“Астана Медициналық Университеті” АҚ Орындаған: Меркебаева. Ж 213 топ Ж Қабылдаған: Оразбай. П. О
Тақырыбы: ГОРМОНДАР
Жоспар: Гормондарға жалпы сипаттама. Гормондарың метаболизмдегі ролі. Гормондардың жіктелуі мен номенклатурасы. Гормондардың синтезі мен олардың секрациясын реттеу. Зат алмасуды реттеудегі гормондардың атқаратын ролі. 5. Стероидты гормондар. Жыныс гормондары. 6. Қалқанша безінің гормандары. Тұз-су алмасуының реттелуі. 7. Кальций мен фосфаттардың алмасуы. 8. Бүйрек үсті безінің гормондары. 9. Ұйқы безінің гормондары. 10. Қант диабеті. 1. 2. 3. 4.
Гормондарға жалпы сипаттама. Эндокринология -гормондар туралы ғылым. Бездер, олардың қызметі және олардың сөлдерінің бөлініуінің қалыпты жағдайдан ауытқуларын туғызатын науқастар туралы ғылым. Гормон деген термин 1905 ж Бейлис және Старлинг деген ғалымдарың 12 елі ішектегі бөлінуші секретин гормонын зерттеу кезінде енгізілген. Hormao – грек тілінде “ қоздырамын” деген мағынада. Жеке ғылым ретінде 1849 ж Адиссон “қола ауруын” суреттеп жазғаннан басталды. Гормондар – ағзаның дамуы мен заттар алмасуының реттелуіне қатысатын және қан немесе лимфаға бөлінетін, безді клеткаларда түзілетін заттарды айтады. Оларға тән қасиеттері: • әсер етудің дистанттылығы; • биологиялық әсердің қатаң тағамдылығы; • жоғарғы биологиялық белсенділік;
Гормондарың метаболизмдегі ролі. Ферменттер белсенділігін өзгерту ( белсендірілуі мен тежелу); Клеткадағы ферменттер мөлшерінің өзгерісі ( синтездің индукциясы немесе репрессиясы, ферменттердің ыдырау жылдамдығының өзгерісі); Мембрана өткізгіштігінің өзгерісі;
ОЖЖ ( Ми қабығы) Гипоталамус ( биогенді аминдер НА, АХ, серотанин) Нейропептидтер Жұлын Либериндер Гипофиз Соматотропты сүйекте Бүйректің милы қабаты Адреналин Статиндер Вазопрессин Окситацин Артқы бөлімі Ортаңғы бөлімі Алдыңғы бөлімі пролактин Кортикотропты Тиреотропты Бүйрек үсті безі Кортизол Меланоцит Сүт бездері Лютеиниздеуші Қалқанша безі Тироксин Фоликуланы жетілдіруші Жұмыртқа безі Эстроген Тұқым бездері Аднроген
Гормондардың жіктелуі мен номенклатурасы. Анатомиялық жіктелуі Химиялық құрамына сәйкес Биологиялық қызметіне сәйкес Нысана клеткаға сигналдарды жеткізу механизмі бойынша
Анатомиялық жіктелу Анатомиялық жіктеу- яғни гормондарды олардың бөлінетін мүшелерінің атымен аталуы. Мысалы, гипоталамус гормоны ( либериндер, статиндер), гипофиз гормоны( тропты гормондар), қалқанша безінің гормондары( трийодтиронин, тироксин).
