Бас сүйек-ми жарақаты Жалпы мәліметтер - барлық жарақаттардың түрлерінен 40 % - Жиілігі жылына 2% өседі -Өлімге әкелетін 5 тен - 70% ке дейін - КСРОда жыл сайын БСМЖ 1200000 аса адам алатын. (жұрттың 1000 на 4), соның ішінде 140 -160 мың бала.
Бас сүйек-ми жарақаты Себептері Тұрмыстық зорлау, Автожолдық Тұрмыстық инциденттер жарақаттар 60 -70% (20 -30 %)
Бас сүйек-ми жарақаты Жалпы мәліметтер Әскери конфликттер (? %) Басқа себептері: Спорт (<1%) Өндірістік жарақаттар (<1%) Эпилепсия (3 %)
Бас сүйек-ми жарақаты. Классификациясы Бас миының шайқалуы (Commocio cerebri) Бас миының соғылуы (Contusio cerebri) Бас миының қысылуы (Compressio cerebri) Petit, 1773
Бас сүйек ми жарақаты. Типі бойынша классификациялау Жабық жарақат - Бастың шашты бөлігі мен сыртқы есту өту жерінің жаралары; - Күмбез бен ликвореямен, милық детриттің ағуымен қосарланатын бас сүйегінің негізінің сынуы жоқ. Ашық жарақат - Бастың шашты бөлігінің, сыртқы есту өту жерінің жарасы бар; - Ликвореямен, милық детриттің ағуымен қосарланатын бас сүйегінің негізінің сынуы бар. ТМО зақымдануының факті бойынша: өңмендеуші емес
Бас сүйек-ми жарақаты. Клиникалық қалыбы бойынша классификациялау 1. Сілкінуі; 2. Соғып алу: - жеңіл дәрежелі; - орта дәрежелі; - ауыр дәрежелі: 3. Қысылу; 4. Диффузді аксональді зақымдану; 5. Бастың қысылуы;
Бас сүйек-ми жарақаты. Ауырлық дәрежесі бойынша классификациялау § Жеңіл (мидың жеңіл дәрежелі сілкінуі мен соғылуы) § Орта ауырлықты (Орта дәрежелі УГМ) § Ауыр (Ауыр дәрежелі УГМ, ДАП, мидың қысылуы)
Бас сүйек-ми жарақаты. Тибі бойынша классификациялау Изолирленген (бас миы ғана); Үйлескен (бас миы + қаңқа + басқа органдар); Комбинирленген (түрлі физикалық зақымдаушы факторлардың үйлесуі, мысалы – БМЖ + күю);
Есінен айырылу – бұл бас сүйек-ми жарақатының кардиналды белгісі Саналау – бұл адамның айнала ортамен адекватты өзара әрекеттесуі Бас миының өрлеуші белсендендіруші ретикулярлы формациясы адамда сананың белгілі бір деңгейін ұстап тұрады
Есінен айырылудың градациясы 1. Анық 2. Есеңгірету әлжуаздау 3. Есеңгірету терең 4. Сопор 5. Кома 1 (әлжуаздау) 6. Кома 2 (терең) 7. Кома 3 (шектік) Есеңгірету – босаңдық, ұйқыбасушылық, сауалдарға жауаптар мен командаларды орындау қайталаулық үндеулерден кейін Сопор – ұйқыбасушылық, бөлектеген сөздер немесе бұлыңғыр дыбыстар, ауыртуға координирленген реакция мен командаларды орындамау
Кома – бұл толығымен есінен айырылу Кома I (әлжуаздау): оянбаушылық, көзді ашудың болмауы, ауыртуға координирленбеген қозғалулық реакция; Кома II (терең): ауруға реакциялардың болмауы, бұлшықет тонусының бұзылуы, витальді функциялардың бұзылуы; Кома III (шектік): атония, арефлеския, екіжақты мидриаз, витальді функциялардың критикалық бұзылулары
Команың себебтері Метоболикалық және токсикалыұ команың себебтері 1. Электролитті дисбалансы: гипо- және гипернатриемия, гиперкалиемия, Жедел бүйрек жетіспеушілік жедел бауыр жетіспеушік 2. Эндокриндік бұзылысы: гипогликемия, диабеттік кетоацидоз, кетоттық емес гиперосмалярлық жағдай мексидематозды кома, Адреналин аздығы 3. Қан тамырлық себебтер васкулиттер, гиептензивті энцефалопатия; 4. Уланудың себебтер- ішімдік есірткі фармакологиялық препараттар угарлы газ 5. Инфекциялық қабынудың себебтер- менингит, энцефалит, сепсис, нейросаркоидоз, Жұйелі энцефалит; 6. Неопласттикалық себебтер-лептоменингеальді карциноматоз, разрыв неопластикалық жылауықтын жыртылуы (киста) 7. Тамақтануы-энцефалопатия Вернике, В 12 витамин жеіспеушілік
