Скачать презентацию ARAZİ TAHSİSATININ ESASLARI VE PLANLAMA YAKLAŞIMLARI Prof Dr Скачать презентацию ARAZİ TAHSİSATININ ESASLARI VE PLANLAMA YAKLAŞIMLARI Prof Dr

8e6f4eca35ea475ef4b4c80d66cab54d.ppt

  • Количество слайдов: 25

ARAZİ TAHSİSATININ ESASLARI VE PLANLAMA YAKLAŞIMLARI Prof. Dr. Özden GÖRÜCÜ Yrd. Doç. Dr. Ömer ARAZİ TAHSİSATININ ESASLARI VE PLANLAMA YAKLAŞIMLARI Prof. Dr. Özden GÖRÜCÜ Yrd. Doç. Dr. Ömer EKER Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Orman Fakültesi 20 Şubat 2012 Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü Ankara

Y=f(x) Y=f(x 1, x 2, x 3, …. , xn) Y=a+bx+cx 2+dx 3…. . Y=f(x) Y=f(x 1, x 2, x 3, …. , xn) Y=a+bx+cx 2+dx 3…. . +zxn

 Yenilenebilir doğal kaynaklar arasında yer alan ormanlar; su üretimi, su ve hava kalitesini Yenilenebilir doğal kaynaklar arasında yer alan ormanlar; su üretimi, su ve hava kalitesini iyileştirme, toprak ve yaban hayatını koruma, rekreasyon fırsatları sağlama, karbon depolama ve estetik gibi işlevleriyle sosyal ve ekonomik bağlamda büyük öneme sahiptirler. Yakacak ve yapacak odun üretimi ormancılıkta asli amaç olmaktan çıkmaktadır.

 Orman kaynaklarının işlevleriyle ürettiği mal ve hizmetlerin toplumsal faydalarının “maddesel olmayan faydalar” olarak Orman kaynaklarının işlevleriyle ürettiği mal ve hizmetlerin toplumsal faydalarının “maddesel olmayan faydalar” olarak görülmesi, bu mal ve hizmetlerin faydalarının ölçülemeyeceği şeklinde yaygın bir anlayışın ürünüdür. Oysa orman kaynaklarının bu işlevleriyle ortaya çıkan, örneğin su ve su kalitesi gibi birçok odun dışı çıktı maddeseldir ve fiziksel anlamda ölçülebilmektedir.

 Ülkemizde olduğu gibi, dünyanın geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerinde bulunan ormanlar da Ülkemizde olduğu gibi, dünyanın geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerinde bulunan ormanlar da dahil birçok doğal kaynak; yanlış ve plansız arazi kullanımı, yüksek nüfus artışı, duyarlı ekosistemlerdeki toprak erozyonu, kıt kaynaklara yönelik çok yönlü talepler, fakir kırsal nüfus, kurumsal desteklerin yetersizliği veya olmayışı nedenleri ile baskı altında bulunmaktadır.

 Bu tür olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için, araziden faydalanan ormancılık, tarım, mera, yerleşim, sanayi, Bu tür olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için, araziden faydalanan ormancılık, tarım, mera, yerleşim, sanayi, ulaşım vb. sektörlerin mevcut çalışma alanlarının biyofiziksel, sosyal, ekonomik, kültürel ve çevresel değişkenlere bağlı olarak belirlenip ekosistem tabanlı bir arazi kullanım planına ihtiyaç bulunmaktadır. Bilimsel esaslara göre gerçekleştirilecek bu planlamanın artan nüfusun talep, ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanması ile ekosistemlerin bugünkü ve gelecekteki verimliliğinin korunması arasında bir denge kurması ve böylece sürdürülebilir arazi kullanımını gerçekleştirmesi gerekmektedir.

