Денсаулық сақтау саясаты және басқару кафедрасы * Жанұя денсаулығын нығайту, жанұяны жоспарлау Орындаған: Шарифова Б. Қ. Факультет, топ: ЖМ, 11 -04 -02 к. Курс: 5 Тексерген: Аденова А. Д.
Жоспары «Жанұяны жоспарлау» түсінігі § Жанұяны жоспарлауда мамандар кеңесі § Контрацепциялық заттардың жіктелуі § Қорытынды. § Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. §
* Отбасын жоспарлау (босануды реттеу) — халықаралық денсаулык сақтау үйымының (ВОЗ) анықтамасы бойынша бүл кейбір жеке адамдардың немесе жанұялардың керек емес жүктіліктен сақтануына көмектесетін, сонымен қатар дүниеге армандаған баланы тууға, балалардың санын реттеуге, босанудың арасын қадағалауға арналған шаралар жиынтығы.
*Қажетті емес жүктілікті болдырмау *Бала тек қаланған болу керек *Балалардың арасы жиі болмау керек *Балалы болуды ата-ана жасына қарап жоспарлау керек *Жанұяға қанша бала керектігін алдын ала жобалау керек *Бедеулі некені емдеу *
*18 жасқа дейінгі жүктілікті алдын алу *35 жастан кейнгі жүктілікті алдын алу *Балалардың арасы 2 жастан кем болмау *Көп жүкті болған әйелді қауіп-қатер тізіміне алып ден саулығын жөндейтін шаралар жүргізу *ЭГП бар әйелдердің ден саулығын жөндейтін шаралар жүргізу *
1. 2. Пациент бір шешімге келеді 3. 4. Пациенттің қалауы қандай болмасын сыйлау керек 5. Провайдер пациенттің айтқанын ықыласпен тыңдап, әрі қарай не істеу керектігін ойластырады Провайдер пациенттің алдына қойған мақсатының ыңғайлы шешімдерін талқылайды Провайдер пациенттің қойған сұрақтарына толық жауап береді, проблемалары болса оны шешуге тырысады *
* Жанұяны жоспарлау үшін қандай әдіс қолданасыз? * Қанша бала болғанын қалайсыз * ЖЖБИ, соның ішінде АИВ/ қалай сақтануға болады * Жұбайы және басқа жанұя мүшелерінің осы мәселеге көз қарасы * Басқа мәселелер * Қандай әдісті қолданғыңыз келеді? * Білмесеңіз біз көмектесеміз * Әдістерді салыстырып керектісін таңдау
*Медицина қызметкерлері мен жеке медициналық практикамен айналысатын жеке тұлғалар отбасын жоспарлауды ұсынады.
*Отбасын жоспарлау мамандары акушер-гинекологтар: 1) жасөспірімдерге консультация беруді; 2) тиімді контрацепция құралдарымен қамту 3) гормоналды контрацепция; 4) аборттан кейін консультация беру; 5) перзентханалар мен перзентхана гинекологиялық бөлімшелерінің абортты төмендету.
*Жалпы практика дәрігерлері: * 1) отбасын жоспарлау және ұрпақты болу денсаулықты қорғау мәселелері жөнінде пациенттерге консультация беруді; 2) экстрагениталды ауру бар фертильді жас шамасындағы әйелдерді диспансеризациялауды және алдағы жүктілікке дайындықты; 3) жүктілікке абсолюттік және салыстырмалы қарсы көрсетімдерімен фертильді жас шамасындағы әйелдер тобын контрацепциямен қамтуды қамтамасыз етеді.
* Педиатр дәрігерлер, жасөспірімдер терапевтері: 1) әлеуметтік-нашар отбасынан экстрагениталды аурумен, тәртіп факторының қауіп-қатерімен балалар мен жасөспірімдерді анықтау, диспансеризациялау және сауықтыруды; 2) жасөспірімдерді отбасын жоспарлау мәселесі жөніндегі және оларды отбасы өміріне дайындау да ақпараттандыруды; 3) лактациялық аменорея әдісі жөніндегі консультация беру және отбасын жоспарлау мәселесі жөніндегі босанғаннан кейінгі кезеңде әйелдерді ақпараттандыруды қамтамасыз етеді;
* Генетик дәрігерлер: * ұрпақ денсаулығын болжау үшін отбасын жоспарлау мәселесі жөніндегі консультацияны қамтамасыз етеді.