Детская шкала комы Глазго (дети < 4 лет) Баллы Көз Сөйлеу Қиымыл 6 - - Қанағаттанарлы қ 5 - Күлкі, дыбысқа жауап беру заттын артынан қарау. Ауырсынудың орналасуы б-ша 4 Сыртқы әсерсіз Жылау Ауырсынуды сезінуі Сәйкессіздік Тыныштандыруғ Сәйкес келмеу а болады 3 Айқайға Жалпы тыныштанбайды Стенание Декортикациясы 2 Ауырсынуға Тыныштанбауы Ұйықтамау Децеребрациясы 1 Жоқ жоқ жоқ
Балл Сөйлеу Қиымыл 6 - - Инструкция 5 - Жауап береді Координированно 4 Сыртқы әсерсіз шатасқан Некоординированно 3 Айқайға сөз Декортикациясы 2 Ауырсынуға Дыбысқа Децеребрациясы 1 • Көз жоқ жоқ Кома – бұл ≤ 8 балл ШКГбойынша + бір немесе төмендегі; Миы бағананың арольды дисфункциясы (орталық және жоғарғы) 2. Билатеральды диэнцефальды дисфункциясы(көпір немесе ортаңғы миы; ) 3. Үлкен бас миының диффузды зақымдалуы.
Глазго шкаласы кома бойынша(Tiesdal, Jenneт, 1975) Балл Көз Сөйлеу Қозғалыс Тәліматтар 6 - - 5 - Жауапбереді Координирленген 4 Спонтанды Шатасқан Координирленбеген 3 Айқайға Декортикациялар 2 Ауырсынуғ Дыбыстар а ЖОҚ 1 Сөздер Децеребрациялар ЖОҚ Баллдардың мөлшері: Ең кіші мөлшері - 3 Ең жоғарғы мөлшері- 15
Ессіздік бұлшықет тонусының бұзылулары. N. ruber Декортикациялы ригидтілік Децеребрациялы ригидтілік Ретикулярлы формация
Түйреуші БСМЖ кезіндегі диагностикалық алгоритмдер Неврологиялық қарап шығу: сананың бұзылуы деңгейі мен күйдің ауырлығын бағалау. 1. Анық 2. Әлсіз есеңгіреу 3. Терең есеңгіреу 4. Сопор 5. Кома I 6. Кома II 7. Кома III 1. Қанағаттанарлық 2. Орта ауырлықты деңгейі 3. Ауыр 4. Өте ауыр дәріжесі 5. Терминальді Сананы бағалаудың баллдық шкалаларын қолдануымен: Глазгоның шкаласы ессіздік бойынша
Дислокациялық синдром Маңдайлық үлестің орақтәрізді өсімшенің астына дислокациялануы Ірің § § Симптоматикасы (белгілері) 1. Жалпымилық синдром (бас ауруы, айну, құсу); 2. Психомоторлы қозумен кезектесетін, сананың қажылуы 3. Ошақтық неврологиялық симптомдар (афазия, гемипарез, маңдайлы атаксия мен т. б. );
Дислокациялық синдром Самайлы-тенториальді дислокация Ірің Симптоматикасы: 1. Сананың ессіздікке дейін қажылуы; 2. Вебера синдромы: гематома жағынан мидриаз бен қарама-қарсы жақтан гемипарез
Дислокациялық синдром Мишық бадамшаларының үлкен желкелік саңлауға дислокациялануы ірің § 1. 2. 3. 4. Симптоматикасы: Сананың қажуы; Бульбарлы синдром (дисфагия, дизартрия, назолалия мен т. б. ); Страбизм (артқы ұзына бойғы шоғырдың зақымдануы салынан); Жүрек-қан тамырлық пен тыныс алу жүйелерінің дөрекі бұзылулары;
БСМЖ барысының периодтары Бастапқы кезең: оның интегративті-регуляторлық пен ошақтық функ- цияларының кенет бұзылуымен механикалық қуаттың бас миына зақымдаушы әсері мезетінің уақыты аралығынан бұзылған жалпымилық пен жалпыорганизмд функциялардың сол немесе өзге деңгейдегі тұрақтану на немесе зардап тартушының өлуіне дейін. Аралық кезең: жарақатпен бұзылған жалпымилық, жалпыорганизмдік пен ошақтық функциялардың тұрақтануы уақыты аралы ғынан олардың толық немесе ішінара қалпына келуі немесе тұрақты компенстелуіне дейін. Алшақ кезең: клиникалық сауығу, немесе бұзылған функциялардың максимальды жетуге болатын реабилиттену, немесе БСМЖ шартталған, жаңа патологиялық күйлердің пайда болуы мен/немесе өрбуі периоды.
