"Астана Медицина Университеті "АҚ Тақырыбы: Ерте жастағы баланың жүйкепсихикалық дамуын бағалау, дамудың артта қалуының жіктелуі, арнайы комек корсететін дәрігерлер кеңесіне жолдау корсеткіші. Орындаған: Аширалиева Г. Г. 611 Тексерген:
Балалық шақ кезеңінің ерекшелігі. Балалық шақ кезеңінің (1 -3 жас) бір қатар сапалы, физиологиялық және психикалық ерекшеліктері бар, ол тәрбиелеудің әдістері мен маңызын анықтайды және осы жастағы балалар үшін арнайы жағдайларды жасауды талап етеді.
Балалық шақтың ерекшелігі: 1) Дене және психикалық дамудың қарқындылығы. Бала өмірдің бірінші кезеңінде өз салмағын еселейді, бойы орташа 25 см. өседі, кейінгі 2 жылда салмағы мен бойының өсу қарқыны қысқарады: екінші жылда ол 11 см өсіп, салмағы 2, 5 -3 кг артады; үшінші жылда бойы 8 см, салмағы- 1, 5 -2 кг артады. 11 -12 айда бала өз еркімен жүре бастайды, 6 -10 сөз айтады, 2 жасында – 200 - 300 сөз, 3 жасында 1200 -1500 сөзге дейін. Бала қарапайым мінез-құлық ережесінмеңгеріп, оның құштарлығы, дағдысы, талғамы қалыптасады.
2) Бала организмі қамкөңілдігінің артуы, органдар мен жүйенің жеткіліксіз морфологиялық жетілуі. Дамудың тез қарқыны, қолайсыз фон күйінде болады – организм дамымаған кезде, бұл оның ренжігіштігін арттырады. Көп жағдайда балалар ішкі органдар іс-әрекетінің жетілмеушілігіне шалдығады. Бұған қоса, олар тез шаршайды, бір әрекеттен басқа әрекетке ауысуы қиын, жоғары қозғыштықтарымен ерекшеленеді. 3) Дене және психикалық дамудың өзара байланысы. Бұл кез келген жасқа тән жалпы заңдылық, бірақ балалық шақта ол ерекше айқын, байқалады, себебі бұл кезде организмнің барлық іс-әрекеті қалыптасады. Өмірдің бірінші жылында баланың ақылы мен адамгершілігінің дамуы оның дене жағдайы мен көңіл күйіне тәуелді. Жүйке процестері салмақтылығының жеткіліксіздігіне, оның құбылмалылығына балалар арасындағы жанжал мен еркелік себеп болады. Денсаулықтың нашарлауы төңірегіндегілердің қатынасына әсер етеді: әсерге алғырлығы төмендейді, бағдарлау реакциясы мұқалады, балалар бастапқы білгенін, сөйлеу және қозғалу икемін ұмытады. Бұл ерекшіліктерді білу балалардың денсаулығына мұқият қарауды, олардың жүйке жүйесін сақтауды талап етеді.
4) Сыртқа әсер қажеттілігі бірінші 3 айда байқалады. Оны қанағаттандыруда балада жағымды сезінуді, барлық төңірегіндегілерге қызығушылық тудырады. Бала ересектермен ұйымдастырылған және бағытталған әсерді неғұрлым көп алса, ол соншама оған мұқтаж. Ересектердің әсер етуінен осылай оның белсенділігі қалыптасады. Қозғалыс белсенділігі дене және ақыл-ой дамуын сәйкестендіреді. Қозғалыс жетіспеушілігі, тапшылық және төңірегіндегілердің бірсарынды әсер етуі психикалық дамудың тез төмендеуіне әкеледі.
5) Жоғары жүйке іс-әрекетінің ерекшелігі – жүйке жүйесінің төзімділік және функционалдық жетілуінің жетіспеушілігі, ми қабығы жүйке клеткаларының жұмысқа қабілеттілігінің баяу дамуы және т. б. Жүйке процестерінің жетіспеушілігі (тежелу қалпы басымдылығы) балалар мінез-құлқының ерекшелігінде байқалады: олар тез қозады, көп қозғалады, күтуге қабілетсіз. Жүйке процестері қозғалғыштығының жетіспеушілігі ұйқыдан сергектенуге және сергектенуден ұйқыға, мерзімі ұзартылған реакциядан іске немесе басқа да жағдайларға ауысу қиындығынан туындайды.