*Уролог (андролог, сексопатолог) дәрігерлер: * 1) отбасын жоспарлау, жыныстық қатынастардың бұзылуы, жыныстық жолмен берілетін, оның ішінде анасына іштегі нәрестеге берілетін жұқпалар мәселелері жөніндегі пациенттерге кеңес беруді; * 2) пациент денсаулығының жағдайын бағалауды қамтамасыз етеді.
* Нарколог, психиатр, фтизиатр, онколог, дерматовенеролог дәрігерлер отбасын жоспарлау мәселесі жөніндегі ақпарат пен консультация беруді қамтамасыз етеді, сондай-ақ, негізгі ауруларды, отбасын жоспарлау мәселесі жөніндегі арнайы дайындықты өткен, мамандармен бірлесіп контрацепция әдістемесімен бақылау және динамикалық байқау. Акушерлер мен мейірбикелер отбасын жоспарлау және ұрпақты болу денсаулықты қорғау мәселелері жөніндегі пациенттерге ақпарат және консультация беруді қамтамасыз етеді.
* ЖҚТБ-ның алдын алу және оған қарсы күрес орталықтарының дәрігерлері отбасын жоспарлау және жыныстық жолмен берілетін, оның ішінде анасына іштегі нәрестеге берілетін жұқпаның берілуінен сақтандыру мәселелері жөніндегі пациенттерге ақпарат және консультация беруді қамтамасыз етеді. * Жасөспірімдер мен жастарға адамгершілік-жыныстық тәрбие беруде психологтар қатысады. * Отбасын жоспарлау оқуын өткен әлеуметтік қызметкерлер, отбасын жоспарлау және ұрпақты болу денсаулықты қорғау мәселелері жөніндегі пациенттерге ақпарат жүргізе алады.
* 2. Әйелдің ана болу туралы мәселені өзі шешуге және отбасын жоспарлау мен өз денсаулығын сақтау мақсатында, өзі қаламайтын жүктіліктен сақтанудың қазіргі заманғы әдістерін еркін таңдауға құқығы бар.
* 96 -бап. Азаматтардың ұрпақты болу құқықтарын қорғау саласындағы құқықтары мен міндеттері 97 -бап. Әйелдердің жүктілік, босану және босанғаннан кейінгі кезеңінде денсаулығын сақтау 98 -бап. Бедеуліктен емделу 99 -бап. Ұрпақты болудың қосалқы әдістері мен технологиялары, клондау 100 -бап. Суррогат ана болу кезіндегі медициналық көмек 101 -бап. Жыныстық жасушалар донорлығы және оларды сақтау 102 -бап. Контрацепцияны пайдалану 103 -бап. Хирургиялық стерилизациялау 104 -бап. Жүктілікті жасанды түрде үзу *17 -тарау. Адамның ұрпақты болу құқықтарын қорғау
* Контрацепция - бұл тек қана қаламаған жүктіліктен қорғану емес, сонымен қатар әйел денсаулығын қорғау мақсатында жүргізілетін жүктіліктің алдын алуға қолданылатын бағыттар.
1. Азаматтардың контрацепция, оның ішінде медициналық контрацепция әдістері мен құралдарын таңдауға, сондай-ақ олардан бас тартуға құқығы бар. 2. Азаматтарға денсаулығының жай-күйін, жасын және өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып, контрацепцияның қолайлы әдістері мен құралдарын жеке іріктеу жөніндегі медициналық көмек көрсетіледі. *
* *Контрацепцияның жоғары нәтижелі болуы; *Әйел организмі мен жыныстық жұбына патологиялық әсер бермеу; *Келесі тұқымға тератогенді әсер бермеу; *Қолдануға қарапайым болуы; *Қайтымды әсерлі болуы; *Қол жетерлік болуы.
