AON Warszawa 2009 www koziej pl 1

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 1

Literatura (1) R. Kuźniar, Polityka i siła. Studia strategiczne – zarys problematyki, SCHOLAR, Warszawa 2005 WN Koziej S. , Między piekłem a rajem. Szare bezpieczeństwo na progu XXI wieku. Wyd. A. Marszałek, Toruń 2006 Świat współczesny wobec użycia siły zbrojnej. Dylematy prawa i polityki, Red. nauk. J. Kranz, IWEuro. Prawo, Warszawa 2009 Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, Red. nauk. R. Zięba, WAi. P, Warszawa 2008 J. Baylis, J. Wrtitz, C. S. Gray, E. Cohen, Strategia we współczesnym świecie. Wprowadzenie do studiów strategicznych, Wydawnictwo UJ, Kraków 2009 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 2

Literatura (2) U. S. Army War College Guide to National Security Issues. Volume 1: Theory of War and Strategy, Volume 2: National Security Policy and Strategy, Carlisle, June 2008 Koziej S. , Skrypty internetowe, www. koziej. pl Z. Nowakowski, H. Szafran, R. Szafran, Bezpieczeństwo w XXI wieku. Strategie bezpieczeństwa narodowego Polski i wybranych państw, Rzeszów 2009 Bezpieczeństwo w stosunkach transatlantyckich (red. naukowa J. Gryz), A. Marszałek, Toruń 2008 Wyd. J. S. Nye jr. , Konflikty międzynarodowe. Wprowadzenie do teorii i historii, WAi. P, Warszawa 2009 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 3

Literatura (3) § C. Clausewitz, O wojnie, Lublin 1995, § Sun Tzu, Sztuka wojny, Warszawa 1994 § Strategia bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007 § Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2001 • Koncepcja strategiczna NATO, 1999 • Strategia bezpieczeństwa UE, 2003 § AKTUALNOŚCI: § Strony internetowe – bbn. gov. pl; msz. gov. pl; mon. gov. pl; mswia. gov. pl; aon. edu. pl; § www. koziej. pl AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 4 § Zeszyty Naukowe AON, Kwartalnik Bellona

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 5

Istota strategii Strategia – świadomie ustalony i przyjęty sposób (metoda) ustanawiania i osiągania celów przez dany podmiot a) w wąskim znaczeniu: … przy użyciu siły b) w pierwotnym, jeszcze węższym znaczeniu: … przy użyciu siły zbrojnej AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 6

Geneza strategii • Strategia (grec. ) – dowodzenie siłami zbrojnymi sprawowane przez naczelnego (najwyższego) dowódcę (strategos – grec. ) Strategia: przygotowanie i wykorzystanie bitwy dla celów wojny Taktyka: uszykowanie na polu walki, prowadzenie bitwy AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 7

Ewolucja strategii • Strategia wojskowa – sposób użycia sił zbrojnych jako całości dla celów wojny • Strategia wojenna – sposób użycia zasobów danego państwa (koalicji) dla celów wojny • Strategia obronna (obronności) – sposób użycia zasobów państwa dla zapobiegania i rozstrzygania konfliktów i kryzysów polityczno-militarnych • Strategia bezpieczeństwa – sposób użycia zasobów danego podmiotu dla zapobiegania i rozstrzygania wszelkich konfliktów (kryzysów) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 8

BEZPIECZEŃSTWO PAŃSTWA = BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Strategia BN: jak wykorzystać wszystkie siły i środki państwa do przeciwstawienia się wszelkim rodzajom zagrożeń? Zagrożenia Siły i środki państwa gospodarcze społeczne ochronne informacyjne militarne. . . inne militarne (siły zbrojne). . . inne AON Warszawa 2009 STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO www. koziej. pl 9

OBRONNOŚĆ = OBRONA NARODOWA = BEZPIECZEŃSTWO MILITARNE = CZĘŚĆ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO Strategia obronności (ON): jak wykorzystać wszystkie siły i środki państwa do przeciwstawienia się zagrożeniom militarnym? Zagrożenia Siły i środki państwa gospodarcze społeczne ochronne informacyjne militarne . . . inne AON Warszawa 2009 STRATEGIA OBRONNOŚCI (ON) www. koziej. pl . . . inne 10

WOJSKOWOŚĆ Strategia wojskowa: jak utrzymywać i wykorzystywać siły zbrojne do realizacji wszystkich zadań państwa? Zagrożenia i inne potrzeby państwa Siły i środki państwa gospodarcze społeczne ochronne informacyjne militarne. . . STRATEGIA WOJSKOWA inne AON Warszawa 2009 inne www. koziej. pl 11

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Zagrożenia cywilne Zagrożenia militarne Bezpieczeństwo cywilne Obronność SZ AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 12

Typologia strategii bezpieczeństwa • Konceptualnie: deklaratywna, rzeczywista (realna), idealna (teoretyczna) • Odstraszania (powstrzymywania), wymuszania, ubezpieczenia (zapewniania) • Wg środków (dziedziny bezpieczeństwa: dyplomatyczna, ekonomiczna, informacyjna, militarna itp. ) • Operacyjna, transformacyjna • Strategie reagowania i zapobiegania (prewencji) • Strategie symetryczne i asymetryczne • Strategie państwowe i międzynarodowe (regionalne i globalna) • Strategie podmiotów niepaństwowych: samorządów, przedsiębiorców, grup transnarodowych itp. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 13