 Bu konuda gelişmiş sınıflarına göre yararlanılmaktadır. ülkelerde ayırma arazi yetenek yönteminden Bunun için Bu konuda gelişmiş sınıflarına göre yararlanılmaktadır. ülkelerde ayırma arazi yetenek yönteminden Bunun için de ülke topraklarının çeşitli sektörlere tahsisini düzenleyecek bir mevzuata, yüksek düzeyde bir merkezi kuruluşa ve buna bağlı uygulama organlarına ihtiyaç vardır.

 Bununla birlikte arazi tahsisatının doğru bir şekilde yapılabilmesi amacıyla farklı ekonomik metotların farklı Bununla birlikte arazi tahsisatının doğru bir şekilde yapılabilmesi amacıyla farklı ekonomik metotların farklı senaryolarla bütünleştirilip karar verme sürecinde kullanılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Çoğu kez ekonomik değer belirleme amacıyla kullanılan bu metotlar hem çevre hem de orman kaynaklarının odun dışı hizmetler kapsamında sağlayacağı faydaların değerinin tespitinde de etkin rol oynamaktadır.

 Bu sunuda arazi tahsisatları için kullanılan ekonomik çözümleme metotları tanıtılacaktır; 1) Maliyet Metodu Bu sunuda arazi tahsisatları için kullanılan ekonomik çözümleme metotları tanıtılacaktır; 1) Maliyet Metodu (Cost Method) Maliyet, tüketimde kullanılan ara ve son ürünlerin eldesinde katlanılan harcamaların toplamıdır. Harcamalar uzun zaman aralığında yapılıyorsa, harcamaların belli bir zaman aralığına indirgenmesi (iskontolanması) ve/veya geleceğe götürülmesi (iblağ edilmesi) gerekmektedir. Bu durumda kullanılacak faiz oranının seçimi önem kazanmaktadır. Vn=Vo(1. 0+i)n

 Bu metot, örneğin ormanların su üretim işlevinin değerinin belirlenmesinde ve elde edilecek bulgulara Bu metot, örneğin ormanların su üretim işlevinin değerinin belirlenmesinde ve elde edilecek bulgulara göre orman kaynaklarının hangi amaçla tahsis edilmesine yönelik karar sürecinde uygulanabilmektedir(Eker, Ö. 2005).

 2) Verimlilik Metodu (Productivity Method) Verimlilik Metodu, net faktör gelir metodu olarak da 2) Verimlilik Metodu (Productivity Method) Verimlilik Metodu, net faktör gelir metodu olarak da adlandırılmaktadır. Ticari pazar ürünlerinin üretimine katkı sağlayan ekosistem ürün ya da hizmetlerinin değerini tahmin etmekte kullanılan bir yöntemdir. Örneğin su kalitesi; sulu tarım ürünlerinin ya da içecek suyun arıtma maliyetinin verimliliğini etkilemektedir. Bu nedenle, iyi kalite niteliklerine sahip suyun ekonomik faydası tarımsal verimlilikteki artışlarla ya da içme suyunun düşük maliyetle sağlanmasıyla hesaplanabilmektedir.

 3) Hedonik Fiyatlandırma Metodu (Hedonic Pricing Method) Pazarı olmayan bir malın değerini belirlemek 3) Hedonik Fiyatlandırma Metodu (Hedonic Pricing Method) Pazarı olmayan bir malın değerini belirlemek için vekil pazarları kullanan ve genel olarak çevre kalitesinin ekonomik değerini belirlemek için geliştirilmiş bir metottur. Metot aynı zamanda hipotetik senaryolara da adapte edilebilmektedir. Örneğin, sulama, ulaşım, estetik, ya da tüketime yönelik üzerinde su kaynağı bulunan bir arazi ile bu kaynaktan yoksun olan diğer bir arazinin fiyatları arasında bir değer karşılaştırılması hedonik fiyatlandırma yaklaşımı kapsamında ortaya çıkarılarak, bu yolla suyun varlık değeri tahmin edilebilmektedir.

