АРТЕРИЯЛЫҚ ГИПЕРТЕНЗИЯ Терапия бакалавриат кафедрасының профессоры Қауызбай Жұмалы Әріпбайұлы
АРТЕРИЯЛЫҚ ГИПЕРТЕНЗИЯ Àà äåï, àíòèãèïåðòåíçèâòi ïðåïàðàòòàðäû ºîëäàíáàéòûí àäàìäàðäà ñèñòîëàëûº À² äå» ãåéiíi» 140 ìì ñ. á. íåìåñå îäàí äà ê¼ï, æ¸íå äèàñòîëàëûº À² äå» ãåéiíi» 90 ìì. ñ. á. íåìåñå îäàí äà ê¼ï áîëóû. Дèàãíîçäû À² ê¼ï ðåòòi ¼ëøåóëåð í¸òèæåëåðiíå ñ¾éåíå îòûðûï ºîþ êåðåê.
ЖІКТЕЛУІ АК, деңгейлері САҚмм ДАҚ мм с. б. Оптимальді <120 <80 Қалыпты <130 <85 Жоғары қалыпты 130 -139 85 -89 1 -ші дәрежелі гипертензия 140 -159 90 -99 2 -ші дәрежелі гипертензия 160 -179 100 -109 3 -ші дәрежелі гипертензия >180 >110 Жекешеленген систолалық >140 <90
ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ІШІҢДЕ ЕҢ МАҢЫЗДЫ ОРЫН АЛАТЫНЫ — ЖҮРЕКТАМЫР ЖҮЙЕСІНІҢ ЗАҚЫМДАНУЛАРЫ. Қауіптер үш топқа жіктелген. 1)қауіп факторлары; 2) нысана ағзалардың зақымдануы; 3) артериялық гипертониямен бірлескен жағдайлар немесе аурулар.
ҚАУЫП-ҚАТЕР ФАКТОРЛАРЫ Еркек адам САҚ 140ìì ðò. ñò-äàí, ДАҚ 99ìì ðò. ñò-äàí æî¹àðû Åðëåðде 55 æàñòàí æî¹. , әéåëäåðде 65 æàñòàí ЖТА Дислипидемия: жалпы ÕÑ 4, 9 ììîëü/ë көп ТТ ЛП – 3, 0 көп, ТЖ ЛП – Е 1, 0 аз, Ә. – 1, 2 ммоль/л аз, үшглицеридтер -1, 7 ммоль/л көп. Қандағы глюкоза деңгейі 5, 6 -6, 9 ммоль/л; Глюкозаға төзімділіктің бұзылуы Семіздік, дене салмағы индексі 30 кг/м 2 тең және жоғары Абдоминальді семіру: ерк. -102 мм көп, әйел. - 88 мм көп
ҚАУІПТІЛІКТІ АЙЫРУ (СТРАТИФИКАЦИЯЛАУ) КРИТЕРИЙЛЕРІ ДДҰ/ХТК Қауып факторлары Нысана ағзалардың зақымданулары. Бірлескен клиникалық жағдайлар. Қауіптілікті айыру үшін қолданылады: САҚ 140 мм. рт. Жоғ. ДАҚ 90 мм. рт. Жоғ. Жасы 55 -тен асқан еркектер Жасы 65 -тен асқан әйелдер Шылым шегу ХС 4, 9 ммоль/л. жоғ. Тұқымында жүректамыр ауруларының ерте дамуы (әйелдерде < 65 жас, еркектерде < 55 жас) СҚ гипертрофиясы (ЭКГ, ЭХОКГ немесе рентгенография) Протеинурия және креатинин деңгейі 1, 2 – 2, 0 мг % Атеросклероздық түймедақтың ультрадыбыстық немесе рентгендік көрінісі. Көз түбі торы артерияларының жалпылама немесе ошақты жіңішкеруі. Цереброваскулярлық аурулар: ишемиялық инсульт геморрагиялық инсульт, өтпелі ишемиялық шабуыл. Жүрек аурулары: миокард инфаркт ы, стенокардия, коронарная реваскуляризация, іркілістік жүрек шамасыздығы. Бүйрек аурулары. Диабеттік нефропатия, бүйрек шамасыздығы (креатинин деңгейі 2 мг/% жоғ. ) Тамыр аурулары. Аортаның ажырамалы аневризмасы, перифериялық артериялардың симптоматикалық зақымданулары Гипертониялық ретинопатия: геморрагиялар немесе экссудация, көру нерві емізігінің ісінуі Қантты диабет.