Instrumenty strategii bezpieczeństwa • Dyplomacja • Siły zbrojne • Służby i straże • Potencjał ekonomiczny • Potencjał inormacyjny AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 14

Cykl (procedura) strategiczny • Zdefiniowanie interesów i celów strategicznych • Ocena środowiska strategicznego • Sformułowanie operacyjnej koncepcji strategicznej • Sformułowanie preparacyjnej koncepcji strategicznej (przygotowania, w tym transformacji zasobów strategicznych systemu bezpieczeństwa) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 15

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 16

Pojęcie bezpieczeństwa • Bezpieczeństwo w sensie statycznym - jako stan braku zagrożeń dla podmiotu, stan spokoju, pewności (stan obiektywny i subiektywny: uświadomiony i nieuświadomiony) • Bezpieczeństwo w sensie dynamicznym (działanie podmiotu na rzecz bezpieczeństwa) – jako proces osiągania i utrzymywania stanu braku zagrożeń i swobody działania AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 17

Istota bezpieczeństwa jako procesu Zapewnienie możliwości przetrwania i swobody realizacji własnych interesów danego podmiotu w konkretnych warunkach (w konkretnym środowisku, otoczeniu), poprzez wykorzystywanie szans (okoliczności sprzyjających), podejmowanie wyzwań, redukowanie ryzyk oraz przeciwdziałanie (zapobieganie i przeciwstawianie się) zagrożeniom dla podmiotu i jego interesów AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 18

Kluczowe kategorie pojęciowe § interesy (narodowe i międzynarodowe), misje organizacji oraz wynikające z nich cele, § środowisko (warunki) - szanse, wyzwania, ryzyka, zagrożenia; kryzysy i konflikty, § koncepcje - zasady i sposoby działań, § systemy bezpieczeństwa – zasoby podmiotu wydzielone do realizacji przyjętych koncepcji, odpowiednio do tych zadań zorganizowane i przygotowane AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 19

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 20

Wojna jako usprawiedliwione narzędzie polityczne • Uzasadniony (uprawniony formalnie i moralnie przekonujący) powód: np. odparcie agresji • Uprawnione kierownictwo (np. Rada Bezpieczeństwa ONZ) • Publiczne wypowiedzenie • Słuszny zamiar (np. obrona) • Proporcjonalność użycia siły (szkody spowodowane przez wojnę powinny być tego warte) • Ostateczność (po wyczerpaniu innych środków) • Racjonalna szansa na sukces (nie awanturnictwo) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 21

Usprawiedliwione zasady prowadzenia wojny (kodyfikacja w czterech konwencjach genewskich z 1949 r. i dwóch protokołach dodatkowych z 1977 r. ) • Rozróżnianie – Kombatanci – tylko oni mogą być obiektem celowego ataku – Niekombatanci – powinni być chronieni na ile tylko można, mogą być ofiarami tylko przypadkowych, nieintencjonalnych ataków • Proporcjonalność – atak powinien być proporcjonalny do militarnej wartości celu (obiektu) – Unikać zadawania nadmiernego cierpienia i używania najokrutniejszych broni AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 22

Koncepcje zapewniania bezpieczeństwa § Liberalne (eksponowanie roli instytucji międzynarodowych) § Bezpieczeństwo zbiorowe (wyrzeczenie się działań zbrojnych, nieuchronność dyskredytacji agresora) § Kontrola zbrojeń i rozbrojenie (ABM, START, CFE, NPT itp. ) § Realistyczne (eksponowanie roli siły państw) § Równoważenie sił (przez wysiłki wewnętrzne lub sojusze) § Odstraszanie (założenia: decydenci działają racjonalnie, zagrożenie zniszczeniem jest duże – np. MAD, istnieje alternatywa dla wojny) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 23

Metody zapewniania bezpieczeństwa • Unilateralne – Neutralność (samoobrona w razie agresji) – Izolacjonizm (dziś nierealny) • Multilatelarne – Sojusze – Systemy bezpieczeństwa zbiorowego – Współpraca międzynarodowa AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 24

Prawo użycia siły The Charter of the United Nations prohibits the use of force against another state except where the Security Council has authorised the use of force to maintain or restore international peace and security; and where a state is exercising its inherent right of individual or collective self-defence recognised by Article 51 of the Charter Wg: PRINCIPLES OF INTERNATIONAL LAW ON THE USE OF FORCE BY STATES IN SELF-DEFENCE, Chatham House , The Royal Institute of International Affairs, 2005 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 25

Prawo do samoobrony • The law on self-defence encompasses more than the right to use force in response to an ongoing attack. • Article 51 preserves the right to use force in self-defence “if an armed attack occurs”, until the Council has taken the necessary measures. On one view, the right is confined to circumstances in which an actual armed attack has commenced. But the view that states have a right to act in self-defence in order to avert the threat of an imminent attack - often referred to as ‘anticipatory self-defence’ - is widely, though not universally, accepted. It is unrealistic in practice to suppose that self-defence must in all cases await an actual attack. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 26

