Беларусь у складзе Расійскай імперыі. Крызіс феадальна-прыгонніцкай сістэмы (канец XVIII – 50 -я гг ХІХ ст. ) 1. Уваходжанне Беларусі ў склад Расійскай імперыі. Унутраная палітыка расійскага ўрада ў Беларусі. 2. Падзеі вайны 1812 г. у Беларусі. 3. Грамадска-палітычны рух у Беларусі. 4. Крызіс феадальна-прыгоннага ладу. Эканамічныя рэформы 30 – 50 -х гг. ХІХ ст.
У выніку трох падзелаў Рэчы Паспалітай паміж Аўстрыяй, Прусіяй і Расіяй у 1772, 1793 і 1795 гг. беларускія землі з насельніцтвам каля 3 млн чал. былі ўключаны ў склад Расійскай імперыі. Яны ўвайшлі ў склад Мінскай, Магілёўскай, Гродзенскай, Віленскай і Віцебскай губерняў. Выканаўчая ўлада была перададзена генерал-губернатарам і губернатарам. Ствараліся органы расійскага адміністрацыйнага кіравання: губернскія ўправы, казённыя палаты, прыказы і г. д. Абсалютная большасць шляхты, якая прыраўнівалася да расійскага дваранства, прысягнула новай уладзе.
Расійскі ўрад дазволіў тут дзейнасць усіх канфесій, аднак верацярпімасць была адноснай. Галоўнай задачай было ўзмацненне пазіцый праваслаўя. Разам з тым за католікамі захоўвалася права на свабоду веравызнання. Да канца XVIII ст. пэўная верацярпімасць праяўлялася і да ўніятаў. Але пасля паўстання Т. Касцюшкі іх прымусова пачалі пераводзіць у праваслаўе. У дачыненні да яўрэйскага насельніцтва ў 1794 г. была ўведзена “мяжа аселасці”. Яўрэям дазвалялася пражываць на тэрыторыі 15 заходніх губерняў (у т. л. беларускіх), сяліцца ў гарадах, займацца рамяством і гандлем.
Сацыяльная палітыка царызму мела феадальнапрыгонніцкі характар. Сваімі законамі і пастановамі ўрад забяспечваў дыктат памешчыкаў над сялянамі, выкананне імі ўсіх павіннасцей на карысць паноў. Праводзілася насаджэнне землеўладання расійскага дваранства за кошт дзяржаўнага фонду. Частка буйных землеўласнікаў звязвалі надзеі на аднаўленне Рэчы Паспалітай з аўтаноміяй у складзе Расіі. У канцы 1811 – пачатку 1812 г. М. К. Агінскі па прапанове Аляксандра І падрыхтаваў праект аб адраджэнні ВКЛ пад пратэктаратам Расіі. Расійскія ўлады гэты праект цікавіў толькі з пункта гледжання супрацьпастаўлення створанаму Напалеонам Герцагству Варшаўскаму. План не быў рэалізаваны.
Галоўнымі прычынамі вайны 1812 г. былі: 1) канфлікты паміж Францыяй і Расіяй з-за кантынентальнай блакады Англіі; 2) сутыкненне прэтэнзій Напалеона на сусветнае панаванне з імкненнем Расійскай імперыі да еўрапейскай гегемоніі. Пачынаючы вайну з Расіяй, Напалеон імкнуўся прымусіць расійскае камандаванне да генеральнай бітвы на тэрыторыі Літвы, разбіць галоўныя сілы рускай арміі паасобку ў прыгранічных баях і пасля бліскучай перамогі прымусіць Аляксандра І заключыць мір на выгадных Францыі ўмовах.
Баявыя дзеянні паміж Францыяй і Расіяй (пачатак – 12 (24) чэрвеня 1812 г. ) 28. 06. 1812 г. французы занялі Гародню і Вільню, 8. 07. – Мінск, 20. 07. – Магілёў, 28. 07. Віцебск Гараджане і частка шляхты, каталіцкая царква сталі на бок Францыі, сяляне, другая частка шляхты – на баку Расіі 26 – 28. 11. 1812 г. разгарнуліся баі на берагах р. Бярэзіны. Пасля пераправы каля в. Студзёнка французам нанесены завяршальны ўдар Буйнейшыя бітвы: 27 – 28. 06. каля Міра, 02. 07. – каля в. Раманава, 11 – 12. 07. – каля в. Салтанаўка і інш. Стварэнне Напалеонам Часовага ўрада ВКЛ, які павінен быў забяспечваць французаў усім неабходным У верасні – лістападзе 1812 г. Беларусь зноў стала арэнай баявых дзеянняў Вынікі вайны 1812 г. для Беларусі: Спусташэнне значнай часткі тэрыторыі Гібель ¼ часткі насельніцтва Частка насельніцтва апынулася за межамі краіны
Паўлегальныя і тайныя арганізацыі моладзі “Віленская асацыяцыя” (1796 – 1797 гг. ) “Таварыства аматараў навук” узнікла ў 1819 г. у Свіслацкай гімназіі “Таварыства філарэтаў” заснавана Т. Занам з ліку членаў “Таварыства прамяністых” у 1820 г. “Таварыства ваенных сяброў” узнікла ў 1825 г. на Гродзеншчыне (К. Ігельстром, А. Вягелін, М. Рукевіч і інш. ) Масонскія ложы “Таварыства філаматаў” створана ў 1817 г. па ініцыятыве студэнтаў Віленскага ўніверсітэта Т. Зана, А. Міцкевіча, Я. Чачота і інш. ; з 1818 г. мела філіялы – “Таварыства прамяністых”, “Саюз літараў” і інш. Дзейнасць многіх будучых дзекабрыстаў (А. БястужаўМарлінскі, М. Лунін, А. Адоеўскі, К. Рылееў, М. Мураўёў ) “ “Дэмакратычнае таварыства” (1836 – 1838 гг. ) у Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі (Ф. Савіч і інш. ) 29 лістапада 1830 г. пачалося паўстанне ў Варшаве з мэтай адраджэння Рэчы Паспалітай у межах 1772 г. У пачатку 1831 г. дзеянні паўстанцаў ахапілі ўсю Літву і Паўночна-Заходнюю Беларусь. З-за вузкіх палітычных мэтаў паўстанне не падтрымалі шырокія колы насельніцтва. У 1831 г. паўстанне было падаўлена.