Өмірдің бірінші жылында балалардың бастапқы білуі: 1) Бірінші 3 айда көру, есту және эмоционалды реакция дамуы жүзеге асырылады. Баланың көру зейіні 8 -14 күнде туындайды. Басында заттың қозғалған ой өрісіне. 1 айдың соңы – 2 айдың басында ол қозғалмайтын заттарға, онымен сөйлесіп отырған адамның бетіне зейін қояды. 2 -2, 5 айында бала ілулі тұрған ойыншыққа ұзақ қарайды және төңірегіндегілердің қозғалысын бақылайды. Дыбысқа құлқ түру 9 -10 күнде байқалады. 1 айында өте ұзақ құлақ түреді. 3 айында бала жалпы ортадан қабылданған ашулы үнді айыра бастайды. 3 айдың соңында баладыбысты ойышықтар мен сөйлеген ересектердің дыбыс көзін іздей бастайды. Осылай, көру және есту анализаторларының арасында байланыс туындайды.
2, 5 айдан бастап 5 -6 айға шейін көру және есту қабылдауы жетіледі, дауыс реакциясы мен қолдың ұстап алу қозғалысы дамиды. 2) 5 -6 аптада үлкендерге жауап ретінде бірінші күлімсіреу байқалады. Сондықтан да жымию әлеуметтік реакция болып саналады. 3) 2, 5 -3 айында «жандану кешені» (Н. М. Щеловановтың термині) байқалады. Баланың эмоционалды көрінуіне рекцияның бірнеше түрі кіреді: эмоционалды (жымию), дауыс (былдырлау), қозғалыс (қол, қозғалысы). 4) Алғашқы 3 айда баланың ақылы дамиды, одан жылдың соңында қозғалыс қалыптасады: еңбектеу, жүру. 3 -5 аптада ішімен жатып, басын көтеріп, ұстап тұруға талпынады. 2, 5 -3 айында бірнеше минут ішімен жатып, басын жоғары көтереді. 5) Дауыс реакциясының тууы. 2 -4 айында «былдырлау» туындайды. 4 -6 айында –гуілдейді, 6 айында - былдырлайды.
Екінші жартыжылдықта дауыс реакцисы жетіледі: балалардакейбір дыбыстарды қайталап сөйлеу талпынысы пайда болады. Бірінші жылдың аяғында алғашқы ойланып айтылған сөздер шыға бастайды. 6) Негізгі қозғалыстардың дамуы: еңбектеу -7 айында, отыра білу – 8 айында, өз еркімен тұру– 11 айында, өз еркімен жүру – 12 айында. Сәби жастағы балалар үшін тәртіпті құру қағидасы: 1) жұмысқа қабілеттілік шегіне сәйкес сергіту ұзақтығын қамтамасыз ету; 2) күндізгі және түнгі ұйықтату санын қажетінше қамтамасыз ету; 3) емізу арасында белгіленген, тиісті жас аралығын сақтау; 4) ұйықтату, емізу, сергітудің тиімді алмасуын қамтамасыз ету. Бала ұйықтап тұрғаннан кейін, сергітудің алдында тамақтанған кезі аса тиімді саналады.
Өмірдің екінші жылында балаларды дамыту және тәрбиелеу. Өмірдің екінші жылында келесі қасиеттермен сипатталады: бала сөйлеп, жүре бастайды, сөзі қарым қатынас құралы болады; Жүйке жүйесінің жұмысқа қабілеттілігі артады. Бірінші жартыжылдықта балалар 3 -4 сағатқа белсенді сергейді, екінші жартыжылдықта – 4 -5 сағатқа. Балалардың психикалық және дене дамуының қарқыны өмірдің бірінші жылына қарағанда, екінші жылда өте қарқынды. 1 жылдан бастап – 1 жыл 2 айда бала өз еркімен қасықпен тамақтануды үйренуі қажет. 2 жылда ол өз еркімен тамақтану машықтарын жақсы меңгере алуы қажет. 1 жылда балаға өз еркімен киініп, шешінуді, керек киімді тауып әкелуді және т. б. үйрету қажет. 1 жыл 9 айда бала үлкендердің аздап көмектесуімен жартылай шешінуді білуі қажет (колготки, бәтеңке, құлақшын шешуді). 2 жылда ол ересектердің көмегінсіз өз киімінің жартысын киіне алуы қажет.