Użycie siły w samoobronie • Force may be used in self-defence only in relation to an ‘armed attack’ whether imminent or ongoing. • The ‘armed attack’ may include not only an attack against a state’s territory, but also against emanations of the state such as embassies and armed forces. • Force in self-defence may be used only when: the attack consists of the threat or use of force (not mere economic coercion, for example); when the attacker has the intention and the capability to attack; and the attack is directed from outside territory controlled by the state. • In the case of a threatened attack, there must be an actual threat of an attack against the defending state itself. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 27

Warunki użycia siły w samoobronie • Force may be used in self-defence only when this is necessary to bring an attack to an end, or to avert an imminent attack. There must be no practical alternative to the proposed use of force that is likely to be effective in ending or averting the attack. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 28

Odparcie natychmiastowego ataku • • • A state may use force in self-defence against a threatened attack only if that attack is ‘imminent’. There is a risk of abuse of the doctrine of anticipatory self-defence, and it needs to be applied in good faith and on the basis of sound evidence. But the criterion of imminence must be interpreted so as to take into account current kinds of threat and it must be applied having regard to the particular circumstances of each case. The criterion of imminence is closely related to the requirement of necessity. Force may be used only when any further delay would result in an inability by the threatened state effectively to defend against or avert the attack against it. In assessing the imminence of the attack, reference may be made to the gravity of the attack, the capability of the attacker, and the nature of the threat, for example if the attack is likely to come without warning. Force may be used only on a proper factual basis and after a good faith assessment of the facts. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 29

Zapobieganie i uprzedzanie ataku (Preventive and preemptive) Prawdopodobieństwo ataku z poważnymi szkodami Tendencja do przesunięcia tej granicy Prewencja Uprzedzanie ataku (uprawnione) (tylko RB ONZ) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 30

„Poszerzone” uprzedzanie Tradycyjne uprzedzanie wobec konwencjonalnej agresji ze strony państw AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 31

Proporcjonalność użycia siły • The exercise of the right of self-defence must comply with the criterion of ‘proportionality’. • The force used, taken as a whole, must not be excessive in relation to the need to avert or bring the attack to an end. • The physical and economic consequences of the force used must not be excessive in relation to the harm expected from the attack. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 32

Przykłady nieproporcjonalności użycia siły • Rosja – Gruzja? • Izrael AON Warszawa 2009 – Gaza? www. koziej. pl 33

Samoobrona przed atakiem niepaństwowym • Article 51 is not confined to self-defence in response to attacks by states. The right of self-defence applies also to attacks by non-state actors. • In such a case the attack must be large scale. • If the right of self-defence in such a case is to be exercised in the territory of another state, it must be evident that state is unable or unwilling to deal with the non-state actors itself, and that it is necessary to use force from outside to deal with the threat in circumstances where the consent of the territorial state cannot be obtained. • Force in self-defence directed against the government of the state in which the attacker is found may be justified only in so far as it is necessary to avert or end the attack, but not otherwise. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 34

Inne przypadki niż samoobrona • The principles regarding the right of self-defence form only a part of the international regulation of the use of force. • Measures taken in the exercise of the right of self-defence must be reported immediately to the Security Council. The Council retains the right and responsibility to authorise collective military action to deal with actual or latent threats. • Any military action must conform with the rules of international humanitarian law governing the conduct of hostilities. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 35

ZASADY STRATEGII AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 36

Typy działań strategicznych • P = Zx. W P – siła przeciwnika; Z – zdolności (potencjał fizyczny) przeciwnika; W – wola działania • Dwie strategie pokonania przeciwnika: a) redukcja potencjału – podejście fizyczne (niszczenie, paraliżowanie sprawności działania): Clausewitz b) redukcja woli – podejście psychologiczne (Douhet, operacje informacyjne): Sun Tzu AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 37

Metody osiągania celów przy pomocy sił zbrojnych: • Pokonanie (fizyczne rozbicie, pobicie) przeciwnika – Obrona (odparcie ataku) – Ofensywa • Kontrofensywa (przejście do ataku po początkowej fazie obronnej) • Atak uprzedzający (reakcja na groźbę natychmiastowego ataku) • Atak prewencyjny (reakcja na nieuchronny atak w przyszłości) • Wymuszanie (wykorzystanie siły bez jej użycia) – Odstraszanie (ewentualne zyski nie są warte kosztów, które są nie do zaakceptowania; oparte na groźbie kary za akcję lub na upewnieniu przeciwnika, że nie uzyska swych celów poprzez użycie siły) – Powstrzymywanie i przymuszanie do zmiany działania • Inne – Upewnianie (zabezpieczanie sojuszników) – Perswazja (przekonywanie o niecelowości) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 38

Zasady działania, w tym zasady strategii walki • Prakseologiczne wskazówki (reguły) sprawnego (ekonomicznego – wydajnego, oszczędnego - i skutecznego) działania • Zasady strategii – historycznie ukształtowane reguły sprawnego przygotowania i prowadzenia walki (kooperacji negatywnej), zwiększające prawdopodobieństwo uzyskania w niej sukcesu (zwycięstwa) przy jak najmniejszych kosztach (stratach własnych - Fuller: „stały czynnik taktyczny”) • Są one podstawą racjonalnego postępowania dowódców AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 39