• • • Меры ўрада пасля падаўлення паўстання 1830 – 1831 гг. : “разбор шляхты”; забарона ужывання ў справаводстве польскай мовы; закрыццё Віленскага ўніверсітэта (1832 г. ); забарона выкладання польскай мовы ў навучальных установах (1836 г. ); аб’яднанне ўніяцкай царквы з праваслаўнай на Полацкім царкоўным саборы 1839 г. ; адмена дзеяння Статута ВКЛ 1588 г. (з 1. 01. 1831 г. – у Віцебскай і Магілёўскай губернях, з 25. 06. 1840 г. – на ўсёй тэрыторыі Беларусі)
3 канца 30 -х гг. XIX ст. працэс разлажэння феадальна-прыгонніцкай сістэмы ў Беларусі, як і ва ўсёй Расійскай імперыі, перарастае ў крызіс. У сельскай гаспадарцы ён выявіўся ў: 1) рэзкім зніжэнні прыбытковасці памешчыцкай і дзяржаўнай вёскі, 2) абеззямельванні і збядненні сялянства, 3) росце сацыяльных канфліктаў. У гэтых умовах урад праводзіў рэформы, мэтай якіх было захаваць сістэму феадальнага землеўладання, падняць прыбытковасць памешчыцкай і дзяржаўнай вёскі, ураўняць гаспадарчы ўзровень сялян. Аўтарам адной з рэформ быў граф П. Д. Кісялёў.
Рэформа пачалася з дзяржаўнай вёскі. Першым крокам стала перабудова яе апарату кіравання, у выніку чаго абшчына ў Беларусі была максімальна набліжана да агульнарасійскага ўзору. Другой часткай рэформы з’яўлялася палітыка “апякунства” над дзяржаўнымі сялянамі. Прадугледжвалася арганізацыя дапамогі сялянам на выпадак неўраджаяў і іншых бедстваў, а таксама рэалізацыя шэрагу сацыяльных аспектаў. Трэцяя і галоўная частка рэформы П. Д. Кісялёва – люстрацыя дзяржаўных маёмасцей, якая ставіла тры мэты: дакладны ўлік дзяржаўных маёмасцей, выраўніванне гаспадарчага ўзроўню сялян шляхам скасавання малазямелля і рэгламентацыі павіннаснага прыгнёту, павышэнне плацёжаздольнасці дзяржаўных сялян. Адмова ад фальваркова-прыгоннай сістэмы і перавод дзяржаўных сялян на аброк з’явіліся галоўнымі вынікамі рэформы, якія вызначылі яе буржуазна-прагрэсіўны характар. За дзяржаўнымі сялянамі прызнавалася грамадзянская свабода, што выгадна адрознівала іх ад бяспраўных памешчыцкіх сялян.
3 1840 г. П. Д. Кісялёў пачаў займацца падрыхтоўкай інвентарнай рэформы з мэтай падцягнуць узровень памешчыцкай вёскі да дзяржаўнай. 3 -за супраціўлення памешчыкаў інвентарная рэформа ў памешчыцкай вёсцы была значна менш радыкальнай, але некалькі паслабіла павіннасны прыгнёт сялян шляхам увядзення ў памешчыцкіх маёнтках абавязковых інвентароў па адзіных правілах. У адрозненне ад дзяржаўнай вёскі, пераведзенай на аброк, у памешчыцкай засталіся многія ранейшыя павіннасці: паншчына (штодзённая), згоны, шарваркі, жаночая праца, старажоўства, даніна. Агульны памер павіннасцей складаў 1/3 частку валавога даходу з надзела. Інвентарная рэформа не вырашыла найважнейшага пытання – аб сялянскім землекарыстанні.
Скачать презентацию Беларусь у складзе Расійскай імперыі Крызіс феадальна-прыгонніцкай сістэмы
6 Belarus_u_skladze_Rasiyskay_imperyi.ppt