ҚАУІПТІЛІКТІ АНЫҚТАУ БОЛЖАМЫНЫҢ СТРАТИФИКАЦИЯСЫ Қауіп факторлары және анамнез I дәреже 140159/90 -90 мм. с. б. б. II дәреже 160179/100 -109 III дәреже 180/110 мм. с. б. б. 1. Басқа қауіп факторлары жоқ. 2. 1 -2 қауіп факторы 3. 3 қауіп факторынемесе одан жоғ. немесе нысана органдарының бұзылысы 4. Қосалқы аурулар Төменгі қауіптілік Орташа қауіптілік Жоғары қауіптілік Орташа қауіптілік Өте жоғары қауіптілік Жоғары қауіптілік Өте жоғары қауіптілік
ҚАУІПТІЛІК ТОПТАРЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫ Қауіптілігі төмен топ (қауіптілік I). Бұл топқа I дәрежелі артериялық гипертониясы бар, бірақ қауіп факторлары жоқ, нысана ағзалары зақымданбаған және бірлескен аурулары дамымаған, жасы 55 -тен төмен еркектер мен әйелдер жатқызылған. Бұл топтағыларда жақын арадағы 10 жылда жүректамыр жүйесінен дамитын асқынулардын саны 15%-дан кем. Атап өткен қауіп факторларын және артериялық гилертонияның дәрежесін ескере отырып, әр науқастың қауіптілік категориясын жеке анықтап, диагнозға шығарады.
ҚАУІПТІЛІГІ ОРТАША ТОП ( АУІПТІЛІК II). Қ Бұл топтағы науқастардың АК түрлі денгейде. Осы топқа жіктеудің басты принципі - қауіпті фактордын болуы, бірақ нысана-ағзалардың зақымданбауы және бірлескен аурулардың жоқтығы. Жақын арадағы 10 жылдың бойында жүрек-тамыр жағынан туындайтын асқынулар 15 -20% құрайды.
ҚАУІПТІЛІГІ ЖОҒАРЫ ТОП (ҚАУІПТІЛІКIII). Қауіптіліктің бұл категориясына артериялық гипертонияның деңгейіне тәуелсіз, қауіпті факгорлардың бар-жоғына қарамастан нысана ағзалары зақымданған науқастар топтастырылған. Бұларда жақын арадағы 10 жылда жүрек-тамыр жүйесінен асқынулардың дамуы 20% артық.
ҚАУІПТІЛІГІ АСА ЖОҒАРЫ ТОП ( АУІПТІЛІК Қ IV). Бұл топтағылар артериялық гипертониямен бірлескен клиникалық жағдайлары немесе кеселдері бар науқастар, мәселен: стенокардия, болып өткен миокард инфаркты, коронарлық реваскуляризация, жүрек шамасыздығы, болып өткен ми инсульті немесе бас миының өтпелі ишемиялық шабуылы, нефропатия, бүйректің созылмалы шамасыздығы, шеттік тамырлардың зақымдануы. Сонымен қатар, бұл топқа АҚ жоғары қалыпты деңгейдегі қантты диабетке шалдыққан науқастар да жатады. Бұл топта жақын арадағы 10 жылда жүрек-тамыр асқынуларының даму қаупі жоғары, 30%-дан артық болады.