* Контрацепциялық заттардың жіктелуі: 1. v v Дәстүрлі әдістер: Тосқауылдық (немесе механикалық); Спермицидтер (немесе химиялық); Ритмдік (немесе биологиялық); Жыныстық қатынасты үзу. 2. Қазіргі кездегі әдістер: v Жатырішілік контрацепция; v Гормональды контрацепция. 3. Ерікті хирургиялық стерилизация. 4. Лактациялық аменорея әдістері
* Бұл көрсеткіш бір жыл ішінде белгілі бір контрацецпциялық затты қолданған 100 әйелдің арасында жүкті болғандар санын көрсетеді: Перл индексі төмен болған сайын, контрацепциялық заттардың нәтижелілігі жоғары болып саналады. жүкті болғандар саны× 1200 R= бақылау уақыты (аймен)
* Контрацепцияның тосқауылдық әдістері: * Контрацепцияның тосқауылдық әдістері жатыр қуысына шәуһеттің түсуіне кедергі жасай отырып, ұрықтанудан сақтауға мүмкіншілік береді. Контрацепцияның тосқауылдық әдістері: v. Презервативтер: жыныс жолдары арқылы жұғатын аурулардан қорғайды; медициналық қарсы көрсеткіштер жоқ; көбіне рецептсіз беріледі , қол жетімді. v. Жатыр мойнының қалпақшалары; v. Диафрагмалар - бұл резенкелік күмбез, vжатыр мойнына бекітеді, қынап ішінде v тосқауыл қалыптасады; v. Губкалар.
* Барьерлі контрацепция механикалық ерлер презервативі әйелдер презервативі
* Спермицидтер (химиялық әдіс) 1 2 3 Бірнеше секундтар ішінде сперматозоидтарды бұзады (2 минуттан артық емес) Жатыр мойны деңгейінде тосқауыл түзеді; Цервикалдық шырышты өзгертеді, сперматозоидтардың жылжуына кедергі жасайды Перл индексі = 25 -30
* Спермицидтер (химиялық әдістер) *Спермицидтердің құрамына химиялық зат ноноксинол-9 кіреді, олардың бактерио - вирусоцидтік қасиеттері бар. *Таблеткалар( трацептин) *Шариктер(лютенурин) *Вагиналдық суппозиторийлер, пасталар, кремдер, гельдер, пленклар (Жинофильм фирмаларынан «Ф. И. К. Медикаль» ).
* Ритмдік (биологиялық әдіс) *Менструалдық циклдың физиологиялық белгілері фертилдік (ұрықтануға мүмкін кезең) және инфертилдік емес (ұрықтану мүмкіншілігі аз кезең) фазаларын бақылауға негізделген. Принциптері: - Овуляция менструалдық циклдың 14 -16 – шы күндері жүреді (ол тек әйелдің менструалдық циклы ретті болған жағдайда ғана); - Ұрық жұмыртқасы овуляциядан кейін 24 -48 сағат ішінде тіршілігін сақтайды; - Сперматозоидтардың әйел ағзасында тіршілік ету қабілеті 7 -8 күн.
1. 2. 3. 4. Күнтізбелік (Ogino – Knaus әдісі); Температуралық; Цервикалдық ( Биллинг әдісі); Симптомо-термалдық (мультикомпоненттік). * Ритмдік әдістердің түрлері:
* Күнтізбелік әдіс (Огино-Кнаус әдісі) *Жыныстық қатынасқа түсудің қауіпсіз кезеңін анықтау үшін соңғы 6 ай ішінде ең ұзақ және ең қысқа менструалдық циклды анықтауы керек. v Ұрықтану мүмкін болатын бірінші күн: - қалыпты менструалдық циклдың соңғы күнінен 18 күнді алып тастау керек vҰрықтану мүмкін болатын соңғы күн : - қалыпты менструалдық циклдың соңғы күнінен 11 күнді алып тастау керек
* Күнтізбелік (Ogino – Knaus әдісі) басы Фертилдық кезең = Ең қысқа цикл- 18 соңы Ең ұзын цикл - 11
*Температуралық әдіс *Базалдық температураны таңертең оянғаннан кейін төсектен тұрмай тік ішектен өлшейді, алынған мәліметтерді күнтізбеге белгілейді.
* Базалдық температура әдісі *Дененің базалдық температурасы — таңертең оянғаннан кейін толық тыныштық жағдайда төсектен тұрмай және тамақтанбастан бұрын дене қызуын өлшейді. Менструалдық циклдың фолликулярлық фазасында базалдық температурасы 37 °С-тан төмен *овуляция алдында 0, 1– 0, 2 °С –қа төмендейді, *лютеиндік фазада 8 -10 күн көлемінде температура 37 °С-тан жоғарылайды.
