Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті БАЯНДАМА Тақырыбы: «Зейнетақы қоры қайда жұмсалып жатыр» Орындаған: Педагогикалық факультетінің “Қаржы” мамандығы 3 -курс студенті Баксикова Айжан Ғылыми жетекшісі: аға оқытушы, э. ғ. м. Салимбаева Ш. Д. Орал 2017 ж
Тәуелсіз Қазақстанның өткен жылдарындағы үздіксіз реформаларының бірі зейнетақы жүйесіне қатысты. Соның ішінде жұртшылық арасында «зейнатақы жарнасы қайда кетіп жатыр? » деген сұрақ та жиі қойылады. Бұған дейін жеке зейнетақы қорларына құйылып келген қаражат, 2013 жылғы реформалар аясында бір орталыққа шоғырланып, мемлекеттік «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» құрылған еді. Ендігі күні сол мемлекет басқаруына өткен қаражаттың ақыры қалай болатынына халық әлі де алаңдайды. Біреулер Қордың қазіргі қожайыны Ұлттық банктің қызметін сынаса, енді біреулер қаражатты жұмсаудың ашықтығын талап етіп жатыр.
Бұған дейін түрлі жекеменшік қаржы құрылымдарының қарамағында болып келген халықтың зейнетақылық қаражаты 2013 жылдан бір қолға, яғни бір Қорға шоғырланды. 2014 жылдың 27 наурыздан бастап барлық жинақтаушы зейнетақы қорлары салымшыларының (алушыларының) жеке зейнетақы шоттары «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына» орналастырылды.
Бұған дейін әлгіндей ауыстыру операциялары кезінде халықтың қаражаты «жоғалып» кетпей ме, деген қауіптер де сейілген тәрізді. Қауіп сейілді делінгенмен, тәуекел-қатерлер әлі сейілген емес. Соның ішінде жұрт «кәртейген шақта кәдеме жаратамын» деп жинайтын қаражатының қайда кетіп жатқанын да білгісі келеді. Оның үстіне бүгін мың теңге болып тұрған сол жинақ, ертең кәрілік алқымға келгенде бір теңгеге айналып, құнсызданып шыға келмесіне кім кепіл?
Айта кететіні, «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» аталатын мемлекеттік ұйымның бірден бір акционері ел Үкіметі болса, халықтың зейнетақылық активіне инвестициялық һәм сенімгерлік басқаруды Ұлттық банк жүзеге асыра бастады. Сол Ұлттық банктің мәліметіне қарағанда, 2017 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының» жүйесіндегі жалпы сомасы 6 трлн 75 млрд. теңгеге жеткен. Әлбетте, бұл аса қомақты сома. Ал ондай қаражаттың ертеңгі зейнеткерлер үшін берекетін кетірмей, тиімді пайдаланудың жолдары қайсы? Жекеменшік қорлардан алынған қаражаттар мемлекетке өткеннен кейін табыстылығы арта ма? Міне, зейнетке алаңдайтын жұртшылықтың білгісі келетіні де осы.
Жекеменшік зейнетақы қорлары халықтың қаражатын «қоқыстық» облигацияларға салып келді Парламент Мәжілісінде республикалық бюджет жобасын талқылау барысында депутаттардың біразы «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының» қызметіне қатысты мәселені көлденең тартқан еді. Осы кезге дейін ҚР Ұлттық банкінің төрағасы болған Қайрат Келімбетов жекеменшік қорлардағы салымшылар қаражатының қызығын басқалар көріп келгенін, бұл қаражат енді ғана табыстылық үшін жұмыс істейтінін атап кеткен. Ал шын мәнісінде біздің жекеменшік зейнетақы қорларымыз халықтың жинақ қаражатын «қоқыстық» облигацияларға салып келді. Мәселен, олардың қаражат салған банктері еліміздің жетекші әрі үздік 10 -15 банктерінің қатарына да ілінбеген болатын. Сондықтан да, өкінішке қарай, қыркүйек айында бір мезетте өте ауқымды сома - 100 миллиард теңгеден астам қаражатты көзді жұмып тұрып «сызып» тастауымызға тура келді, өйткені бұған дейінгі жекеменшік зейнетақы қорларының қызметі шығынды болды» , - деді Қайрат Келімбетов. Сосын Ұлттық банк басшысы жекеменшік жинақтаушы зейнетақы қорларындағы инвестициялық табыстылық деңгейі де жылына 2 -3 пайыздан аспағанын атап өтті.
