктерге қойылатын талаптарға жауап бермейді. Инновациялық банк технологиясындағы коммерциялық банктің қызметі келесідей болып бейнеленеді. Кесте 1 Банк қызметіндегі инновациялық сыныптамасы Сыныптама белгісі Маңызы Туындау белгісі Жаңалау белгісі Әсер ету масштабы Функционалдық мазмұны Жаңашыл бағыты Дерек көзі: Автормен құрастырылған Инновация түрі Өнімдер технологиясы Рактивтілігі Стратегиялығы Ерекшелігі Маңыздылығы Нүктелік Жүйелілігі Операциондық Интеллектуалдық Басқарушылық Радикалдығы Кайзден жақсарту технологиясы
Жаңа қызметтерге: банкаралық электрондық есеп айырысулар, әлемдік интернет байланыс жүйесіндегі қаржы нарығының құрылуы жатады. Электрондық банктік қызметі – бұл банктік карточкаларды және электрондық ақша жүйесін пайдалану арқылы көрсетілетін қаржылық қызметтер, сондай ақ, қор құндылықтарымен жасалатын биржалық операцияларды жүзеге асыру мен қаржы делдалдары ретінде көрсететін банктік мекемелердің электрондық қызметтері. Бұл банктің бизнес процестерінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етудегі негізгі міндеттер құжаттаманың біртұтасығын, стандартталған базасының болуын және бизнес процестерді автоматтандыруды қамтамасыз етуіне септігін тигізеді. Кесте 2 Электронды клиенттердің мүмкіндіктері Электронды банк қызметінің басты факторлары Электронды клиенттің мүмкіндіктері Үнемдеу уақыт, адамзат пен материалдық ресурстарды Ақпараттылық Жедел басқару Жоғары қауіпсіздік Ыңғайлылық Дерек көзі: Автормен құрастырылған компанияңыздың шоттарының жай күйі туралы хабардар болып қана қоймай, басқа банктердің деректемелері, контрагенттері, валюта бағамы және т. б. жайлы ақпарат алу үшін анықтамалықтарды пайдалана аласыз алынған ақпарат негізінде тез шешім қабылдап, есеп айырыса аласыз. бұл берілген электронды шифрлау мен авторландыру есебінен, сондай ақ электронды қолдардың көп деңгейлі жүйесінің көмегімен қамтамасыз етіледі. кеңседен шықпай ақ, есеп айырысуды орындау мүмкіндігі
"Халық банкінің" АҚ клиенттерге займдары 2014 жылдын аяғында 16 млрд теңге кұрады, өткен 2013 жыл бойынша клиенттерге иесиелері 14 млрд тенге болды. Алдыңғы жылдың есебі бойынша банктің несиелері жалпы мемлекеттің экономикасына салынған несиелердің 5% құрайды. "Халық банкінің" АҚ ның қаржы шаруашылық қызметін талдауды бастасақ. Банктің негізгі қаржылық көрсеткіштерінің 2012 2014 жылдар аралығындағы динамикасы төмендегі 3 шы суретте берілген. 2014 2809782 2334561 475221 2013 2506414 2114235 392179 2012 2407998 2068359 339639 0% 20% Банк активтері 40% Банктің міндеттемелері 60% 80% 100% Банктің меншікті капиталы Сурет 3 – Банктің қаржылық ресурстарының динамикасы, млн тг. Ескерту: «Халық банкі» АҚ ның 2012 2014 жж. қаржылық есептілік мәліметтері негізінде автормен құрастырылды Банктің таза табысы 2012 жылы 69961 млн. теңге болды. 2013 жылы оның мөлшері 17, 8% көбейіп, 72409 млн. теңгені құрады. 2014 жылы банктің таза табысы 25, 6% артып, 114377 мың теңгеге тең болды.
Халық Банкінің» АҚ ның интернет банкинг жүйесінің табыстылығын анықтау үшін екі көрсеткішті пайдаланамыз: 1) интернет жобаны іске асырудан (өткізуден) түскен табыс; 2) жүйені жасауға және өткізуге кеткен жалпы салымдар. 2011 – 2013 жылдар аралығында жобаны жүзеге асырудан түскен табыс 12, 99 миллион АҚШ долларын құрады. Жалпы қаржы 14, 51 миллион АҚШ доллары кестеде толық мәліметтер берілген (кесте 3). Кесте 3 – «Халық Банкінің» АҚ жүйесінің инновациялық банктік қызмет іс әрекетінің нәтижелері. Көрсеткіш, $ млн. (KZT, USD, EUR, RUR) шоттары бойынша айналымдар Жүйелерден түскен табыс Негізгі шығындар Тұтыну шығындары 2011 ж 2012 ж 2013 ж 2014 ж 695, 03 881, 28 962, 01 984, 54 3, 23 3, 15 3, 74 2, 87 13, 49 0, 32 0, 24 0, 27 0, 19 Ескерту: «Халық банк» АҚ ның жылдық есептемесі Осыдан «Халық Банкі» АҚ ның инновациялық банктік қызмет жүйесінің кірістілігін аламыз (инвестордың кірісі / инвестордың салымдары): К / С = 12, 99 / 14, 51=0. 89, (1) мұндағы: К – инвестордың кірісі, С – инвестордың салымдары. Жобаның өтімділік мерзімін барлық салымдардың және жыл сайынғы табысты есепке ала отырып, ондай әдіспен 3 ші формула бойынша табамыз: С / К = 14, 51 / 12, 99 = 1. 12, (2) Сонымен, жобаның өтімділік мерзімі бір жыл және 1, 5 айға тең.
