Буржуазныя рэформы і грамадскапалітычнае жыцце ў другой палове XIX – пачатку XX ст. 1. Адмена прыгоннага права. Буржуазныя рэформы 60– 70 -х гадоў XIX ст. і асаблівасці іх правядзення на Беларусі. 2. Грамадска-палітычны рух у Беларусі ў другой палове XIX – пачатку XX ст.
Адмена прыгоннага права • 19 лютага 1861 г. Аляксандр ІІ падпісаў “Маніфест” і зацвердзіў усе заканадаўчыя акты (іх было 17) аб адмене прыгоннага права. У Беларусі рэформа праводзілася на падставе “Агульнага палажэння” і двух “Мясцовых палажэнняў”. У адпаведнасці з маніфестам сяляне абвяшчаліся асабіста свабоднымі і атрымлівалі шэраг грамадзянскіх правоў. • Паводле Агульнага палажэння уласнiкам зямлi заставаўся памешчык. Частка гэтай зямлі адводзiлася для надзялення сялян, але за выкуп.
Сума выкупнога плацяжу вызначалася ў такім памеры, каб памешчык меў магчымасць, паклаўшы яе ў банк пад працэнты (6%), атрымліваць штогадовы прыбытак, роўны ранейшаму аброку. Дзяржава закладвала за сялян 75– 80% выкупной сумы. Прадугледжвалася, што вяртаць гэтую пазыку (выкупныя плацяжы) сяляне будуць на працягу 49 гадоў з працэнтамі. Да часу поўнага выкупу яны лiчылiся часоваабавязанымi. Пазямельныя адносіны часоваабавязаных сялян з памешчыкамі афармляліся ў дакументах, якія называліся ўстаўнымі граматамі. Іх складаннем займаліся міравыя пасрэднікі.
• У Магілёўскай і Віцебскай губернях, дзе захавалася абшчыннае землекарыстанне, устанаўліваліся вышэйшыя (ад 4 да 5, 5 дес. ) і ніжэйшыя (ад 1 да 2 дес. ) памеры сялянскіх надзелаў. • У Гродзенскай, Віленскай і Мінскай губернях існавала падворнае землекарыстанне. Тут сялянам пакідаўся іх дарэформенны надзел. Адрэзкі дазвалялася рабіць, калі ў памешчыка заставалася менш за 1/3 усёй зямлі, але сялянскі надзел не мог быць скарочаны больш чым на 1/6 частку.
Змены ў рэалізацыі рэформы, звязаныя з паўстаннем 1863 – 1864 гг. • сяляне пераводзіліся на абавязковы выкуп надзелаў; • сяляне пераставалі быць часоваабавязанымі і станавіліся ўласнікамі зямлі; • выкупныя плацяжы зніжаліся на 20 %; • былі створаны павятовыя камісіі для праверкі і выпраўлення ўстаўных грамат; • абеззямеленым сялянам поўнасцю ці часткова вярталіся зямельныя надзелы; • дзяржаўныя сяляне паводле закона 1867 г. пераводзіліся з аброку на выкуп і станавіліся ўласнікамі сваіх надзелаў.
Судовая рэформа • Асноўныя прынцыпы рэформы: усесаслоўнасць, нязменнасць суддзяў, спаборнасць i галоснасць. Пры разглядзе крымiнальных спраў прадугледжваўся ўдзел прысяжных засядацеляў. Iнтарэсы абвiнавачваемых абаранялi прысяжныя павераныя(адвакаты). • На Беларусi судовая рэформа пачалася ў 1872 г. з увядзення міравых судоў. Суддзi ў мiравых судах не абiралiся, а назначалiся мiнiстрам юстыцыi. Акруговыя суды, судовыя палаты, прысяжныя засядацелі і прысяжныя павераныя з’явіліся ў заходніх губернях толькі ў 1882 г. СЕНАТ СУДОВЫЯ ПАЛАТЫ АКРУГОВЫЯ СУДЫ ПАВЯТОВЫ З’ЕЗД МІРАВЫХ СУДДЗЯЎ МІРАВЫ СУД
Земская рэформа, аб’яўленая 1 студзеня 1864 г. , прадугледжвала стварэнне ў паветах і губернях выбарных устаноў – земстваў. У Беларусі ажыццяўленне рэформы пачалося пазней – у 1911 г. , i то толькi ва ўсходнiх губернях.