* Цервикалдық әдіс * Периовуляторлық (Биллинг әдісі) кезеңде жатыр мойнындағы шырыш ашық түсті, мөлдір, созылмалы, көп мөлшерде болады (ол эстрогеннің деңгейінің жоғарғы шыңына жетуіне байланысты). Бұл қынаптың шырышты бөліндісінің бөлінуімен және вульваның ылғалды болуымен сипатталады.
*Жатырішілік серіппе(ЖІС) Жатырішілік серіппенің қазіргі кездегі жіктелуі: Ø Ø Инерттік (немесе бейтарап); Дәрілік, құрамында мыс және гестаген бар
Қазіргі кезде қолданылатын ЖІС үш түрі Құрамында мыс бар ЖІС TCu-380 A Multiload-375 Құрамында гормон бар ЖІС ЛНГ-ВМС
* Құрамында мыс бар ЖІС Құрамында прогестерон бар ЖІС
* ЖІС әсер ету механизмі: * 1. Теориялар: 2. Түсік түсіруге әсер ететін – ЖІС ПГ синтезін жоғарылатады, миометрийдің тонусын күшейтеді; 3. 4. 5. Жатыр түтіктерінің перистальтикасын күшейту; Мыс иондарының спермато - овотоксикалық әсер етуі; Асептикалық қабыну; Эндометрийдің функционалдық белсенділігін тежеу.
* ЖІС енгізу уақыты: *ЖІС – ні менструалдық цикл кезінде енгізеді, әйелде аз мөлшерде қан ағу болады, мазасыздық байқалмайды. n Әрбір етеккірдің соңында серіппенің орнында тұрғандығына көз жеткізу үшін жіптерді тексеру қажет!
* Гормоналдық контрацепция Жіктелуі * Қосарланған эстроген-гестаген құрамды * ТПҚ (таза прогестаген құрамды): v мини-пили, v инъекциондық, v тері астылық имплантанттар, v ЖІС (Мирена) * Прогестеронның антогонисттері (мифепристон, RU-486).
* Қосарланған әдіске жатады *Таблеткалар – күнделікті қабылдау *Инъекциялар – ай сайын енгізу *Пластырь – ай сайын қолдану *Қынаптық сақина - ай сайын қолдану.
* Қосарланған оралдық контрацепциялардың - әсер ету механизмі * Гипоталамустан либериннің, сол сияқты гипофизден гонадотроптық гормондардың (ФСГ және ЛГ) секрециясын тежеу арқылы овуляцияны болдырмайды * Шеткі әсер етуі –аналық без қызметі мен овуляцияны тежеу. * Эндометрийде- ұрықтанған ұрық жұмыртқасының имплантациясы болмайды- «безді регрессия» * Цервикалдық шырыштың қоюлануы сперматозоидтардың енуін қиындатады, сперматозоидтың ұрықтануға қабілеттілігін және ұрық жұмыртқасының тасымалдануын өзгеріске ұшыратады.
* Таза прогестагендер *Көптеген әйелдер үшін қауіпсіз және нәтижелі; *Эстроген қолдануға болмайтын әйелдерге қолайлы; *Емізетін әйелдер қолдануына болады; *Мини пили (Микронорм, континуин) *Инъекциялық контрацепциялар: - (Депо-Провер, әрбір 12 апта сайын енгізіледі) - Норэтистерат, әрбір 8 апта сайын енгізіледі. *Тері астылық имплантант - норплант * ЖІС мирена
*Тері астына құрамында организмге аз мөлшерде тұрақты түрде түсіп тұратын гестогені бар капсулаларды енгізуге негізделеді. *
* *Ауру сезімді өтетін етеккір кезінде; * Толғақ тәрізді ауру сезімінде; *Қан кету анемияда; *Эндометриоз кезінде; *Жатыр фибромиомасында; *Эндометрийдің гиперплазиясында; *Менопауза кезеңінде - эстрогендік терапияда ретінде. прогестагеннің көзі
*Шұғыл контрацепция *БДҰ ұсынған шұғыл контрацепция әдісі қорғалмаған немесе тұрақсыз жыныстық қатынастан кейін қаламаған жүктіліктің алдын - алу үшін қолданылады n. Бұндай контрацептивтер кейде «келесі таңның таблеткалары « деп аталады.