Жоғарыда келтірілген есептеулерге сүйене отырып, инновациялық банктік қызмет түрлерін Халық Банкінің» АҚ ның енгізуі кірісті және табысты болды, барлық салымдар екі жылдан кем уақытта ақталды және жүйенің табыстылығының барлық көрсеткіштерінің үнемі өсуі байқалды. Кесте 4 Интернет банкинг қызметінен түскен банк табыстарын бағалау (млн. теңге). Банк Жүргізілген төлемдер көлемі Табыс көлемі «Халық Банкі» АҚ 18800 52, 60 «Казкоммерцбанк» АҚ 36000 100, 72 «БТА банкі» 7500 20, 98 69222, 22 193, 67 Жалпы төлемдер нарығын интернет банкинг арқылы бағалау Ескерту: исследование / интернет в Казахстане Казахстанский контент, Казахстанская Интернет экономика, Казахстанское Интернет право, Казахскоязычный сегмент Қазақстандағы Интернет банкинг арқылы өтетін төлемдердің 90% ы үш банк арқылы жүзеге асады, олар: Казкоммерцбанк, БТА Банк және «Халық Банкі» АҚ. Әр банк арқылы жүргізілген төлемдердің көлемін біле отырып (төмендегі кестені қараңыз), жалпы жүргізілген төлемдердің көлемі $ 461, 5 млн. ға (69, 2 млрд. теңге) тең екенін бағалауға болады. Интернет банкинг қызметі арқылы төлем жүргізуге алынатын комиссия көлемінің бағасын 0, 28% деңгейде қарастыра келе (жүргізілген төлемдер көлемі мен олардан түскен табысты жариялаған «Халық Банкі» АҚ нің ақпараты бойынша есептелді), Интернет банкинг қызметінен түскен жалпы табыс көлемін 193, 7 млн. теңге немесе шамамен 1, 3 млн. АҚШ долларына тең екенін бағалауға болады.
Қазақстандағы барлық қолма қол ақшасыз төлемдер мен қолма қол ақшаны пайдалана отырып жүргізілген транзакциялардың негізгі үлесі дәстүрлі қондырғылар – банкоматтар мен POS терминалдарға тиесілі болды. Оны келесі суреттерден көруге болады (сурет 4 5) 1. 1% 2. 4% 23. 5% 86. 0% 41. 4% банкомат POS терм. банк. Дунг интернет уялы телефон 0. 02% 11. 9% 29. 7% баска банкомат POS терм. банк дунг жылдам толеу терм баска Сурет 4 Қолма қолсыз ақша жасалатын Сурет 5 Қолма қол ақшаны пайдалана отырып төлемдердің жалпы көлемінің үлесі жүргізілетін транзакциялардың жалпы көлемні үлесі Дерек көзі: Электрондық банк қызметтері нарығының 2013 жылғы қысқаша шолу нарығының 2013 жылғы қысқаша шолуы Өңірлер бойынша электрондық банктік қызметтерді жүзеге асыру желілерінің бөлінуі айтарлықтай өзгермеді. Өңірлердің басым көпшілігінің негізгі көрсеткіштер бойынша үлесінің азаюы немесе ұлғаюы 1% аспады. Банк дүңгіршектерінің жағдайы керісінше болды, Оңтүстік Қазақстан облысында олардың үлесі 6, 3% ға, Қарағанды облысында – 4, 4% ға және Алматы қаласында 3, 7% ға өскен, бұл жоғарыда аталған жекелеген банктің іс қимылдарына байланысты болды. Бұрынғыдай, негізгі көрсеткіштер бойынша нарықтың кемінде 20% Алматы қаласына тиесілі (кесте 5).
Кесте 5 Өңірлер бойынша электрондық банктік қызметтер түрлері Облыстың/қа ла-ның атауы POSтерминалдар Кәсіпкерлер Сауда орындары Банкоматтар Банк дүңгіршектері Алматы 1 305 584 906 356 166 үлесі % 3, 0% 2, 7% 2, 9% 4, 0% 4, 7% Ақмола 1 085 548 745 311 66 үлесі % 2, 5% 2, 6% 2, 4% 3, 5% 1, 9% Алматы 13 905 6 892 10 488 1 787 747 үлесі % 31, 5% 32, 4% 33, 1% 20, 0% 21, 2% Астана 5 579 2 896 4 094 909 329 үлесі % Қазақстан Респ. 12, 7% 13, 6% 12, 9% 10, 2% 9, 3% 44 095 21 280 31 691 8 939 3 531 Дерек көзі: Электрондық банк қызметтері нарығының 2013 жылғы қысқаша талдамалық шолуы Қазақстандық Интернет банкингтің болашақ дамуы Интернет қызметінің, компьютерлік және техникалық сауаттылықтың халық ортасына ену деңгейімен байланыстылығын байқаймыз, және банктер тарапынан осындай қызметтерді дамытуға деген қажеттілікті түсіну болып отыр.