Гарадская рэформа Рэформа адбылася ў 1875 г. Паводле яе шляхам бессаслоўных выбараў стваралася гарадское самакiраванне – гарадская дума і гарадская управа на чале з гарадскім галавой. Усе выбаршчыкi, меўшыя права выбiраць (гараджане з 25 -гадовага ўзросту) падзялялiся на тры групы (курыi) у залежнасцi ад колькасцi выплочваемых падаткаў. Кампетэнцыя органаў гарадскога самакіравання была абмежавана рамкамі гаспадарчых пытанняў.
Ваенная рэформа Рэформа пачалася ў 1862 г. са стварэння 15 ваенных акруг i скарачэння тэрмiну службы да 6 -7 год на флоце. Закон 1874 г. увёў замест рэкруцкіх набораў усеагульную воінскую павіннасць. Усе мужчыны з 20 гадовага ўзросту павінны былі служыць у войску. У сухапутных войсках тэрмін службы складаў 6 гадоў абавязковай і 9 гадоў у запасе, на флоце – адпаведна да 7 і 3 гадоў.
Школьная рэформа • Школа абвяшчалася ўсесаслоўнай, уводзілася пераем-насць розных ступеняў навучання. У Беларусі не было земскіх школ (асаблівасць). • Агульную сярэднюю адукацыю давалі сямігадовыя гімназіі, якія падзяляліся на класічныя і рэальныя. Выпускнікі класічных гімназій атрымлівалі права паступаць без экзаменаў ва універсітэты. Тыя, хто скончыў рэальныя гімназіі, маглі паступаць у вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы. У 1871 г. рэальныя гімназіі былі пераўтвораны ў рэальныя вучылішчы. Выпускнікі гэтых устаноў ужо не маглі паступаць у тэхнічныя інстытуты без экзаменаў, а прыём іх ва універсітэты быў забаронены.
Цэнзурная рэформа Новы цэнзурны статут, прыняты ў 1865 г. , значна пашыраў магчымасці друку. Адмянялася папярэдняя цэнзура для твораў памерам не менш як 10 друкаваных аркушаў, а для перакладаў – 20. Буйным перыядычным выданням дазвалялася выходзіць без папярэдняй цэнзуры. У Беларусі да сярэдзіны 1880 -х гг. усе перыядычныя выданні залежалі ад урадавых устаноў і праваслаўнай царквы.
Такім чынам, буржуазныя рэформы 1860 – 1870 -х гг. прывялі да значных змен у палітычным жыцці Расіі. Быў зроблены крок наперад па шляху пераўтварэння феадальнай манархіі ў буржуазную. Разам з тым рэформы неслі ў сабе перажыткі феадалізму, былі непаслядоўныя і абмежаваныя. Вялікія адрозненні і адтэрміноўкі ў правядзенні рэформ у Беларусі надавалі ім яшчэ больш абмежаваны і непаслядоўны характар.
• НАРОДНІКІ — прыхільнікі вучэння аб будаўніцтве сацыялізму. Пераход да сацыялізму бачыўся народнікам праз сялянскую абшчыну, мінуючы капіталізм. • 3 самага пачатку ў народніцтве існавалі дзве плыні – рэвалюцыйная (сялянская рэвалюцыя) і рэфарматарская (паступовае рэфармаванне існуючага ладу). У 1870 -я — п. 1880 -х г. найбольш папулярным было рэвалюцыйнае народніцтва. Адзін з першых народніцкіх гурткоў у Беларусі ўтварыўся ў Магілеве ў 1875 г.