ÒÎËÛº ÔÈÇÈÊÀËÛº ÒÅÊÑÅÐÓÃÅ ÆÀÒÀÒÛÍÄÀÐ: Õàëûºàðàëûº ñòàíäàðòòºà ñ¸éêåñ ÀÄ-i 2 -3 ðåò ¼ëøåó; Áîéäû, äåíå ìàññàñûí ¼ëøåó, äåíå ñàëìà¹ûíû» èíäåêñòû åñåïòåó, æàìáàñ í/å ñàí àéíàëûìûí ¼ëøåó, æàìáàñ ñàí ºàòûñóûí åñåïòåó; Ãèïåðòîíèÿëûº ðåòèíîïàòèÿíû» ä¸ðåæåñií àíûºòàó ¾øií ê¼ç ò¾áií òåêñåðó; ƾðåê-òàìûð æ¾éåñií òåêñåðó: æ¾ðåê ¼ëøåìäåði, òîíäàðäû» ¼çãåðiñi, øóëàðäû» áîëóû, æ¾ðåê æåòiñïåóøiëiêòi» áåëãiëåði; µéºû, á¾éðåê í/å øåòêåði àðòåðèÿíû» ïàòîëîãèÿñû, àîðòàíû» êîàðêòàöèÿñû; ¼êïåíi òåêñåðó (ñûðûëäàó, áðîíõîñïàçì áåëãiëåði); º½ðñຠºóûñûí òåêñåðó (òàìûð øóëàðû, á¾éðåêòi» ¾ëêåþi, àîðòàíû» ïàòîëîãèÿëûº ïóëüñàöèÿñû); øåòêåði àðòåðèÿíû» ïóëüñàöèÿñûí òåêñåðó íåìåñå àÿº-ºîëäàðäà iñiêòi» áîëóû; öåðåáðîâàñêóëÿðëû ïàòîëîãèÿíû» áàð åêåíií ä¸ëåëäåó ¾øií æ¾éêå æ¾éåñií òåêñåðó.
АРТЕРИЯЛЫҚ ГИПЕРТЕНЗИЯ Ìiíäåòòi ò¾ðäå òåêñåðóëåð, åìäi áàñòàó àëäûíäà æ¾ðãiçiëåäi; çàºûìäàí¹àí íûñàíàì¾øåëåð íåìåñå ºàóiïòi ôàêòîðëàðäû àíûºòàó ¾øií: ç¸ð àíàëèçi; êå» ò¾ðäåãi ºàííû» æàëïû àíàëèçi; ºàí àíàëèçi (êàëèé, íàòðèé, êðåàòèíèí, æàëïû õîëåñòåðèí, íåìåñå æî¹àðû òû¹ûçäûºòà¹û ëèïîïðîòåèä); ÝÊÃ
ÀÐÍÀÉÛ ÒÅÊÑÅÐÓËÅÐ ÀÍÛºÒÀÌÀÑÛ Êå» ò¾ðäåãi áèîõèìèÿëûº ºàí àíàëèçi ò¼ìåíãi òû¹ûçäûºòà¹û õîëåñòåðèí ëèïîïðîòåèäòi, òðèãëèöåðèäòi, ç¸ð ºûøºûëûí, êàëüöèäi, ãëèêîçèðëåíãåí ãåìîãëàáèíäi àíûºòàó êðåàòèíèí êëèðåïñií àíûºòàó; ïëàçìàíû» ðåíèòiíi» àêòèâòiëiãi, àëüäåñòåðîí äå» ãåéi, ÒÃÃ, Ã4; ò¸óëiêòiê ç¸ðäi àíûқòàó (ìèêðîàëüãóìèíóðèÿ, ò¸óëiêòiê ïðîòåèíóðèÿ, ç¸ðìåí áiðãå êàòåõîëàìèí ýêñêðåöèÿñû); ñîë ºàðûíøàíû» ãèïåðòðîôèÿñûí í/å ñèñòîëàëûº í/å äèàñòîëàëûº ôóíêöèÿñûí áà¹àëàó ¾øií ýõîкàðäèîãðàôèÿ; àðòåðèÿíû» óëüòðàñîíîãðàäèÿñû; á¾éðåê ÓÇÈ-i; ÀÄ-» ò¸óëiêòi ìîíèòîðû;