Przewaga – istota zasad (superzasada, zasada zasad) • wszystkie zasady mają prowadzić do uzyskania, utrzymania i wykorzystania przewagi • Przewaga narzuca sposób walki. (Sun-Tzu: jeśli przeważasz przeciwnika 10 x – okrąż go; 5 x – atakuj; 2 x – podziel; równowaga – możesz walczyć; jeśli słabszy – zapewnij sobie wycofanie) • Zwycięża silniejszy (jak w naturze – Arciszewski). • Napoleon – jak zwyciężyć liczniejszego przeciwnika? – manewrem, kolejne rozbijanie częściami • Wymiary przewagi: materialny i niematerialny (Sun-Tzu – mnożniki siły: rozpoznanie, fortel, zaskoczenie, manewr, działania pośrednie, presja psychologiczna) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 40

Klasycy teorii strategii (1) • Sun Tzu – „psycholog” wojny, lis wojny, strategia pozasiłowych rozstrzygnięć, strategia informacji • Tukidydes – „polityk” wojny, wojna w stosunkach międzynarodowych • Clausewitz – filozof i „fizyk” wojny, strategia masy, energii • Jomini – „matematyk” wojny • Ludendorf – strategia wojny totalnej • Liddell Hart – neo- Sun Tzu, judo, wytrącenie z równowagi, działania pośrednie • Beaufre, Brodie – teoretycy odstraszania nuklearnego i kompleksowego podejścia (strategia totalna) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 41

Klasycy strategii (2) • Strategia morska – Mahan • Strategia powietrzna – Douhet • Strategia błyskawicznej wojny pancernej –Fuller, Guderian • Strategia głębokich uderzeń – Triandafiłow, Tuchaczewski • Strategie alternatywne: Maximus Fabius (kunktatorska), Lawrence (partyzancka), Mao (rewolucyjna, ludowa), Guevara (mała rewolucja dla rewolucji) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 42

Lista zasad • Sun-Tzu – j. w, • Clausewitz – klasyczne 9: zmasowanie, cel, ekonomia sił, prostota, zaskoczenie, jedność dowodzenia, ubezpieczenie, ofensywa, manewr • Mnożenie zasad? • Optimum AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 43

ZASADY STRATEGII NARODOWYCH W WARUNKACH SOJUSZNICZYCH (wg Strategii obronności RP) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 44

ODPOWIEDZIALNOŚĆ NARODOWA I POWSZECHNOŚĆ OBRONY • Sojusze czynnikiem wspomagającym • Powszechność – odpowiedzialność wszystkich obywateli i struktur państwa • Zintegrowany system obronności AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 45

SOLIDARNOŚĆ I INTEGRACJA SOJUSZNICZA • Solidarne wypełnianie zobowiązań sojuszniczych • Integracja i aktywne uczestnictwo w operacjach AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 46

WSPÓŁPRACA I PARTNERSTWO • Udział w programach sojuszniczych (np. Pd. P) • Współpraca z sąsiadami AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 47

UMACNIANIE ZAUFANIA I REGIONALNEJ STABILNOŚCI MILITARNEJ • potencjał militarny na poziomie uregulowanym porozumieniami i traktatami • Potencjał militarny dostosowany do potrzeb AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 48

ODSTRASZANIE I WIARYGODNOŚĆ • Potencjał odpowiedni do odstraszania przeciwników i umacniania wiarygodności wśród sojuszników • Poziom jakościowy • Zaufanie do potencjału sojuszu, w tym nuklearnego (nie wyklucza ewentualności praktycznego włączenia się w realizację przedsięwzięć w tym zakresie) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 49

ELASTYCZNOŚĆ REAGOWANIA OBRONNEGO • Skład i struktura systemu obronnego, w tym sił zbrojnych, uniwersalna • Ciągłość działania w czasie P, Ki. W AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 50

WSPÓŁPRACA CYWILNOWOJSKOWA • Zadania wojska i struktur cywilnych na własnym terytorium (w tym np. HNS) • W operacjach poza granicami kraju AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 51

BILANSOWANIE POTRZEB OBRONNYCH I MOŻLIWOŚCI KRAJU • Optymalizacja relacji potrzeby -możliwości • Potrzeby bieżące i perspektywiczne AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 52

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 53

Źródło: Bridgeman Art Library: „Adam i Ewa”, obraz Lucasa Cranacha Starszego, 1526 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 54

Geneza bezpieczeństwa i strategii • Historia bezpieczeństwa jest tak długa, jak długa jest historia ludzkości • Biblijny raj - Adam i Ewa (są zagrożenia brak systemu bezpieczeństwa) • Kain i Abel (błędna koncepcja bezpieczeństwa) • Potop biblijny - Noe (skuteczny system bezpieczeństwa) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 55

Ewolucja uwarunkowań strategicznych • Koncepcja fal cywilizacyjnych (Toffller) • Materialny (energetyczny) i niematerialny (informacyjny) wymiar walki • Epoka agrarna - równowaga energetycznoinformacyjna na poziomie biologicznym • Epoka industrialna - dominacja energii • Epoka informacyjna - zmierzanie do równowagi energetyczno-informacyjnej AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 56