Жасы 1 ай 2 ай 3 ай 4 ай 5 ай 1 2 3 4 5 6 Көру бағдарлау әрекеттері Бк Қысқа уакытқа жылтыраққа қарайды Көз алдындағы ойыншықтарды қадағалайды Әр турлі қалыпта жатып, қозғалмайтын заттарды бақлайды. Анасын таниды Туысқандарын бөтен адамнан айырады. Есту бағдарлау әрекети Бе Қатты дыбысқа шошиды, көзин жыпылықтатады. Құлақ салып тыңдайды Даусын естиді Дауысқа бұрылады Оған қарап айтылған сөзді ұғады. Эмоция Э Алғашқы жымию пайда болады Адамдар сөзіне Сөйлескенде күлкімен жауап күледі, қозғалады береді Даусын шығарып күледі Дауыстап куледі Жалпы қимылдар Кж Етпетінен жатып басын котеруге тырысады. Басын тікесинен Етпетинен жатып 1 -2 минут басын ұстап, аяғын устайды тірейді Аударыла ды Қолтығынан ұстаса аяғын тик басып турады Ойыншықт ы ұстайды Тез устауға тырысады Қолдарының қозғалысы Ққ Ілулі ойыншықты ұстауға тырысады Белсенді сөйлеу Бс Уілдеп дыбыс шығара Узақ уақыт бастайды уілдеп
6 ай 7 ай 8 ай Етпетинен жатып арқасына аударылады Жаксы еңбектейді Өзі Екі қолынан отырады, тіре жетектесе уден ұстап жүреді журеди Әр түрлі қалыптан ойыншықты алады Ойыншықтар ды бір-біріне соғып ойнайды Ойыншықтар Қорапты мен узак түріне қарай ашып уақыт домалатып жабады, жина ойнайды Сөз буындарын айта бастайды Былдырлап Буындарды бир нарселер дауыстап айтады Жауап берсе Сөздер елеңдейді қайталайды Мама т. б сөздер айта бастайды 8 -10 сөз айта алады Бер деген Шапалактау суракка тисті ын сураса затты табады шапалақтайд ы Дене бөліктерінің атын біледі Өз атын біледі Болымсыз өтініштерді орындайды Тусінетін сөздері көбейеді Кеседен ішеді Кесені өзі алып ішеді Кеседен ұрттап ішеді Нанды өзі ұстап жейді 9 ай Кесені ұстап Кеседен тұрып ішеді 10 ай 11 ай 12 ай Аласа жерге өзі шығып түседі Тіреусіз тұра Өзі жүре алады бастайды Пирамида сиякты ойыншықты жинайды
Жасы ай Қимыл моторика Нәзік қимылдар Қоршаған ортамен қатнасы Сөйлеуі 1 Етпетинен жатып иегин котереді Қозғалып жүрген затқа қарайды Тыңдайды, күледі 2 Етпетинен жатып басын котереді Көзін тігіп қарайды, дыбыстарға бұрылады Дауысты тыңдап куледі, гуілдейді 3 Етпетинен жатып білегіне котереді, басын ұстайды. Өзі алақанын ашып қолын ойыншыққа созады Сөзді тыңдайды күледі Күледі, гуілдейді 6 Бір азырақ уақыт отырады Ойыншықтарды бір қолынан екінші қолын Анасымен ойнайды, наразылық білдіреді Көп күрделі дыбыстар шығарады 9 Қолымен тартып тұрады Саусағымен ұсақ заттарды ұстайды Ересектермен ойнайды, қолын бұлғайды Дыбыстар шығарып еліктейді 12 Қолынан ұстап жетектегенде журеді. Өтініш бойынша заттарды ұстайды болмайды дегенді түсинеді Шақырғанға барады өтиништерді орындайды 2 -3 қысқа мазмұнды сөздер айтады 18 Жетектегенде баспалдаққа көтеріледі Қасықпен тамақ жейді Ересектер қимылына еліктейді 6 сөзді анық сөйлейді 24 Жүгіреді 6 кубиктен үй тұрғыза алады Басқа балалармен ойнайды 2 -3 сөзден тұратын сөйлем айтады 30 Баспалдаққа аяғын ауыстырып журе алады 9 кубиктен үй турғызады Ойыншықтар жинайды Өз есімін айтады, мен депте 36 Бір аяғымен турады, 3 дөнгелекті велосипед жургизеди Шеңбер, крест суретин сала алады Қолын жуады, әжетханага барады, киінеді Өлендер оқиды, 3 ке дейін санайды Бір аяғына тұрып секіре алады Кубиктерди түри бойынша тұрғызады Балалармен рольдер ойнайды Шежірелер айтады
Дамудың артта қалудың классификациясы себептері Әр түрлі қолайсаз жағдайлар сыртқы және ішкі факторлар әсерінен болады. Осған байланысты қалыпты психикалық дамуды Г. М. Дульнев және А. Р. Лурия 5 негізгі топқа бөлді: ОЖЖнің қызметі сақталуы, анализаторлық жүйе сақталуы, Сөйлеу жуйесі сақталуы, денсаулығының физикалык жасына сәйкес қалыптасуы және тәрбиесі жатады.