1876 г. – Зямля і воля “хаджэнне ў народ” – прапаганда сацыялістычных ідэй сярод сялянства С. Кавалік, М. Судзілоўскі, Р. Ісаеў 1879 -1882 -“Чорны перадзел”, прапаганда У Мінску была арганізавана падпольная друкарня “Чорнага перадзелу” 1879 г. - “Народная воля”, індывідуальны палітычны тэрор І. Грынявіцкі 1 сакавіка 1881 г. кінуў бомбу у Аляксандра II
• Сацыял-дэмакраты абвясцілі сваей мэтай барацьбу за пабудову сацыяльна справядлівага грамадства. Прыхільнікі рэвалюцыйнага кірунку прытрымліваліся ўзброенных метадаў барацьбы і лічылі галоўнай сілай, якая прывядзе грамадства да сацыялізму рабочы клас. Рэфармісты выступалі за мірныя пераўтварэнні ў грамадстве. І рэвалюцыянеры і рэфармісты былі прыхільнікамі марксізму. Марксізм тлумачыў паступальны ход гістарычнага развіцця зменамі грамадска-эканамічнага ладу, а класавую барацьбу паміж пануючым і прыгнечаным класам разглядаў у якасці рухаючай сілы гісторыі. Першыя ў Беларусі гурткі па прапагандзе марксізму былі створаны ў 1884 -1885 гг. у Мінску.
• 1891 г. - Усеагульны яўрэйскі рабочы саюз у Літве, Польшчы і Расіі (БУНД) - галоўнай мэтай лічыў барацьбу за паляпшэнне эканамічнага становішча яўрэйскіх рабочых • 1 -3 сакавiка 1898 г. у Мінску адбыўся I з’езд РСДРП. 1903 г. - ІІ з’езд РСДРП за мяжой у Бруселi-Лондане. Праграма мiнiмум: звяржэнне самаўладдзя i ўсталяванне дэмакратычнай рэспублікi, прадастаўленне народам Расii раўнапраўя. Праграма максiмум: усталяванне дыктатуры пралетарыяту для пабудовы ў далешым сацыялiзму. Партыя раскалолася на бальшавікоў (У. І. Ленін) і меншавікоў (Л. Мартаў).
• У 1902 г. узнікла партыя сацыялістаўрэвалюцыянераў (эсераў) - ПСР. Эсеры выступалi cупраць самаўладдзя i памешчыцкага землеўладання, за федэратыўную дэмакратычную рэспублiку, за пабудову сацыялiстычнага ладу на аснове сацыялiзацыi зямлi i ўраўняльнага землекарыстання, выкарыстоўвалі тэрор як асноўны сродак барацьбы.
• У 1880 -х гг. беларускія студэнты-народнікі, якія стварылі падпольныя гурткі, выдалі некалькі публіцыстычных твораў “Да беларускай моладзі”, “Да беларускай інтэлігенцыі”, “Пісьмы пра Беларусь”, два нумары часопіса “Гомон”. У гэтых публікацыях упершыню абвяшчалася існаванне самастойнага беларускага этнасу. • У 1886– 1902 гг. цэнтрам згуртавання ліберальнанародніцкай інтэлігенцыі Беларусі стала газета “Минский листок”. Газета публікавала мастацкія творы на беларускай мове, садзейнічала развіццю нацыянальнай культуры.
• На аснове нацыянальна-культурных гурткоў беларускай моладзі Мінска, Вільні і Пецярбурга ў 1903 гг. была ўтворана Беларуская рэвалюцыйная грамада, якая пазней атрымала назву Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ). Асноўныя праграмныя палажэнні БСГ: партыя выступала за звяржэнне самадзяржаўя, знішчэнне капіталізму і ўсталяванне дэмакратычнага ладу, прызнавала правы народаў Расіі на аўтаномію. Аграрная праграма БРГ прадугледжвала знішчэнне прыватнай зямельнай уласнасці і ўвядзенне ўраўняльнага землекарыстання.
• Такім чынам, у канцы ХІХ – пачатку ХХ ст. былі закладзены ідэйныя і арганізацыйныя асновы далейшай барацьбы розных апазіцыйных самадзяржаўю сіл, якія пачалі афармляцца ў палітычныя партыі. У гэты час зараджаецца беларускі нацыянальны рух, узнікае пласт людзей, які усвядоміў сваю прыналежнасць да беларускай этнічнай супольнасці і як вынік ствараецца першая нацыянальная партыя – Беларуская сацыялістычная грамада.