 Ancak, değer belirlemede oluşabilecek hatalardan kaçınmak için, seçilen her iki arazinin gerek biyofizik Ancak, değer belirlemede oluşabilecek hatalardan kaçınmak için, seçilen her iki arazinin gerek biyofizik ve gerekse yasal açılardan (örneğin; yol ve köylerden olan uzaklık, toprak kalitesi, eğim ve yasal statü) benzer özelliklere sahip olması gerekmektedir.

 4)Kaçınılan Zarar Maliyeti Damage Cost Method) Çevre Metodu(Avoided Ekonomisi kapsamında özellikle 1990’lı yıllardan 4)Kaçınılan Zarar Maliyeti Damage Cost Method) Çevre Metodu(Avoided Ekonomisi kapsamında özellikle 1990’lı yıllardan sonra artan çevre kirlenmeleri ve tahribine karşın sıkça kullanılmaya başlanan metotdur. Örneğin; sel kontrolü, toprak verimliliği, su kalitesi sürekliliği bu metotla ölçülmektedir. Bu metot, zarar ortaya çıkmadan önce bundan kaçınmak için yapılan maliyetleri hesaplamaya yöneliktir.

 5) Fırsat Maliyeti Metodu (Opportunity Cost Method) Vazgeçilen Fırsatlar tanımlanmaktadır. ya da Faydalar 5) Fırsat Maliyeti Metodu (Opportunity Cost Method) Vazgeçilen Fırsatlar tanımlanmaktadır. ya da Faydalar şeklinde Alternatif maliyet olarak da anılan fırsat maliyeti kavramı, bir mal veya hizmetin üretimini birim artırabilmek için bir başka mal veya hizmetten vazgeçilen miktarı ifade etmektedir.

 6) Net Bugünkü Değer(Net Present Value) Bir yatırımın sağlayacağı nakit girişlerinin bugünkü değerleri 6) Net Bugünkü Değer(Net Present Value) Bir yatırımın sağlayacağı nakit girişlerinin bugünkü değerleri toplamından, yatırım çıkarılmasıyla bulunan değerdir. NBD = Rt - Ct olarak formülize edilmektedir. Rt : Toplam gelir Ct : Toplam gider Ağaçlandırma tutarının projelerinden, ormanların karbon depolama işlevlerine kadar birçok ekonomik değer tespitinde kullanılabilmektedir.

A Research on Carbon Value of the Red Pine at the Ayvalı Watershed in A Research on Carbon Value of the Red Pine at the Ayvalı Watershed in Turkey (Görücü and Eker, 2009) Area Growing Stock Rotation Age Site Class Dry Weight of Biomass Total CO 2 fixed Total C Storaged Carbon Cost Gross Value of CO 2 Net Present Value : 105, 5 hectares : 17 616 m 3 : 40 years : IV. : 10 569 tonnes : 17 408 tonnes : 4 756 tonnes : $35 per ton : $584 412 : $220 437

 7) Doğrusal Programlama Tekniği Doğrusal Programlama; kısıtlayıcı koşullar adı verilen doğrusal denklemler veya 7) Doğrusal Programlama Tekniği Doğrusal Programlama; kısıtlayıcı koşullar adı verilen doğrusal denklemler veya eşitsizlikler grubu ile birlikte amaç denklemi adı verilen değişkenlerin doğrusal bir fonksiyonunun optimizasyonu (maksimizasyon veya minimizasyon) ile ilgili matematiksel bir teknik olarak tanımlanmaktadır.

 Burada sözü edilen optimizasyon, ekonomik anlamda kısıtlı imkanlar ile en iyi sonucu almayı Burada sözü edilen optimizasyon, ekonomik anlamda kısıtlı imkanlar ile en iyi sonucu almayı veya belli bir sonuca ulaşmak için en az masraf yapmayı mümkün kılan bir çözümü ifade etmektedir. Z (max veya min) = c 1 x 1+c 2 x 2+. . . +c nxn Amaç, Z’nin maksimizasyonu veya minimizasyonunu sağlayacak x 1, x 2, . . . , xn değişkenlerinin optimizasyon değerlerini bulmaktır (Görücü, 1995).