Ауырлық дәрежесі бойынша зақымданулардың дифференцтенуі БСМЖ Жеңіл ШКГ 13 -15 - БМ сілкінуі - Жеңіл дәрежелі БМ соғылуы Ауырлықтың орташа дәрежесі ШКГ 8 -12 БМ Ауырлықтың орташа дәрежелі соғылуы Ауыр ШКГ<8 - БМ ауыр дәрежелі соғылуы - БМ басылуы - ДАЗ - Бастың басылуы
БСМЖ клиникасы Жалпымилық симптомдар § § § § Жадының бұзылулары Айну, құсу Бас ауруы Менингеальді симптоматика Бұлшықет тонусының өзгеруі Вегетативті реакциялар Психо-эмоциональді сфераның өзгерістері
БСМЖ клиникасы Локальді симптомдар § БСМЖ зақымдануы § § § Қарашықтардың иннервациясының бұзылуы Тыныстаудың бұзылуы Рефлекторлы-қимыл сферасының бұзылуы Сезімталдылық сферасының бұзылуы Көрулік бұзылу Сөйлеудің бұзылуы § § Моторлы афазия Сенсорлы афазия Амнестикалық афазия Дизартрия мен скандирленген сөйлеу
БСМЖ жетекші клиникалық көрініс берулері Бас миының сілкінуі – жалғаспалы емес қайтарылатын функционалдық бұзылумен тәнделуші (макроскопиялық структуралық бұзылыстың БОЛМАУЫНДА), бас сүйек-ми жарақатының бірыңғай функциональді қайтарылатын клиникалық қалыбы Объективті белгілері: - “анамнестикалық триада”; - жалпымилық, вегетативті симптоматика; - ликворда альфа-2 -макроглобулин, церруллоплазмин шоғырлануының артуы.
§ БСМЖ жетекші клиникалық көрініс берулері § Бас миының соғылуы – қанқұйылуы мен милық заттектің бұзылуы түрінде, ошақтық зақымданулардың қалыптасуымен шақырылған, жалпымилық пен ошақтық симптомдардың үйлесуімен тәнделуші, бас сүйек-ми жарақатының клиникалық қалыбы. § Тән обьективті белгілері: § - “анамнестикалық триада”; § - азаюшы жалпымилық пен ошақтық симптоматика, вегетативті дисфункция; § - субарахноидальді қан құйылу; § - күмбез бен бас сүйек негізінің сүйектерінің сынуы.
Жетекші клиникалық көрініс берулері Бас миының басылуы - бас сүйектік ішкі көлемді үдерістердің қалыптасуымен шақырылған, өсуші жалпымилық пен ошақты симптоматикамен тәнделуші, бас сүйек-ми жарақатының ауырлау клиникалық қалыбы. Тән обьективті белгілері: - “анамнестикалық триада”; - “жарық аралық” - өсуші симптоматика; - ауысуы/мидың дислокациясы; - Субарахноидальді қан құйылу; - Бас сүйектерінің сынуы.
