Динамикалық метеорологияның даму кезеңдері Орындаған: Байбакова Б. Қабылдаған: Бултеков Н. У. Алматы 2014
Динамикалық метеорологияның басты міндеті — әртүрлі мерзімдерге атмосфераның жалпы циркуляциясын зерттеу негізінде ауа райын болжау, яғни, планетамыздағы ірі масштабты ауа ағындары жүйесін ескере отырып, дәлірек айтқанда метеорологиялық элементтердің сандық әдістемелерін жобалау (қысым, температура, жел, бұлттылық, жауын-шашын, көріну қашықтығын). Д. м. шектелген міндеттермен айналысады — түрлі масштабтағы атмосфералық толқындар мен құйындардың пайда болуы мен сипатын талдаумен және жалпы циркуляцияның детальдарының пайда болын да талдайды (атмосфералық фронттар және жылғалы ағыстар), сонымен қатар, атмосфералық турбуленттілік пен конвекцияны да талдайды.
Аристотель табиғаттағы судың айналуын ашты және теоретика-физикалық ғылымдардың өкіл әкесі болды. «Математиканы білмейтін бірде бір кісі кірмей-ақ қойсын» деген қанағатты сөз Стагирде Академияның негізін қалаған Платонға тиісті. Архимед теоретикалық табиғи білімдердің негізін қалады, ол өзінің еңбектерін «Жүзіп жүретін денелер туралы» трактатында баяндады. Торичеллидің тәжірбиесі бойынша ғылыми метеорология 17 -ші ғасырда дүниеге келді. Ағылшын ғалымы Роберт Бойль және Француз ғалымы Аббат Мариотт теоретикалық метеорологияны дамытып, өзінің көзқарастарын «Ауаның табиғаты туралы тәжірибе» деген еңбектерінде баяндады. Алхазен (Хайсам) ымырттың ұзақтығы бойынша атмосфераның биіктігін анықтады. Колумб пассаттарды, ал муссондарды Васко до Гамма ашты. Атмосфера циркуляциясының жеке ерекшеліктерін теориялық тұрғыда түсіндіру мүмкіндіктері 18 -ғасырдың бірінші жартысына тиесілі (ағылшын ғалымы Дж. Хедли). 19ғасырдың басында П. Лаплас атмосфералық қысымның биіктік пен температураға байланысты өзгеруін теориялық тұрғыда тұжырымдады және осыдан барып атмосфера статикасының негізі қалыптасты. 19 -ғасырдың бірінші жартысында жекелеген атмосфералық процестердің түсіндірмесіне негізделген термодинамика қалыптасты. Бірақ, тек 80 -жылдары ғана неміс ғалымдары Г. Герц пен В. Бецольда және басқа да ғалымдардың жұмыстарында су буы бар атмосферада адиабаттық процестер теориясы басылды. Оның әрі қарай дамуы 20 -ғасырға сәйкес келеді. . (ағылшын ғалымы У. Н. Шоу, норвег ғалымдары. Рефсдаль, Я. Бьеркнес және т. б. ).
19 ғ. Бірінші жартысында француз ғалымы Г. Кориолис Жердің айналуындағы қозғалысқа қатысты теореманы ұсынды. Ол өз кезегінде Л. Эйлермен 18 ғасырда метеорология мәселелерәне арнап жасалған гидродинамиканың теңдеулерін пайдалануға мүмкіндік берді. У. Феррель (АҚШ) 1856 жылдары бастаған зерттеулерінде гидромеханиканың теңдеулерне негізделген атмосфераның жалпы циркуляциясыныңалғашқы теоретикалық моделін жасады. Динамикалық метеорологияның ғылыми дисциплина ретінде қалыптасуна жол ашты. 19 ғасырдың 80 -жылдары Д. М дамуына беткей бөлінуінің жалпы циркуляциясының теориялық моделін ұсынған Г. Гельмгольц үлкен үлес қосты (атмосфералық фронттар). 1897 жылы В. Бьеркнес еоремами о циркуляциядағы құйын тәрізді қозғалыстардың пайда болуы жайлы теоремаларымен «физикалық гидродинамиканың» негізінің қалануына себепші болды. ( атмосфера сығылатын сұйықтық ретінде (бароклинді сұйықтық), ондағы тығыздықтың таралуы қысымға да, сондай ақ температураға да байланысты ). 1904 жылы ол ауа райын болжау міндетін атмосфералық термогидродинамиканыңтеңдеулерін шешу деп жобалады. . В. Бьеркнестың идеяларының дамуы алдағы ДМболашақтағы жетістіктерін анықтап берді.
20 ғасырда М. Маргулес Австрияда, В. Бьеркнес және т. б атмосфералық фронттар теориясын құрастырды; Маргулес сонымен қатар, атмосфера энергетикасының негшізін қалады. Сол уақытта, жылу, ылғалдың вертикалды алмасуын анықтайтын және атмосферадағы қозғалыс мөлшерін анықтайтын атмосфераылқ турбуленттік қарқынды зерттелуде еді.
А. А. Дородницын (1938, 1940) теоретикалық түрде тау жоталарының ауа ағынына әсерін анықтады. 1940 жылы ол температураның тәуліктік жүрісін есептеді. ДМ негізгі практикалық міндеттерінің шешімінде принципиалды қадам болып — ауа райын болжау — И. А. Кибель жұмысы болды. Мұнда қысым алқабы мен температураның тәулікке болжамының әдістемесі келтірілді. .
Ұзақ мерзімді болжамдардың гидродинамикалық әдістемесінің негізі Е. М. Блинованың жұмысында орын алды (1943). ДМ түйінді сұрақтарының бірі – қысым алқаптары мен атмосферадағы желдің өзара байланысы – шведттік ғалым К. Г. Росби (1938) мен зерттеліп КСРО да 1949 жылы А. М. Обуховпен сәтті түрде шешілді. Кейінірек бұл мәселе, 1950 жылдары. И. А. Кибелмен және А. С. Монинның жұмытарында жалпыланып, 1960 жылдары ауа райын болжауда нақты әдістерге ауысуға алып келді. Қысымды сандық болжаудың алғашқы болжаулары 1951 жылы американдық ғалым Дж. Чарни мен жасалды. . 50 -жылдардағы ЭЕМ пайда болуы ДМ қарқында дамуына алып келді
Скачать презентацию Динамикалық метеорологияның даму кезеңдері Орындаған Байбакова Б Қабылдаған
динамикалык метеорологиянын даму кезендери.ppt