БЖЗҚ-дағы жинақтың 15 миллиард теңгесі «ЭКСПО-2017» жұмсалмақ Елбасының тапсырмасымен Ұлттық банк зейнетақы активтерін инвестициялауды бастап кеткен болатын. Қазақстан даму банкі БЖЗҚ-дағы жинақтың 15 миллиард теңгесін «ЭКСПО-2017» аумағындағы нысандар құрылысына салатыны туралы ақпарат шыққан болатын. Бұл тұрғыда Айдар Әлібаев зейнетақы қорынан берілетін әрбір тиынның қайда жұмсалып жатқандығы туралы есеп беріліп отыру керектігін алға тартады. – Егер ЭКСПО нысандары 175 га жердің 25 га аумағын ғана алса, сол 25 гектарда не бой көтермек, сол неге айтылмайды? Оның бағасы қандай? Мердігерлер кім? Өйткені сенімді ақтамайтын инвестициялар ақыр-аяғында ешқандай кіріс әкелмейді. Облыстарда зейнетақы активтеріне жол жабылған. Қазірдің өзінде 30 миллиард теңгеге өтініш түсіп тұр, соған қарап-ақ әкімдіктерге сенімсіздік ұялайды. Онда ақша дұрыс жұмсалып жатқан жоқ, оның қайда бағытталатыны түсініксіз, ал олар болса ақшаны 0, 15 пайызбен алады. Бұл адамдардың банктерден алатын пайызынан жүз есе кем. Осыған қарап, халықтың ақшасы тиімді жұмсалып жатыр деп қалай айтуға болады? – деп шамданады Айдар Әлібаев.
Ал арнайы өткен брифингте «Қазақстанның даму банкі» АҚ-ның басқарма төрағасы Болат Жәмішев БЖЗҚ-нан алынған 15 миллиард теңгенің «Mega Silk Way» ойын-сауық кешеніне бөлінетінін растады. Бұл орталық туристерді тартуға негізделіп отырғанын жеткізді. Құрылыс жұмысы «Бәйтерек» холдингінің еншілес компаниясы «Бәйтерек Девелопмент» акционерлік қоғамы арқылы қаржыландырылмақ. Оның айтуынша, Банк Зейнетақы қорынан 15 пайызбен қарыз алып, «Бәйтерек Девелопмент» компаниясына, яғни аталған жоба құрылысына 16, 5 пайызбен 15 жылға беріп отыр. «Ол сауда кешені болғандықтан, құйылған қаржыны қысқа мерзімде қайтарады. Ал пайда зейнетақы қорына оралады» деп сендіреді Болат Жәмішев. «Қазақстанның даму банкі» АҚ-ның басқарма төрағасы Болат Жәмішев
Үдемелі индустриалық-инновациялық даму бағдарламасының жобаларына «Қазақстан даму банкі» 225 млрд теңге қаралуда Болат Жәмішевтың айтуынша, үдемелі индустриалық-инновациялық даму бағдарламасының жобаларына «Қазақстан даму банкі» 225 млрд теңге қарастырған. Жалпы, Қазақстан Даму банкі 2016 жылы зейнетақы қорынан 65 миллиард теңге қарыз алды. . Б. Жәмішевтің ойынша, БЖЗҚ қаражаттары бір орында сақталып қана қоймай, сенімді көздер арқылы инвестицияланып отыруы шарт. Бұл оның құнсызданып кетуінен сақтайды. 17, 5 млрд теңге жүк вагондарының құрылысына 15 млрд. теңгесі «MEGA Silk Way» сауда орталығына, 65 млрд теңге 30 млрд теңге өнім экспорттаушы отандық зауыттарды қаржыландыруға.
Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышев 2016 жылы 400 млрд теңге көлемінде БЖЗҚ активтерін инвестициялау жоспарланып отырғанын айтқан. ҚР Ұлттық Банк басшысының орынбасары Ғалымжан Пірматов Қазақстанда шағын және орта бизнесті несиелендіру және қаратеңгеге қаржыландырылғанын айтқан. Алғашында бұл бағытта банктерді қаржыландыруға 200 млрд теңге қаралған екен. Алайда банктер мұнша қаражат алуға қызығушылық танытпапты. Қазақстанның даму банкі еліміздің банктермен бірге жеңілдікпен биыл 28 миллиарқа жуық теңгеге 7345 автонесие берген екен. Зейнетақы активтеріне қатысты сарапшы экономист Мақсат Халықовтың пікірін білген едік. Ол экономикада қаражаттың бір орында тұрғаны тиімсіз деп есептейді. Қаражат қаншалықты дәрежеде айналымда жүрсе, соншалықты экономиканың дамуына септігін тигізетінін айтады. «Қордағы жинақ мағыналы, мақсатты түрде жұмсалып жатса, оның инвестициялануын қолдаймын. Бірақ мұның екінші жағы да бар, зейнетақы қорындағы қаражаттардың қайда жұмсалып жатқаны жөнінде үнемі ақпарат берілгені дұрыс. Қазақстан даму банкі көбіне халықты хабардар етіп отырады. Сол сияқты зейнетақы активтерін алған басқа мекемелер де қаражаттың қайда, қалай жұмсалып отырғаны жөнінде есеп беріп отырса, мемлекет оны қадағалап отырса, халықтың күмәнін тудырмас еді деп ойлаймын» дейді ол.
БЖЗҚ тарапы ІРО-ға шыққан «KEGOC» АҚ акцияларын тек салымшылар қаржысына алуға құқылы «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» алдағы уақытта «Халықтық ІРО» бойынша жоспарланған «KEGOC» АҚ-ның қалдық акцияларын қазақстандықтардың салымдары есебінен сатып алуға құқылы. «СамұрықҚазына» ҰӘҚ» басқармасының төрағасы Өмірзақ Шөкеевтың айтуынша, қазақстандықтар акцияларды сатып алуды аяқтағаннан кейін аталған Қордың өтінімі қанағаттандырылуы мүмкін. «Жеке тұлғалардан кейін қандай да бір акциялар қалатын болса, онда біз оны БЖЗҚ-ға сататын боламыз. Алайда Зейнетақы Қоры бұл акцияларды жеке қаржысына емес, салымдардың есебінен алуы тиіс. Осы орайда зейнетақы қоры арқылы іс жүзінде біз жеке тұлғалардың, яғни БЗЖҚ салымшыларының өтінімін қанағаттандырған боламыз» , - дейді Өмірзақ Шөкеев.
Нұрсұлтан Назарбаев зейнетақы қорындағы ақшаны жұмсауға рұқсат етті Нұрсұлтан Назарбаев зейнетақы қорындағы ақшаны жұмсауға рұқсат етті. 1 триллион 450 миллиард теңге үй салу мен маңызды мемлекеттік шаруаларға бөлінетін болды. « 2015 жылдың қаңтар айында 60 -қа жақын болды. 2016 жылдың қаңтар айында 30 -дан кем болды. Соңғы 15 жылдың ішінде мұндай баға болған жоқ. Екі есе төмендеуіне байланысты, біздің экономикада сезбей қоймайды. Сондықтан тағы да жедел шара қолданып, биылғы жылдың жағдайын ойлауымыз керек» , – деді Назарбаев. Зейнетақы қорындағы ақшаның 100 миллиарды «Бәйтерек » холдингі мен «Қаз. Агроға» бөлінбек. Енді елімізде құрылыс қарқын алуы тиіс. Себебі Назарбаев баспана салуға 360 миллиард бөлуді тапсырды. Оның ішінде 53 миллиард арендалық үй салуға, 97 миллиард жеке құрылыс компанияларына аударылмақ. Бірақ қаржыны кейін қайтаруы керек. 22 млрд теңге салымшыларға несиеге берілуі тиіс.