Ewolucja warunków bezpieczeństwa (na przykładzie sztuki wojennej) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 57

PODMIOTY BEZPIECZEŃSTWA AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 58

Charakterystyka podmiotu strategii bezpieczeństwa • Interesy (tożsamość podmiotu) i cele • Warunki bezpieczeństwa (położenie geostrategiczne; warunki zewnętrzne: szanse, wyzwania, ryzyka i zagrożenia; kulturowe, materialne i organizacyjne warunki wewnętrzne) • Koncepcje bezpieczeństwa (polityka, strategia) • Systemy bezpieczeństwa (organizacja i przygotowanie sił i środków bezpieczeństwa) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 59

Rodzaje podmiotów • Osoby, grupy osób • Państwa i ich elementy (instytucje parlamentarne, rządowe, sądownicze, samorządy) • Organizacje międzynarodowe (międzyrządowe, wielopaństwowe): sojusze, koalicje • Organizacje transnarodowe (pozarządowe, korporacje) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 60

Charakterystyka państwa • Stała ludność • Określone terytorium z zasobami • Władza zdolna do kontrolowania swojego terytorium oraz utrzymywania stosunków z innymi państwami, a także mająca monopol na prawne użycie siły w kraju (inne państwa muszą uznawać suwerenność tej władzy) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 61

Państwa Prawnie równe Prawo do suwerenności Obowiązek uznania prawnej całosci innego państwa Nienaruszalność integralności terytorialnej i politycznej niezależności • Wolność wyboru i rozwijania własnego systemu politycznego, społecznego i kulturalnego • Obowiązek wypełniania zobowiązań międzynarodowych oraz życia w pokoju z innymi • • AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 62

Interesy • Interesy danego podmiotu (społeczności międzynarodowej, narodu, grupy, osoby itp. ) – to wyraz jego tożsamości, wyznawanych wartości, historycznego dorobku, tradycji, bieżących potrzeb oraz dążeń i aspiracji przyszłościowych • Interesy żywotne i drugorzędne: • żywotne – to interesy dotyczące istnienia, przetrwania podmiotu w danych warunkach (niestopniowane, „zerojedynkowe”) • drugorzędne – to interesy związane z jakością owego istnienia, trwania (stopniowalne, negocjowalne) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 63

Organizacje międzynarodowe • • • ONZ (wcześniej Liga Narodów) NATO UE OBWE WNP UW AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 64

Misje organizacji • Misja – przeznaczenie: kategoria stworzona (wygenerowana) przez członków danej organizacji • Misja organizacji międzynarodowej (międzypaństwowej – np. NATO, UE) - synteza interesów narodowych państw członkowskich. Problem: eliminacja sprzecznych interesów • Misja organizacji krajowej (elementu państwa – np. samorządu, instytucji państwowej lub pozarządowej) – ustalona przez prawo AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 65

Cele strategiczne § Cele strategiczne w dziedzinie bezpieczeństwa - to zoperacjonalizowane interesy i misje (określone stosownie do danych warunków, ujęte w określonym czasie i miejscu, z uwzględnieniem zewnętrznych i wewnętrznych potrzeb i możliwości) § Cele operacyjne – elementy celu strategicznego; dotyczą konkretnego działania AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 66

Systemy bezpieczeństwa • System bezpieczeństwa - to zasoby (siły i środki) wydzielone do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, zorganizowane i przygotowane odpowiednio do charakteru tych zadań i warunków ich wykonywania AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 67

Siła (potęga) narodowa • Czynniki naturalne: – Geograficzne (położenie, terytorium …) – Ludnościowe (liczebność, wykształcenie …) – Surowcowe (rodzaj, wielkość…) • Czynniki socjalne: – – – Ekonomiczne Wojskowe SN(Siła Narodowa) = Z(zasoby: g+l+m+e+w) x W(wola: p+p+i) Polityczne Psychologiczne Informacyjne AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 68

„STRATEGICZNA TRÓJCA” BEZPIECZEŃSTWA • Według Clausewitza: Władza Siły zbrojne AON Warszawa 2009 Naród www. koziej. pl 69

„STRATEGICZNA TRÓJCA” BEZPIECZEŃSTWA • Współcześnie (w erze informacyjnej): Decydent Władza Środowisko Siły i środki bezpieczeństwa Zasoby i wartości Siły zbrojne AON Warszawa 2009 Opinia publiczna Naród www. koziej. pl 70

Zintegrowany system bezpieczeństwa narodowego • Podsystem kierowania • Podsystemy wykonawcze – Wyspecjalizowane w dziedzinie bezpieczeństwa siły i środki państwa (dyplomacja, siły zbrojne, wywiad, kontrwywiad, policja, straż pożarna, straż graniczna, służby ratownicze itd. ) – Pozostałe elementy struktury państwowej (gospodarcze, społeczne, informacyjne, edukacyjne itp. . ) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 71