Себептері 1. Биологиялық Жүктилик кезиндегі патология; ауыр токсикоз, интоксикация, инфекция, травма; Шалатуғандық; ұрықтың құрсақ ішілік гипоксиясы; Туылған кездегі асфиксия; инфекциялық, токсикалық, травматикалық аурулар ерте жасында Генетикалык жағдайлар ; Соматикалық аурулар (нарушения в работе различных органов); ОЖЖ нің зақымданулары 2. Әлеуметтік Өмірлік қажеттіліктерінің толық болмауы Психикалық травмалар; Әлеуметтік ортасы жағдайы төмен болу
Жіктелуі Балалардағы дамудың артта қалуын Г. Е. Сухарев (1959), Л. Канер(1955), В. В. Ковалева(1995). Осылай ажыратқан: ретардация - психикалық дамудың кешігуі немесе барлық жағынан тоқтауы. дисфункции созревания - ОЖЖнің жасқа байланысты морфофункциональді бузылы. Артта қалудың бастапқы кезеңі - артта қалудың бастапқы шектелген құрлымдық және жүйелі өзгерістері. асинхронии - диспропорциональности развития.
Дамудың артта қалуының орналасуына байланысты жіктелуі {по Н. М. Назаровой): ✓ телесные (соматические) бұзылыстар ( қимыл-тірек аппарат, созылмалы аурулар); ✓ сенсорлы бұзылыстар ( есту және көру); ✓ ми қызметі бұзылыстары (умственная отсталость, нарушения движений, психические и речевые нарушения).
Әсер етуші факторларға байланысты ✓ туа біткен даму бұзылысы ✓ Оқыс оқиғалар ✓ Травмалар әр түрлі ✓ профессиональді аурулар ✓ Жол-көліктік апаттар ✓ экологиялық жағдайлар
Дизонтогенездің пайда болуын екі үлкен топқа бөлеміз Туа біткен Тұқым қуалайтын бірақ барлық тұқым қуалайтын аурулар емес. v Назар аударатын бұзылыстар Ерте Кеш ара қашықтық әртүрлі болуы мүмкін
Дизонтогенездің 6 формасы (по В. В. Лебединскому, 1985): Гипоплазиялы Дамудың кешеуілдеуі Дамудың бұзылысы зақымдануы. Дамудың тапшылығы. Бұрмаланған даму. Дисгармоническое сәйкес келмейтін даму.
Дизонтогенездің 3 түрін карастырамыз: Қайтымды қайтымсыз Ішінара қайтымды.
Арнайы комек корсететін дәрігерлер кеңесіне жолдау корсеткіші. Сенсорлық сөйлеу және қозғалысы бұзылған балалар. Психикалық дамуы тежелген балалар. Астениялық, реактивті жағдайдағы балалар? -Қайшы сезімдер. Психопат? Психопат мінез-құлық бар балалар. Ақыл-есі кем балалар. Психикалық аурудың ерте белгілері бар балалар.
Скачать презентацию Астана Медицина Университеті АҚ Тақырыбы Ерте жастағы баланың
guma2.pptx