«Нұрлы жол» аясындағы жобаларға қосымша 76 миллиард жұмсалады 28 миллиардқа жаңа 42 мектеп тұрғызып, Бұдан басқа қаржы құлағалы тұрған энергетика мен ауыл білім ордалары мен шаруашылығына да үш ауысымды оқу көптеп бөлінетін жүйесін алып тастау болды. жоспарланып отыр
Зейнетақы қорындағы ақша облыс әкімдеріне де үлестіріліп жатыр Зейнетақы қоры төңірегінде тағы да дау! Миллиондаған тұрғынның қартайған шағына деп жинаған ақшасына енді облыс әкімдері қол жайып отыр. Ал жұрттың тірнектеп жинағанының аймақтардың жыртығын жамауға жұмсалатыны көптеген сарапшылардың түсінбеушілігін тудырып жатыр. Қарттығым қамсыз өтсін деген жұрттың ақшасы қайда жұмсалатыны белгілі болған еді. Бірінші кезекте, қаржы нарығындағы жағдайды реттеп, шатқаяқтаған экономиканы аяққа тұрғызуға бөлінбек. Енді өздерінің салғырттығынан облыс әкімдері де зейнетақы қорына қол салуға мәжбүр болып отыр. Бұл көптеген сарапшылардың ашу ызасын тудыруда. Айдар Әлібаев, Қаржы қызметтерін тұтыну одағының төрағасы: - Қазірдің өзінде СҚО әкімі салық жинай алмағандықтан 3 млрд сұрап алған. Оның үстіне ақша оларға елден ерекше 0, 15 пайызбен беріліп жатыр. Бұл сұмдық қой. Жалпы әкімдікке берілген қаржы ешқашан тиімді жұмсалған емес. Қайда кеткенін білмейсің. Ертең әкімдердің бәрі ауысып кетеді барлығы жайына қалады. Жалпы, зейнетақы қорында жұрттың жылдар бойы жинаған 6 триллион теңгесі бар. Биыл соның бір жарым триллионын алу көзделген. Яғни 200 миллиард шағын және орта бизнесті қолдауға, 400 миллиарды ұлттық компанияларға, 500 миллиард шетел ақшасын сатып алуға және 350 миллиард бюджет тапшылығын жоюға бағытталған.
ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖИНАҒЫ ТИІМДІ ЖҰМСАЛЫП ЖАТЫР «Бұл мәселеге үлкен жауапкершiлiкпен қараймыз. Бiрiншi кезекте, қаржының сақталуы, салымның сенiмдiлiгi қамтамасыз етiледi. Одан кейiн барып салынған қаражаттың табыс әкелуiне көңiл бөлемiз» , – дейдi Данияр Ақышев. Оның айтуынша, қазiргi уақытта Ұлттық банктiң Бiрыңғай жинақтау зейнетақы қорын басқару бойынша барлық операциялары ашық және қолжетiмдi. Зейнетақы қоры өз инвестициялық декларациясын тұрақты түрде жариялайды, осылайша қор инвестициялайтын бар қаражатты әркiм көру мүмкiндiгiне ие. “Екiншiден, қазiргi ставкалар нарықтық көрсеткiшке жақын, тiптi кейде жоғары. Тиiсiнше бұл Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының жоғары табыстылығын қамтамасыз етедi. 2016 жылдың бiрiншi жартыжылдығында қордың табысы инфляция деңгейiн айтарлықтай басып озды. Ақшаны қайтару мәселесiне келсек, қазiрi уақытта барлық инвестиция сенiмдi. Бүгiнде зейнетақы активтерiн басқару саясаты тиiмдi деп есептеймiн”, – деп сендiрдi Ұлттық банк төрағасы.
Скачать презентацию Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті БАЯНДАМА Тақырыбы Зейнетақы қоры
Зейнетакы коры кайда жумсалып жатыр.pptx