Systemy bezpieczeństwa międzynarodowego • Porozumienia - są “miękkimi” systemami bezpieczeństwa, ustanawiają pewne zasady współdziałania autonomicznych (oddzielnych) podmiotów w dziedzinie bezpieczeństwa • Koalicje są bardziej zorganizowanymi systemami bezpieczeństwa i obejmują nie tylko współdziałanie na poziomie kierownictw podmiotów, ale także tworzenie wspólnych sił wykonawczych • Najwyższą formą systemów bezpieczeństwa są współcześnie sojusze. W sojuszach istnieją nie tylko wspólne siły sojusze wykonawcze, ale także wspólne kierownictwa odpowiedzialne za bezpieczeństwo sojuszników. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 72

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 73

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 74

Współczesne środowisko bezpieczeństwa • Globalizacja i rewolucja informacyjna • Rozpad świata dwubiegunowego • Erupcja terroryzmu międzynarodowego AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 75

Zmiana środowiska bezpieczeństwa • Środowisko GLOBINFO – zglobalizowane i uinformacyjnione • Rozpad symetrycznego świata dwubiegunowego i erupcja asymetrycznych relacji bezpieczeństwa nuklearnego i konwencjonalnego • Zagadnienia szczegółowe: podmioty niepaństwowe - terroryzm, proliferacja BMR, państwa problemowe (zbójeckie i upadłe) – konflikty regionalne, Rosja – nowa zimna wojna? AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 76

Globalizacja • Globalizacja – to obiektywny proces zastępowania autonomiczności podmiotów (osób, społeczności, państw, organizacji itp. ) ich integracją w skali globalnej, to proces przechodzenia od podziału do integralności globalnej, od luźnego zbioru elementów do całościowego systemu światowego • informacja siłą napędową globalizacji • wizja „globalnej wioski”? AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 77

Istota globalizacji bezpieczeństwa • zjawiska i procesy bezpieczeństwa dotykające całej ludzkości, obejmujące w różny sposób całą kulę ziemską, angażujące decydujących graczy na arenie światowej i większość innych podmiotów (w tym organizacji) międzynarodowych • kontekst obiektywny i celowościowy AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 78

Geneza i ewolucja • epoka „wielkich odkrywców” i okrążenie kuli ziemskiej - geneza praktycznej globalizacji • Imperium brytyjskie - pierwiastki bezpieczeństwa globalnego • Wojny światowe - praktyczny wyraz problemów bezpieczeństwa globalnego AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 79

Światowa „zimna wojna” • Przedłużenie II wojny światowej • Potencjał militarny ZSRR i ekspansja ideologiczna komunizmu • Bloki wojskowe: NATO i UW • Broń jądrowa i wyścig zbrojeń • Załamanie się systemu radzieckiego pod ciężarem wyścigu zbrojeń • Rozpad systemu dwublokowego AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 80

Rewolucja informacyjna • Zbieranie informacji (wywiad, media, internet) - sensory • Przetwarzanie (analiza, ocena, wytwarzanie wiedzy) informacji - komputery • Przesyłanie informacji (łączność, media, opinia publiczna) – środki komunikacji • Operacje informacyjne i ochrona informacji (dywersja, maskowanie, mylenie, zakłócanie, fortel, propaganda, niszczenie środków informacyjnych, obrona itp. ) – środki kierowania i walki informacyjnej AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 81

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 82

Istota terroryzmu Celowe (świadomie zamierzone) i spektakularne atakowanie niewinnych, postronnych osób dla pośredniego (asymetrycznego, poprzez opinię publiczną) oddziaływania na przeciwnika politycznego lub ideologicznego AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 83

Trudności definicyjne § Terroryzm a klasyczna walka zbrojna, walka narodowowyzwoleńcza § Polska partyzantka w II wojnie światowej § Czeczenia § Irak AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 84

Istota terroryzmu Walka – atakowanie przeciwnika A B Terroryzm – atakowanie otoczenia B A AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 85

Nowa jakość terroryzmu • terroryzm międzynarodowy • proliferacja fundamentalizmu i radykalizmu – alkaidyzm? • terroryzm samobójczy • terroryzm masowego rażenia • globalna sieć terrorystyczna – nowe, asymetryczne mocarstwo światowe ery informacyjnej? AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 86

Wymiary asymetryczności terroryzmu globalnego Wymiar humanistyczny: emocjonalizm przeciw racjonalizmowi Wymiar ideologiczny: radykalizm i fundamentalizm religijny (al-kaidyzm, dżihadyzm? ) przeciw demokracji i liberalizmowi politycznemu Wymiar organizacyjny: sieciowość przeciw hierarchiczności Wymiar instrumentalny: środki proste i powszechne przeciw technicznie zaawansowanym i specjalistycznym Wymiar operacyjny: terroryzm samobójczy i taktyka maksymalizacji strat przeciw taktyce minimalizacji strat własnych i przeciwnika AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 87

Jak kończą działalność grupy terrorystyczne? (dane z lat 1968 – 2006) • 43% - kończą działalność i przechodzą do metod politycznych • 40% - rozbite przez siły policyjne • 7% - rozbite przez wojsko • 10% - zwyciężyły Wg – S. G. Jones, Defeating Terrorist Groups, RAND , September 2008, Testimony presented before the House Armed Services Committee, Subcommittee on Terrorism and Unconventional Threats and Capabilities on September 18, 2008 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 88