 8) Doğrusal Kombinasyon Tekniği ve Analitik Hiyerarşi Metodu Arazi uygunluk değerlendirmesi, doğal olarak 8) Doğrusal Kombinasyon Tekniği ve Analitik Hiyerarşi Metodu Arazi uygunluk değerlendirmesi, doğal olarak çok kriterli bir problem olarak görülmelidir. Bir başka ifadeyle arazi uygunluk çözümlemesi çalışmalarına, birden fazla kriteri içeren bir değerlendirme veya çok kriterli karar verme problemi olarak yaklaşmak uygun olacaktır.

Model 1. Su Üretimi Odaklı Havza Yönetiminde Çok Kriterli Analiz: Analitik Hiyerarşi Süreci (Görücü, Model 1. Su Üretimi Odaklı Havza Yönetiminde Çok Kriterli Analiz: Analitik Hiyerarşi Süreci (Görücü, 2011) Ekosistem Uygunluk Kriterleri(hektar/yıl) Su Üretimi(1 -5 puan) Kriter Ağırlığı: %50 Kriter En Düşük Puanı: 0. 50 Kriter En Yüksek Puanı: 2. 50 Kriter Ort. Puanı: 1. 50 Odun Üretimi(1 -5 puan) Kriter Ağırlığı: %30 Kriter En Düşük Puanı: 0. 30 Kriter En Yüksek Puanı: 1. 50 Kriter Ort. Puanı: 0. 90 Rekreasyon+Ekoturizm Hiz. (1 -5 puan) Kriter Ağırlığı: %10 Kriter En Düşük Puanı: 0. 10 Kriter En Yüksek Puanı: 0. 50 Kriter Ort. Puanı: 0. 30 Karbon Depolama(1 -5 puan) Kriter Ağırlığı: %10 Kriter En Düşük Puanı: 0. 10 Kriter En Yüksek Puanı: 0. 50 Kriter Ort. Puanı: 0. 30 Alt Kriterler ve Atanan Puanlar 1 -4000 m 3 1 1 -5 4001 -8000 m 3 2 6 -10 m 3 2 8001 -12000 m 3 3 11 -15 m 3 12001 -16000 m 3 4 16001 + m 3 5 ziyaretçi 1 1 -30 ton 1 6 -10 ziyaretçi 2 31 -60 ton 2 3 11 -15 ziyaretçi 3 61 -90 ton 3 16 -20 m 3 4 16 -20 ziyaretçi 4 91 -120 ton 4 21 + m 3 5 21 + ziyaretçi 5 121 + ton 5 Ağırlıklı Kriter Puanları(Kriter Ağırlığı x Alt Kriter Puanı) ve Kriter Toplam Uygunluk Puanı 1 -4000 m 3 0. 50 x 1=0. 50 1 -5 m 3 0. 30 x 1=0. 30 1 -5 ziyaretçi 0. 10 x 1=0. 10 1 -30 ton 0. 10 x 1=0. 10 4001 -8000 m 3 0. 50 x 2=1. 00 6 -10 m 3 0. 30 x 2=0. 60 6 -10 ziyaretçi 0. 10 x 2=0. 20 31 -60 ton 0. 10 x 2=0. 20 8001 -12000 m 3 0. 50 x 3=1. 50 11 -15 m 3 0. 30 x 3=0. 90 11 -15 ziyaretçi 0. 10 x 3=0. 30 61 -90 ton 0. 10 x 3=0. 30 12001 -16000 m 3 0. 50 x 4=2. 00 16 -20 m 3 0. 30 x 4=1. 20 16 -20 ziyaretçi 0. 10 x 4=0. 40 91 -120 ton 0. 10 x 4=0. 40 16001+ m 3 0. 50 x 5=2. 50 21+ m 3 0. 30 x 5=1. 50 21+ ziyaretçi 120 + ton 0. 10 x 5=0. 50 KTUP GTUP 7. 50 4. 50 0. 10 x 5=0. 50 15. 00 1. 50