Соңғы уақыттарда интернет банкинг қызметін ұсынтын банктерден клиенттердің артуы байқалады. Дегенмен аталмыш қызметтің кемшіліктері бар, оның ең басты себебі – виртуалдылық қолайлылығы бір уақытта басты кемшілігі болып табылады. Шет елдік сарапшылардың мойындаулары бойынша виртуалды банктердің «осал жерлері» болып, олардың «виртуалдылықтары» клиенттердің банк қызметкерлері қарым қатынастарындағы қажеттіліктерін толығымен қанағаттандыра алмауы. Әдеттегідей виртуалды банктің электрондық пошта бойынша берілген автоматты жауаптары клиенттерді қанағаттандырмайды, ал клиентік қызметтен жауаптарды ұзақ тосуға тура келеді. Сонымен, онлайн – банкингтің клиенттеге жасаған қолайлылықтарына қарамасытан, қоғам өздерінің қаржылық сұрақтарын шешуге әзірше жанды қарым қатынастан бас тартуға дайын емес. Кесте 6 Электрондық банк терминалдары инфрақұрылымының көрсеткіштері Ел 1 терминалға келетін тұрғын 1 банкоматқа келетін тұрғын саны Қазақстан 483 1 860 Ресей 270 1 007 Англия 45 960 Сингапур 58 2 053 Швейцария 51 1 188 Дерек көзі: Салимова Ж. Д. Анализ инновационных банковских услуг, предлагаемых казахстанскими коммерческими банками
Барлық фактілер интернет арқылы банктік өнімдер мен қызметтерді дистрибуциялау каналы on line кестесінде жұмыс істеп тұрған дистрибуцияның басқа каналдарымен салыстырғанда болашағы бар болып табылады деп айтуға мүмкіндік береді. Қазақстан Республикасының банктік өнімдер мен қызметтердің дистрибуцияның on line каналы ретінде интернетті қашықтан банктік қызмет көрсету шегінде пайдаланудың болашағына келсек, онда банк секторымен толық қамтылмаған үлкен аумақ және халықтың жеткілікті жоғары білім деңгейі осы бағытты дамыту үшін жақсы болашақты ашады. Қазақстан аумағында интернетті пайдаланушылар бүгінгі күні халықтың 5 процентінен артық емес, олардың саны күнен күнге қарқынды артып отыр. Электрондық ақшаны дамыту және пайдалануды ұстайтын екі негізгі себепті көрсетуге болады: тұтынушылар мен сауда кәсіпорындары жағынан электрондық ақшаға сенімнің төмен дәрежесі; электрондық ақша жүйесінің жетілмегені. Банктің инновациялық стратегиялық даму жоспарына сәйкес SWOT әдісін жүргіземіз (кесте 7). Жағдайлық талдау келесідей бағыыттар бойынша жүргізіледі: Банктің ішкі потенциал анализі (күшті жақтары – S, әлсіз жақтары – W); Банкке әсер ететін сыртқы ортасы ( мүмкіндіктер О, қауіп қатер – Т)
Кесте 10 – SWOT талдау қалыптамасы Күшті жақтар (Strengths) Әлсіз жақтар (Weaknesses) 1. Жеке тұлғалардың интернет-банкинг 1. Жеке тұлғаларға дистанционды қызметін пайдаланушылар қатарының көрсетуінің жоқтығы ұлғаюы 2. Банк қызметкерлерінің тәжірибе 2. Заңды тұлғаларға дистанционды қызмет біліктілігінің жетіспеуі көрсетуі 3. Пластикалық карталардың жарнама компаниясының тәжірибесі Мүмкіндіктері (Opportunities) Қауіп қатер (Threats) 1. Банк сегменті ортасындағы бәсеке 1. Қазақстандағы интернет банкинг қызметінің қабілеттілігінің жоқтығы, өткізу нарығының әлсіз және фрагментарлық статистикасы кеңеюі 2. Интернет банкинг қызметінің бәсекелестер 2. Жергілікті банк филиалдарының интернет санының көптігі банкинг қызметіне сұранысы 3. Интернет банкинг қызметін ұсыну 3. Интернет банкинг қызметінің сапасының нарығындағы дайын мамандардың жоқтығы жоғарылығы 4. Желі ішіндегі жарнама арқылы интернет банкинг қызметінің артуы Дерек көзі: Салимова Ж. Д. Анализ инновационных банковских услуг, предлагаемых казахстанскими коммерческими банками Жүргізілген талдау негізінде, интернет банкинг қызметінің қолдану аясының кеңеюі жүргізіледі.
Скачать презентацию Дипломдық жұмыс тақырыбы Коммерциялық банктер қызметіндегі инновациялық банктік
Презентация по ДР.pptx