Postklasyczna era nuklearna • zimna wojna – klasyczne, symetryczne odstraszanie • proliferacja – nowi, asymetryczni dysponenci: państwa niepewne i struktury niepaństwowe • Asymetryczność roli: broń ostateczna (używana z konieczności, strategia odstraszania) – broń pierwszego użycia (używana z wyboru, strategia szantażu) • bezpieczeństwo utrzymywania broni jądrowej (dostęp fizyczny i informacyjny) • Asymetryczność zagrożeń i strategii nuklearnych oraz duże prawdopodobieństwo użycia broni nuklearnej – nowa jakość • Obrona przeciwrakietowa – odpowiedź na asymetryczne zagrożenia rakietowo-nuklearne AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 89

Prawdopodobieństwo użycia BJ przez terrorystów • Według amerykańskich analityków: – 20% - że w ciągu roku – 30% do ponad 50% - że w ciągu dekady – w ogóle – nieuniknione AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 90

Państwa problemowe • Państwa upadłe – asymetryczne zagrożenia słabością • Państwa zbójeckie – piraci międzynarodowi • Konflikty międzynarodowe – regionalne, umiędzynarodowienie konfliktów wewnętrznych AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 91

Pozapaństwowe podmioty • Dalszy względny (w stosunku do tradycyjnych państw) wzrost siły różnych podmiotów niepaństwowych (organizacje biznesowe, plemienne, religijne, sieci terrorystyczne, kryminalne itp. ) • Niektóre państwa mogą nawet być przejmowane i prowadzone przez sieci przestępcze • W niektórych regionach Afryki i Azji Płd. tradycyjnie pojmowane państwa mogą wręcz zanikać z powodu niezdolności rządów do zapewnienia podstawowych potrzeb, w tym bezpieczeństwa • Global Trends 2025: A Transformed World, November 2008 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 92

Definicja cyberprzestrzeni w USA Do. D • cyberspace: a global domain within the information environment consisting of the interdependent network of information technology infrastructures, including the Internet, telecommunications networks, computer systems, and embedded processors and controllers. AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 93

Ruchy antyglobalistyczne • Anarchizm • Radykalna lewica – przeciw bogatym, populizm • Radykalna prawica - neofaszyzm AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 94

KLASYCZNE KONFLIKTY I KRYZYSY AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 95

Kategoryzacja wojen • Wojna nieograniczona (totalna): pobicie i okupacja • Wojna ograniczona: politycznie, przestrzennie, co do sił • Wojna domowa (obecnie ich umiędzynarodowienie) • Wojna asymetryczna • Terroryzm jako rodzaj wojny asymetrycznej AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 96

Najważniejsze konflikty i kryzysy regionalne • Bałkany – kryzysy przytłumione, czuwać • Afganistan – czarna dziura bezpieczeństwa światowego, potrzeba strategii uniwersalnej • Irak – światełko w tunelu, „nie zdmuchnąć” • Iran i Pakistan – tykające bomby; groźba nuklearyzacji Bliskiego Wschodu • Izrael/Palestyńczycy – zmienić konflikt asymetryczny w symetryczny • Przyrosyjski „łuk południa” (Azja Środkowa, Kaukaz, Europa Wschodnia) – „mała zimna wojna” (wymiary: militarny, informacyjny, energetyczny) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 97

Trendy ewolucji konfliktów • Wzrastające znaczenie informacji (w tym broni precyzyjnej o dużym – strategicznym - zasięgu) • Ewolucja zdolności działań nieregularnych • Niemilitarne aspekty działań wojennych (cyber, ekonomia, zasoby, informacja. . . ) • Ekspansja i eskalacja konfliktów poz tradycyjne pole walki AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 98

II zimna wojna? • Wojna informacyjna Rosji z Zachodem od 2007 r. • Wojna rosyjsko-gruzińska i jej konsekwencje • „Mała”, „ograniczona” zimna wojna (wymiary: militarny, energetyczny, informacyjny) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 99

Mocarstwa „wschodzące” • Rosja – neoimperium? • Chiny • Indie AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 100

Przyszły ład międzynarodowy • Najbardziej wyróżniającą cechą „nowego ładu” będzie przejście od świata jednobiegunowego zdominowanego przez USA do względnie nieuporządkowanej struktury starych mocarstw i państw wschodzących oraz przechodzenie siły wpływów z podmiotów państwowych do niepaństwowych AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 101

Niespokojny świat XXI wieku § ”Szare” bezpieczeństwo (między rajem i piekłem) § „Skrzyżowanie” terroryzmu z BMR – kwintesencja zagrożeń asymetrycznych § Nowa, „mała” zimna wojna – odnowienie zagrożeń symetrycznych AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 102

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 103

STRATEGIE OPERACYJNE – jako sposoby użycia systemów bezpieczeństwa AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 104

Strategie zimnowojenne – NATO/UW • NATO: koncepcja obrony strategicznej obszaru północnoatlantyckiego (rok 1950); strategia zmasowanego odwetu (połowa lat pięćdziesiątych); strategia elastycznego reagowania (lata sześćdziesiąte) • UW: strategia ofensywna, defensywna (Gorbaczow, 1987 r. ) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 105

POZIMNOWOJENNE STRATEGIE OPERACYJNE AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 106