Химиялық құрамы бойынша Амин қышқылдарының туындылары Табиғаты ақуыздық, пептидтік гормондар Стероидтық гормондар
Нысана клеткаға сигналдарды жеткізу механизмі бойынша 1. ОЖЖ-нен алынған сигналдарды мембраналық рецепторлар арқылыжеткізу ( пептидтік гормондар, адреналин). Мұндай гормондардың рецепторлары плазмалық мембрананың сыртқы қабатында орналасады, гормон клетка ішіне өте алмайды, сигналды ц-АМФ арқылы жеткізеді. Сызбанұсқа түрінде: мембрана Адреналин аденилатциклаза Белсенді емес протеинкиназа ц-АМФ Белсенді протеинкиназа Глюкагон АТФ Белсенді емес киназа фосфорилаза Белсенді емес фосфорилаза Белсенді киназа фосфорилаза Белсенді фосфорилаза
2. Клеткаға ОЖЖ-нің сигналы цитоплазмалық рецопторлар арқылы жкткізіледі. Мұндай жолмен ОЖЖ сигналын жеткізіуші гормондарға стероидтық гормондарды, тироксинді жатқызуға болады. Бұл гормондардың рецепторы цитоплазмада болады, гормон қан арқылы клеткаға өтіп, цитоплазмада өзінің рецепторымен қосылып, онымен бірге ядроға өтеді. Стероидтық гормондар және тироксин транскрипция деңгейінде ақуыздың синтезіне , зат алмасуға өзінің әсерін тигізеді. Ядро Хроматин Гормон Ақуыз синтезінің репродукциясы не индукциясы жүреді. Гормон-рецептор
Биологиялық қызметіне қарай: 1. Көмірсу, май , ақуыздардың алмасуын реттеуге қатысатын гормондар ( инсулин, глюкагон, адреналин, кортизол, тироксин); 2. Тұз-су алмасуына қатысатын гормондар ( альдестерон, вазопрессин); 3. Кальций және фосфат алмасуына қатысатын гормондар ( парагормон, кальцитонин); 4. Көбею, бөліну сияқты репрадуктивтікқызметке қатысатын гормондар ( эстрадиол, прогестерон, тестостерон); 5. Эндокриндік бездердегі гормондардың синтезіне және секрециясын реттеуші гормондар ( троптық гормондар, гипоталамустың либериндері мен статиндері); 6. Гормондардың ситезі жүретін жерлердегі метоболизмді реттеуге қатысатын гормондар ( простогландиндар, гистамин, соматомедин, секретин гастрин, т. б);
Гормондардың синтезі мен олардың секрациясын реттеу. Гипоталамуста нейропептидтердің 2 түрі синтезделеді: 1. Нейрогормондар – либериндер, үдетушілер; 2. Нейрогормондар- статиндер, тежеушілер; Гормондардың синтезделуі және олардың бөлінуі , белгілі бір тәртіппен яғни теріс қайиымды байланыс арқылы реттеліп отырады. Осы жолмен реттеудің 2 жолы бар: 1. Қысқа қайтымды байланыс – мұндай жолмен гипоталамустың гормондары мен троптық гормондардың бөлінуі реттеледі. 2. Ұзақ қайтымды байланыс- әртүрлі бездерден бөлінетін гормондар немесе зат алмасу кезінде түзілетін заттар мен гипофиз гормондарының немесе гипоталамус гормондарының арасындағы байланыс. Гипофиздік гормондардың бөлінуі либериндердің көмегімен жылдамдатылса, статиндер көмегімен тежеледі. Гормондар синтезі мен бөлінуі реттелініп отырмаса , ағза көптеген ауруларға шалдығуы мүмкін. Мысалы, қант диабеті, гиперкортцизм, зоб, т. б
Гормон синтезінің бұзылуынан болатын аурулар
Зат алмасуды реттеудегі гормондардың атқаратын ролі. АҚУЫЗДАР КӨМІРСУЛАР Амин қышқылдары Моносахаридтер NH 3 Ацетил-Ко. А Асп МҚ Арг стероидтар ЖМҚ ПЖҚ ала Ацетил- Ко. А ОА ГТФ ОА Глюкоза Цитрат Глиценрин 3 -ФГА NH 3 Аспартат СО 2 ФЕП МАЙЛАР малат аспартат Цитрат £-КГ Кребс циклы фумарат сукцинат пурин, пиримидин арг ОА Сукцинил-Ко. А ГЛУ ГЕМ Мочевина
Назар аударғандарыңызға рахмет!!!
Скачать презентацию Астана Медициналық Университеті АҚ Орындаған Меркебаева Ж 213
RabotaStudentu_na_azz.kz_gormondar.pptx