Model 1 Türevli Senaryo 1 ve Senaryo 2 (Görücü, 2011) Senaryo 1: Odun Üretimi Model 1 Türevli Senaryo 1 ve Senaryo 2 (Görücü, 2011) Senaryo 1: Odun Üretimi Rekreasyon ve Ekoturizm Hizmetleri Karbon Depolama Senaryo 2: : 6 -10 m 3 : 21 + ziyaretçi : 91 -120 ton Su Üretimi Rekreasyon+Ekoturizm Hizmetleri Karbon Depolama : 8001 -12000 m 3 : 11 -15 ziyaretçi : 31 -60 ton Su Üretimi ? Odun Üretimi ? Uygunluk Kriterlerine Atanmış Puanlar: Odun Üretimi : 2 puan Rekreasyon+Ekoturizm Hiz. : 5 puan Karbon Depolama : 4 puan Uygunluk Kriterlerine Atanmış Puanlar: Su Üretimi : 3 puan Rekreasyon+Ekoturizm Hiz. : 3 puan Karbon Depolama : 2 puan Ağırlıklı Kriter Puanları : Odun Üretimi : 2 x 0. 30=0. 60 Rekreasyon+Ekoturizm Hiz. : 5 x 0. 10=0. 50 Karbon Depolama : 4 x 0. 10=0. 40 Ağırlıklı Kriter Puanları Su Üretimi Rekreasyon+Ekoturizm Hiz. Karbon Depolama Kriter Toplam Uygunluk Puanı(KTUP): 0. 60+0. 50+0. 40=1. 50 Kriter Toplam Uygunluk Puanı(KTUP): 1. 50+0. 30+0. 20=2. 00 Genel Toplam Uygunluk Puanı(GTUP): 15. 00 Su Üretimi: 7. 50 x 1. 50/15. 00=0. 75 → 4001 -8000 m 3/ha/yıl Odun Üretimi: 4. 50 x 2. 00/15. 00=0. 60 → 6 -10 m 3/ha/yıl : : 3 x 0. 50=1. 50 : 3 x 0. 10=0. 30 : 2 x 0. 10=0. 20

 9)Seyahat Maliyeti Metodu(Travel Cost Method) Daha çok rekreasyonel faaliyetler amacıyla kullanılan doğal alanların 9)Seyahat Maliyeti Metodu(Travel Cost Method) Daha çok rekreasyonel faaliyetler amacıyla kullanılan doğal alanların kullanım değerini saptamada yaygın olarak kullanılmaktadır. Bireyin, ikamet ettiği yerden bir rekreasyon alanına ulaşım için yapmış olduğu toplam harcamaların, onun bu alan için ödemeye razı olduğu para miktarını yansıtmasıdır. Yöntemde tek karar değişkeni olarak belirli bir alana yapılan ziyaret sayısı kabul edilmektedir.

 Buna göre yapılan harcamalar ile bir yılda yapılan ziyaret sayısı arasında ilişki kurularak, Buna göre yapılan harcamalar ile bir yılda yapılan ziyaret sayısı arasında ilişki kurularak, rekreasyon alanındaki tüketici rantı hesaplanabilmektedir. Söz konusu verileri elde etmek için alanı ziyaret edenlerin geldikleri yerleşim yerlerini ve rekreasyon alanına olan uzaklıklarını belirlemek üzere yüze görüşme ya da anket yürütülmektedir. Fayda fonksiyonunun kabulleri; ziyaret sayısı ve çevresel malların ve alandaki hizmetlerin kalitesidir.

TEŞEKKÜRLER TEŞEKKÜRLER