ЖАЛҒАСЫ Àíãèîãðàôèÿ Êîìïüþòåðëiê òîìîãðàôèÿ ÀÄ-» ê¼òåðiëóiíi» ñåáåáií àíûқòàó ¾øií ºîëäàíàòûí àðíàéû òåêñåðó ¸äiñi êåëåñi æà¹äàéëàðäà ºîëäàíóû; Æàñû, àíàìíåç, ôèçèêàëûº òåêñåðóäi» àíûºòàìàñû æ¸íå ºàðàïàéûì ëàáîðàòîðëûº òåñòòåð, ãèïåðòîíèÿ àóûðëû¹ûíû» åêiíøiëiê ê¼ðñåòêiøi áîëóûí æà øû¹àðìàéäû; Á½ðûí ºàòåðñiç ¼òiï êåëå æàòқàí ÀÃ-» ¼ðøiï êåòói æåòåäi; Àíûº âåãåòàòèâòi êðèçäi» áîëóû; ÀÃ-» 3 -ä¸ðåæåñi í/å ìåäèêàìåíòòi òåðàïèÿ¹à ðåôðàêòåðëi ÀÃ. ÀÃ-» êåçäåéñîº äàìóû.
АГ АС ҚЫНУЫ: Гипертониялық криздер; Жүрек шамасыздығы; ЖИА (стенокардия, миокард инфаркті); Бас-ми қанайналымының жедел бұзылысы; Артериолосклералық нефросклероз созылмалы бүйрек шамасыздығымен немесе онсыз; Аортаның ажырамалы аневризмасы; Тор қабықтың сылынуы.
МЕДИКАМЕНТОЗДЫ ЕМНІҢ НЕГІЗГІ МАҚСАТЫ Алғашқы мақсат – АҚ-ды оптимальды деңгейде төмендетіп, тәулік бойы сол деңгейде ұстау, антигипертензивті құралдардың әсерінен АҚ қатты түсірмеу. Аралық мақсат – нысана ағзалардағы құрылымдық-функциялық өзгерістерге жол бермей, ал болғанда – бұларды кері қайтару. Түпкі мақсат – нысана ағзалар жағынан асқынулардың дамуына, осының салдарынан болатын өлімге жол бермеу, осылайша науқастың болашақ болжамын жақсарту және емді жүргізе отырып, мүмкіндігінше өмір сапасын кемітпеу.
МАҚСАТТЫҚ АҚ ДЕ ҢГЕЙІ. Науқастардың жалпы популяциясы АГ < 140/90 АГ + қант диабеті протеинуриясыз < 130/85 АГ + қант диабеті протеинуриямен < 125/75 АГ + СБЖ. < 125/75
ДӘРМЕКТІК ЕМНІҢ БАСТЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ: 1. Емді бір дәрмектен және минимальды дозадан бастап байқау. 2. Қолданған дәрмектің нәтижесі шамалы болса – басқа топтағы дәрмекке ауыстыру. 3. Әсері ұзартылған дәрмектерді қолдану ( тәулігіне бір рет қабылдағанда әсері 24 сағатқа созылатын). Аталмыш дәрмектер қолдануға аса ыңғайлы, АҚ-ды жұмсақ төмендетеді және нысана ағзаларды жақсы қорғай алады. 4. Әртүрлі дәрмектерді қосарлап қолданғанда олардың бір-бірімен үйлесімділігін, әсерінің тиімділігін мұқият ескеру. 5. Бір бастаған емді үзбей, өмір бойы жүргізу.
