Дәріс № 2 Тақырыбы: « Қозғыштықтың көрсеткіштері. Жүйке талшықтарының физиологиясы. Жүйке талшықтары өткізгіштігінің фармакологиялық түрде реттелуі (қозудың өтуіне тосқауыл жасау). Дәріс жоспары: 1. Қозғыштықтың өлшемдері (реобаза, әсердің пайдалы уақыт, хронаксия, аккомодация, лабилдік). 2. Жүйке талшықтарының құрылымдық және физиологиялық ерекшеліктері. 3. Жүйке талшықтарының бойымен қозудың өтуі. 4. Синапс, оның кұрылысы мен қызметтері. 5. Тұрақты токтың қозғыш тіндерге әсері.
Қозғыштықтың өлшемдері 1. Қозу табалдырығы – қозу үрдісін (яғни минималды жауап реакциясын) тудыратын тітіркендіргіш күшінің ең аз мөлшерін айтады. 2. Реобаза – қозу тудыратын токтың минималды күші (вольт). 3. Пайдалы уақыт – табалдырық күшпен әсер еткенде қозуды тудыратын ең аз уақыт. 4. Хронаксия – тінді қоздыратын екі реобазаға тең күш әсерінің ең қысқа уақыты. 5. Аккомодация – қозғыш тіннің ток күші үдеуіне бейімделуі. 6. Лабилдік – тітіркендіру жиілігіне сәйкес бір секунд ішінде пайда болатын қозудың ең жоғарғы (максималды) санын айтады. - жүйке тіні: - 500 -1000 имп/сек; - абсолюттік рефрактерлік кезеңі – 1 -2 мсек. - бұлшықет: - 250 -330 имп/сек; - абсолюттік рефрактерлік кезеңі – 4 -5 мсек - синапс: - 100 -125 имп/сек; - абсолюттік рефрактерлік кезеңі – 8 -10 мсек.
«Күш – уақыт» қисығы (Гоорвег, 1892 ж. ; Вейс, 1901 ж. ; Лапик, 1909 ж. ) 1 – реобаза; 2 – екі реобаза. а – пайдалы уақыт; б – хронаксия.
Жүйке талшығының құрылысы I. Миелинсіз талшықтар бойымен қозу тегіс таралады. II. Миелинді талшықтар бойымен қозу секірмелі, яғни сальтаторлы таралады.
Жүйке талшығының қозуды өткізу жылдамдығы Талшықтар типі А Аα Аβ Аγ Аδ В С Талшықтар диаметрі (мкм) Өткізу жылдамдығы (м/с) 12 - 22 8 - 12 4 -8 1 -4 1 -3 0, 5 - 1, 0 70 - 120 40 - 70 15 - 40 5 - 15 3 – 14 0, 5 - 2
Парабиоз және оның кезеңдері П а р а б и о з (para – жуық, bios – өмір) – бұл тітіркендіргіш (химиялық зат) әсерінен, оның қозғыштығы мен лабилдігінің төмендеуі. ← Қалыпты жағдай. Парабиоз кезеңдері: 1. Теңестіру кезеңі; 2. Парадоксалды кезеңі; 3. Тежелу кезеңі. Толық парабиоз кезеңінде, яғни тітіркендіру аймағында қозудың жайылу үрдісі тарамай бір жерде тұрақталады ( «стационарлық қозу» ).
Синапс – бұл қозуды (немесе серпіністі) жүйке талшықтарынан бұлшықетке немесе жүйке жасушасына өткізетін құрылымдық ұласу. Синапс құрылымы: 1. Пресинапстық мембрана; 2. Синапстық саңылау; 3. Постсинапстық мембрана.
Синапстардың жіктелуі I. Сигналдарды өткізуіне байланысты: - химиялық синапс; - электрлік синапс; - аралас синапс. II. Әсер етуіне байланысты: - қоздырушы; - тежеуші. III. Орналасуына байланысты: - жүйке-ет (мионевралды); - нейроналды: 1) аксосомалы; 2) аксоналды; 3) аксодендритті; 4) дендросомалы және т. б.
Тұрақты токтың қозғыш тіндерге әсері (Пфлюгер 1759 ж) • Тұрақты токтың полярлы әсерлерінің заңдары 1. Тітіркендіру әсері тек қана ток тұйықталғанда және ажыратқанда ғана байқалады. 2. Ток тұйықталғанда қозу катодта, ал ажыратқанда анодта пайда болады. 3. Тұйықталғандағы әсері ажыратқандағы әсерден жоғары келеді.
• Катэлектротон – бұл тұрақты ток әсерінен катодтың астында пайда болатын қозғыштық пен өткізгіштіктің үдеуі • Анэлектротон - бұл тұрақты ток әсерінен анодтың астында пайда болатын қозғыштық пен өткізгіштіктің әлсіреуі
• Катодоттық депрессия – бұл тұрақты токтың ұзақ әсерінен катодтың астында пайда болатын қозғыштық пен өткізгіштіктің төмендеуі. • Анодтық экзальтация - бұл тұрақты токтың ұзақ әсерінен анодтың астында пайда болатын қозғыштық пен өткізгіштіктің жоғарлауы.
Скачать презентацию Дәріс 2 Тақырыбы Қозғыштықтың көрсеткіштері Жүйке
D_1241_ris2.ppt