Першая расійская рэвалюцыя.
Прычыны рэвалюцыі: • Захаванне неабмежаванай манархіі – адсутнасць парламента, палітычных і грамадзянскіх праў – свабоды слова, друку і інш. ; • Аграрнае пытанне – захоўваліся феадальныя перажыткі: памешчыцкае землеўладанне, малазямелле сялян, цераспалосіца; • Нацыянальнае пытанне – беларусы, украінцы не прызнаваліся самастойнымі этнасамі і былі пазбаўлены права на развіцце нацыянальнай асветы і культуры, моцнай палiтычнай i сацыяльнай дыскрымiнацыi падвяргалiся так званыя “iншародцы”, яўрэi, у пэўнай ступенi – палякi. • Эканамічны крызіс 1900 -1903 гг. • Паражэнне Расіі пад час Руска-японскай вайны 1904– 1905 гг. Рэвалюцыя 1905 -1907 гг. была буржуазнай паводле свайго характару, дэмакратычнай па рухаючых сілах.
• 9 студзеня 1905 г. - “Крывавая нядзеля” • 19 жніўня 1905 г. цар абнародаваў маніфест аб стварэнні дарадчай Дзяржаўнай Думы без заканадаўчых паўнамоцтваў (булыгінская дума). • кастрычнік 1905 г. - Усерасійская палітычная стачка • 17 кастрычніка 1905 г. цар Мікалай II выдае новы маніфест згодна з якім ствараеца Дзяржаўная Дума з заканадаўчымі паўнамоцтвамі, а народу даруюцца дэмакратычныя свабоды • 18 кастрычніка 1905 г. -“Курлаўскі растрэл”. У Мінску на прывакзальнай плошчы збіраецца 20 тысячны мітынг, на якім прадстаўнікі рэвалюцыйных партый заклікаюць не верыць цару, не прымаць удзелу ў думскіх выбарах, працягваць рэвалюцыйную барацьбу да поўнага звяржэння самадзяржаўя. Губернатар Курлоў загадаў расстраляць гэты мітынг і ў выніку 100 чалавек было забіта і 300 паранена Такія ж мітынгі былі расстраляны ў Магілёве і Віцебску.
ПАЛІТЫЧНЫЯ ПАРТЫІ Буржуазналіберальныя Саюз 17 акцябра – акцябрысты, Кантытуцыйнадэмакратычная партыя – кадэты. Рэвалюцыйнадэмакратычныя Бундаўцы, эсэры, бальшавікі, меншавікі, БСГ Манархічныя Рускі ўскраінны саюз, Саюз рускага народа, Саюз архангела Міхаіла
• У снежнi 1905 г. рэвалюцыйны рух iзноў пайшоў на ўздым. 7 снежня 1905 г. ў Маскве ў адказ на закрыццё дэмакратычных выданняў пачалася новая агульнарасiйская палiтычная стачка, а 10 снежня яна вылiлася ва ўзброенае паўстанне супраць царызму.
• 1906 г. - І Дзяржаўная дума У беларускіх губернях перамаглі кадэты, якія правялі ў І думу 29 з 36 дэпутатаў ад Беларусі. У лiку 36 дэпутатаў ад 5 беларускiх губерняў былi 10 памешчыкаў, 2 ксяндзы, 11 iнтэлiгентаў, 13 сялян. • 1907 г. - ІІ Дзяржаўная дума У выбарах прынялі ўдзел нават рэвалюцыйныя арганізацыі, але яны не змаглі правесці ад Беларусі ніводнага свайго прадстаўніка. Беларускiя губернi прадставілi 36 дэпутатаў: 13 памешчыкаў, 3 святароў, 4 iнтэлiгентаў i 16 сялян. • 3 чэрвеня 1907 г. II Дума была распушчана (трэц’ечэрвеньскі дзяржаўны пераварот). Пасля гэтага царызм выдаў такі выбарчы закон па катораму 50% месцаў у думе замацоўвалася за памешчыкамі.
Скачать презентацию Буржуазныя рэформы і грамадскапалітычнае жыцце ў другой палове
Буржуазные реформы.pptx