АНТИГИПЕРТЕНЗИВТІ ПРЕПАРАТТАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ЖАҢАША ТАЛАПТАР 1 эффективтілігі; 2 қауіпсіздігі (асқыну аз болуы); 3 дәрмектердің тиімділігі (құнының төмен болуы, дәріхана аумағында); 4 әсер ету ұзақтығы (тәулігіне екі рет қабылдаудан жоғары болмау, тәулігіне 1 рет болса тіпті жақсы); 5 липид, мочевой кислоты метаболизміне, глюкозаға толеранттылыққа жағымсыз әсерлердің аз болуы.
Тиазидты диуретиктер ангиотензин рецепторларының блокат. Бета -блокаторлар Кальций антагонистері басқалары АКФ Ингибиторлары
препараттар класы Қолданылаты Мүмкін н көрсеткішт тер ер Қарсы көрсеткіш Мүмкін қарсы көрсеткіште р Диуретиктер Жүрек шамасызд ығы. Егде жастағы науқастар Систолалық гипертони я Подагра Дислипидемия Қантты диабет Бета – Стенокардия Жүрек адреноблок Миокард шамасызд аторлар инфарктыс ығы ымен Жүктілік ауырған Қантты Тахиаритмия диабет лар Бронхиальдыаст Дислипидемия ма Спортсмендер Обструктивті мен өкпе физикалық аурулары активті Атриовентрикул пациенттер ярлы Перифериялық блокада 11 тамырларды 111 дәрежелі ң бұзылысы
АПФ ингибиторлар ы Жүрек шамасыздығы Сол қарыншаның дисфункциясы Миокард инфарктысым ен ауырған Диабеттік нефропатия кальций антагонистері Стенокардия Егде жастағы науқастар Систолалық гипертония Перифериялық артерияларды ң ауруы а- Простатаның қатерсіз гипертрофия Глюкозаға толерантылы қтың бұзылысы Дислипидемия АПФ ингибиторлар ын көтере алмау (жөтел) Жүрек Жүктілік шамасыздығы Гиперкалиемия Бүйрек артерияларының екі жақты стенозы адреноблокато рлар Ангиотензина 11 рецепторының антагонистері Жүктілік Гиперкалиемия Бүйрек артерияларының екі жақты стенозы Атриовентрикулярлы ЖШ іркілісі блокада 11 - 111 дәрежелі* Ортостатикалық гипотония
ГИПЕРТОНИЯЛЫК КРИЗ Гипертониялык криз — систолалық немесе диастолалық АҚ-ның кенетжоғарылауы, сонымен қатар нысана ағзалар қанайналымы бұзылысының жіті ауырлауы. Академик АЛ. Мясниковтың айтуы бойынша "криз дегеніміз артериялық гипертонияның квинтэссенциясы", яғни оның "қойыртпағы", осы аурудың аз уақыттын ішінде күрт ерістеуі. ГК тек артериялық гипертониямен емес, симптомдық гипертониямен сырқаттанатын науқастарда да дами береді. Гипертониялық криздер АҚ 160/95 мм с. б. көтерілгенде де дамуы мүмкін, бірақ көбіне криз кезінде САҚ 190 -270, ал ДАҚ 120 -160 мм с. б. дейін биіктейді. Негізінде криздің ауырлығы қысымның биіктеу деңгейіне емес, ми мен жүрек жағынан болатын бұзылыстардың ауырлығына тәуелді.
ГИПЕРТОНИЯЛЫҚ КРИЗДЕРДІҢ ЖІКТЕМЕСІ Гипертониялық криздің көптеген жіктемелері кұрастырылған, бірақ солардың ішінде көптен келе жатқан және практикалық қолдануда әзірше өз кұндылығын жоймаған Н. А. Ратнердің (1974 ж. ) жіктемесі. Н. А. Ратнер криздердің екі түрін айырған: адреналиндік және норадреналиндік. Бірінші типті гипертониялық криз. Криздің бұл түрі көбіне артериялық гипертонияның алғашқы сатыларына тән. Оның дамуы адреналиннің қанға көптеп белінуінен болады. Көрінісі беттін қызаруы, жүректің қағуы, бастың ауыруы, дененің дірілі және жалпы козумен білінеді. Мұндай жағдайдың ұзақтығы - минуттар, сағаттарға ғана созылады. Әдетте, кризді басқаннан кейін зәр көптеп бөлінеді (urha snastіса). Оның түсі ашық және меншікті салмағы төмен болады.