* Шұғыл контрацепцияның түрлері (ШК) * Прогестаген құрамды препараттар (Постинор- 72 сағат ішінде-0, 75 мг, 0, 75 әрбір 12 сағат сайын) * Қосарланған эстроген/прогестаген құрамды препараттар (Диане 35, силест 2 т. жыныстық қатынастан кейін және 2 т. 12 сағаттан кейін) * Мыс құрамды ЖІС (5 күн ішінде) * Даназол ( үш мөлшерді 400 мг-нан әрбір 12 сағат сайын) * Мифепристон ( RU- 486) –прогестерон антагонисті, жүктіліктің ерте мерзімінде үзу мақсатында қолданылады. Жанама әсері: лоқсу, құсу, ретсіз жатырішілік қан кету, сүт безіндегі ауру сезімі, бас ауруы және бас айналуы.
* Ерікті хирургиялық стерилизация Стерилизация - сперматозоидттар мен аналық жасушаның қосылуының алдын алу үшін шәуһеттің өту жолдарын (vasa deferentia) немесе жатыр түтігін (фаллопиев түтігі) бөгейді. Стерилизацияға көрсеткіштер: § Ауыр экстрагениталдық патологияда; § Басқа контрацепция әдістерін қолдану мүмкін болмаған жағдайда; § Әйелдің қалауы бойынша.
* 1. Қаламаған жүктіліктің алдын алу әдісі ретінде хирургиялық стерилизациялау 35 жастан асқан немесе кемінде 2 баласы бар азаматтарға қатысты, ал медициналық айғақтар мен кәмелеттік жастағы азаматтың келісімі болған жағдайда - жасына және балаларының бар-жоғына қарамастан жасалуы мүмкін. 2. Хирургиялық стерилизациялауды денсаулық сақтау ұйымдары, жекеше медициналық практикамен айналысатын, осы қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар жеке тұлғалар осы операцияның біржола жасалатыны туралы міндетті түрде алдын ала хабардар ете отырып, азаматтың жазбаша келісімі бойынша ғана жүргізеді. 3. Хирургиялық стерилизациялауды жүргізудің тәртібі мен шарттарын уәкілетті орган бекітеді.
* Ер адамдар стерилизациясы Шәуһет шылбыры Ер адамдар стерилизациясы ( скальпелсіз жүзеге асады)
* Әйел адамдардың стерилизациясы Хирургиялық жолмен жүзеге асады Фаллопиев түтігі Аналық без
*Лактациялық аменорея әдісі Босанғаннан кейін 6 ай бойы емшекпен емізу *Бала тек ана сүтімен ғана қоректенетін болса; *Емізу арасы түнгі мезгілде және ұзақтығы 6 сағаттан аспауы тиіс; *Аменорея кезінде; *6 ай бойы тұрақты емізу.
*Емізуге байланысты контрацепциялық әдіс, Ана сүтін емген бала Пролактин ГРГ тежейді Овуляция болмайды
Қорытынды Сонымен жанұяны жоспарлау –дүниеге тек қана үмітті баланың туылуын, сонымен қатар әйелдің бала туу қызметін бақылауды қамтамасыз ету болып табылады. Адамзаттың дамуы – ол денсаулықты сақтау жєне қорғау, жанұяны жоспарлау экономикалық прогресті дамыту деген қоғамды білдіреді. Жанұяны жоспарлаған, ретсіз, үміттенбеген жүктілікті бодырмау үшін әрбір әйел жүктіліктен қалай қорғанудың, яғни жүктіліктен сақтанудың жолдарын білгендері абзал.
Қолданылған әдебиеттер тізімі: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Клинические рекомендации. Акушерство и гинекология. Вып. 2. Под ред. В. И. Кулакова. – М. , ГЭОТАР-Медиа, 2008. Национальное руководство. Акушерство. Под ред. Э. К. Айлмазян. , В. И. Кулакова. , В. Е. Радзинский. , Г. М. Савельева. - М. , ГЭОТАР-Медиа, 2011 г www. google. ru http: //gynaecology. eurodoctor. ru/contraceptive_choice/oestroge n/ www. medbooks. ru Айламазян Э. Г. Акушерство – учебник для студентов мед. ВУЗов. Санкт-Петербург. – 2005 г.
Скачать презентацию Денсаулық сақтау саясаты және басқару кафедрасы Жанұя
БАГИ ШАРИ.pptx