Бас миының басылуы. § 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Себептері (бас сүйек-ми жарақатының субстраттары): Эпидуральді гематома; Субдуральді гематома; Миішілік гематома; Бас миының ісінуі; Бас сүйегінің басылып кірілген үзіктері; Субдуральді гидрома; Хроникалы субдуральді гематома;
Бас миының басылуы Субдуральді гематомалар «Тегістілеулері» Эпидуральді гематомалар «линзатәрізді»
Бас миының басылуы Миішілік гематомамен басылу Басылып кіргізілген сынумен басылу Интрацеребеллярлі гематомамен басылу Ісінумен басылу
Бас миының диффузді аксональді зақымдануы (ДАЗ) § Жарақат мезетінен созылмалы ессіздікті күй § Тұрпайы, айқын көрініс берген діңгекті симптомдар § КТ кезінде өзгерістердің болмауы мен әлсіз көрініс беруі § Децеребрация немесе декортикация § Ессіздіктен табанды немесе транзиторлы вегетативті күйге шығу
Бас сүйек-ми жарақаты. Емдеу Консервативті емдеу: § § § - ИВЛ - дегидратация - нейропротекция § Хирургиляқ емдеу: көлемді үдерісті кетірумен бас сүйекті трепанациялау
Бас сүйек-ми жарақаты. Арттары 1. 2. 3. 4. 5. Глазгоның БСМЖ арттарының шкаласы: Жақсы қалпына келу; Біртоға мүгедектеу; Тұрпайы мүгедектеу; Вегетативті күй; Өлімінің арт;
Бастың атқаннан болған жаралары (бейбіт уақыт) оқтық жарықшақтық бытыралық
БАСТЫҢ ӨҢМЕНДЕУШІ ЖАРАЛАРЫ а – қарапайым б – радиальді в – сегментарлы г - диаметральді
Бастың атқаннан болған жаралары ПАТОГЕНЕЗ БІРІНШІЛІК ЗАҚЫМДАНУ: Оқтың бас сүйегі мен бас миына төтелей әсері (оқтың жылдамдығына байланысты) ЕКІНШІЛІК ЗАҚЫМДАНУ бас сүйек ішілік басқының (мидың ісінуі) мен күрелік басқының ↓→ милық перфузияның төмендеуі → екіншілік ишемия
Бас миын атқаннан болған жаралары
Бас миын атқаннан болған жаралары Бас сүйегі мен бас миының диаметральді жаралануы
Бас миын атқаннан болған жаралары
Бас миын атқаннан болған жаралары
Жұмсақ тіндердің атқаннан болған жаралары - 54, 6% (1, 3% - инфекциялық асқынулар, 0, 4% - жан шығуы). Өңмендемеуші жаралар - 17, 3% (19, 8% - инфекциялық асқынулар, 3, 6% - жан шығуы). Өңмендеуші жаралар - 28, 1% (45, 7% - инфекциялық Бастың атқаннан болған жаралары АРТЫ
Бастың атқаннан болған жаралары АРТЫ Жаман прогностикалық белгілер: 1. Ессіздік; 2. Орта линия мен қарыншалар арқылы өтуші, оқтың траекториясы; 3. Бас сүйек ішілік гематомалар; Ессіздікте болған, қаралушылардың өлімдігі – 94 % Барлық қалғандары терең мүгедектікке ие
§ БАЛАЛЫҚ ШАҚТАҒЫ БСМЖ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ § 1. Балалық шақтағы БСМЖ 70%ке дейіні үйлескен жарақат. § 2. Неврологиялық симптоматиканың «сүртілгендігі» ; § 3. Жалпымилық симптоматиканың ошақтықтан басым болуы; § 4. Ми ісінуінің тез өрлеуіне бейімділік; § 5. Ауыр БСМЖда науқастар күйінің тез декомпенсациялануы; § 6. БСМЖда хирургиялық мәнді патологияның кем үлес салмағы; § 7. Балалық шақ үшін ғана тән «теннис допшасы» тибі мен «өсуші» сынулар бойынша бас сүйек сынуларының болуы;
БЕЙІЛІҢІЗГЕ РАХМЕТ!
Скачать презентацию Бас сүйек-ми жарақаты Жалпы мәліметтер — барлық жарақаттардың
кома каз.pptx