ЕКІНШІ ТИПТІ ГИПЕРТОНИЯЛЫҚ КРИЗ . Оның даму негізі норадреналиннің гиперпродукциясынан болады. Көрінісінде тері жамылғыларының қуқылдануы назар аударады. Жүректің айнуына, құстыруға дейін алып баратын бастың ерекше қатты ауыруы тән. Фотопсияның әртүрлі белгілері пайда болады: көз алдындағы қара дақтар, көздің біршама уақыт көрмеуі, т. б. Осы белгілердің барлығы гипертониялық энцефалопатия синдромының көрінісіне жатады. Криз кезінде ми қанайналымының өтпелі бұзылысы немесе нағыз инсульт дамуы ықтимал. Сонымен қатар мұндай криз стенокардия ұстамасына, миокард инфарктына, өкпенін ісінуіне де алып келуі мүмкін. Екінші типті криз бірнеше сағаттан бірнеше тәулікке дейін созылады және оңайлықпен басылмайды. Кей жағдайларда екі түрлі криздің белгілері қатар жүруінен оларды ажырату мүмкін емес. Бұл жағдайда аралас типті криз туралы айтуға болады. Бірінші типті криздің көрінісіне екінші типті криз белгілерінің қосылуы артериялық гипертонияның өрістеуіне тән қасиет.
КРИЗ КЕЗІНДЕ КӨРСЕТІЛЕТІН КӨМЕКТІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ҮШІН КРИЗДЕР 2 ТҮРГЕ БАСҚАША БӨЛІНГЕН (АС ЫНҒАН ЖӘНЕ Қ АСҚЫНБАҒАН). . Асқынған гипертониялық криз. Егер криз кезінде төменде көрсетілген жағдайдын біреуі немесе бірнешеуі болса, онда криз асқынған болып табылады: • гипертониялық энцефалопатия; • сол қарыншаның жедел шамасыздығы; • аорта аневризмасының жіті ажырауы; • эклампсия; • мидың ішіне немесе тор қабаты астына қан құйылуы; • бас миының жедел инфаркты (инсульт); • миокард инфаркты немесе тұрақсыз стенокардия; • криз кезінде қан құрамында катехоламиндер деңгейінің күрт жоғарылауы.
Осы жағдайларда бас миы немесе ішкі ағзалардан болуы мүмкін қайтымсыз бұзылыстарды алдын алу, керек болса адамның өмірін сақтап қалу мақсатымен АҚ өте тез, 1 сағаттың ішінде, төмендетілуі тиіс. Мұндай науқастар интенсивті терапия немесе реанимация бөлімшелеріне жедел тұрде жеткізілуі керек, криздің бұл түрінде гипотензиялық дәрмектерді міндетті тұрде вена ішіне салудан бастап, кейін ішуге беретін түріне ауыстырады.
АСҚЫНБАҒАН КРИЗ. Асқынуы жоқ гипертониялық кризге жатқызылатын жағдайлар: • 140 мм с. б. жоғары, асқынуы жоқ, диастолалық гипертензия; • асқынуы жоқ артериялық гипертония; • операциядан кейінгі кезеңдегі асқынуы жоқ гипертензия. Бұл кризде АҚ 12 -24 сағаттын көлемінде баяу төмеңдетіледі.
Скачать презентацию АРТЕРИЯЛЫҚ ГИПЕРТЕНЗИЯ Терапия бакалавриат кафедрасының профессоры Қауызбай Жұмалы
Лекция АГ каз.pptx