USA – nowa strategia hegemona światowego • Szok po 11 września 2001 - nowe koncepcje strategiczne (system strategii narodowych) • Nieadekwatność dotychczasowej strategii odstraszania (MAD) w stosunku do terrorystów i państw zbójeckich • Prewencja i uderzenia uprzedzające w walce z terroryzmem i BMR AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 107

NATO § Transformacja i potknięcia § Nowa pozimnowojenna strategia: od konfrontacji do współpracy, partnerstwa i członkostwa § Kosowo: pierwsza interwencja § 11. 09 – art. 5. § 2003 – Irak i Turcja, art. 4. § NATO wobec sytuacji trudnokonsensusowych § Afganistan – ryzyko „psucia się” NATO § Cyber-defense, bezpieczeństwo energetyczne, obrona przeciwrakietowa, NRF - kłopoty § GLOBALTO? AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 108

UNIA EUROPEJSKA • Początkowo ESDP bez strategii • Strategia bezpieczeństwa UE • Problematyka bezpieczeństwa w projekcie traktatu lizbońskiego • NATO- bis? AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 109

Rosja • Jelcyn – poszukiwanie miejsca w nowym porządku strategicznym w latach 90. • Putin – strategia wojny informacyjnej z Zachodem • Miedwiediew – mała zimna wojna AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 110

Chiny • Tradycyjne balansowanie między celami rozwoju (gromadzenie potencjału narodowego) i bezpieczeństwa (eksploatowanie potencjału) • Pragmatyzm - priorytet dla celów rozwojowych • Ekspansja ekonomiczna i przy pomocy SOFT POWER, we własnym interesie, ale nie przeciw USA • Treść założeń strategicznych: pokojowy rozwój, unikanie użycia siły, nieingerencja w sprawy wewnętrzne, obronny charakter strategii wojskowej • Drugie mocarstwo ekonomiczne świata do 2025; najwiekszy importer surowców • USA i Tajwan - główne punkty odniesienia AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 111

Mocarstwa europejskie • Unia Europejska - chęci i wątpliwości • Francja – ambicje przewodzenia • Wielka Brytania – pragmatyzm, strategia balansowania • Niemcy – siła gospodarcza, politycznie - w punkcie zwrotnym? • Ukraina – kontekst rosyjski Październik 2007 AON Warszawa 2009 WSHi. P www. koziej. pl 112

Inni ważni gracze • Japonia – jak Niemcy • Indie i Pakistan – niebezpieczne sąsiedztwo • Izrael – siła wpływów • Cywilizacja islamska • Globalna sieć terrorystyczna Październik 2007 AON Warszawa 2009 WSHi. P www. koziej. pl 113

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 114

Główne problemy pozimnowojennej strategii globalnej • interwencje humanitarne • operacje uprzedzające, prewencyjne, stabilizacyjne • obrona przeciwrakietowa • główne wyzwanie: przyjąć wspólną strategię globalną, aby uniknąć anarchii strategicznej • Koniec strategicznej pauzy w Europie i początek … małej zimnej wojny? WSHi. P 2008/2009 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 115

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 116

• • Klasyczna strategia zimnowojenna Hiroszima (6. 08. 45) i Nagasaki (9. 08. 45) Odstraszanie symetryczne – zasada wzajemnego gwarantowanego zniszczenia Groźba „zimy nuklearnej” („nuklearnej epoki lodowcowej”) Kryzys kubański AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 117

Strategia odstraszania nuklearnego • Zapobieganie działaniu przez spowodowanie obawy o konsekwencje • Albo groźbą ukarania, albo odwiedzeniem od działania przez przekonanie, że nie osiągnie celu • Zakłada się, że obydwaj gracze postępują racjonalnie i wyznają podobne systemy wartości • Musi być przekonanie, ze obydwie strony dysponują zdolnościami i wolą ich użycia • Odstraszanie nuklearne działało w praktyce, ale nie ma już takiej pewności co do odstraszania konwencjonalnego • AON Warszawa 2009 Teoretycy” B. Brodie, H. Kahn www. koziej. pl 118

Strategia nuklearna NATO • Broń nuklearna – dysponowanie przez USA, WB i Francję • Broń nuklearna w Europie • Zasady użycia • Bezpieczeństwo przechowywania AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 119

Rosja obniża próg atomowy i straszy uprzedzającym użyciem broni jądrowej AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 120

Geneza obrony przeciwrakietowej • Historyczna - wyścig „miecza i tarczy” • Technologiczna - dziś rakiety głównym nośnikiem siły uderzeniowej, przeciwrakiety – technicznie możliwe • Strategiczna – asymetryczne środowisko nuklearno-rakietowe AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 121

Start irańskiej rakiety Shahab-3 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 122

Sens obrony przeciwrakietowej Ma sens w relacjach asymetrycznych; nie ma sensu w relacjach symetrycznych Rola obrony przeciwrakietowej w systemie bezpieczeństwa: jeden z instrumentów strategicznych – obok takich, jak: – Nieproliferacja i kontrproliferacja – Odstraszanie – Interwencje prewencyjne i uderzenia uprzedzające AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 123

Istota zmiany amerykańskiej koncepcji budowy OP • Cel ten sam: zintegrowany, wielowarstwowy system obrony przeciwrakietowej • Inna koncepcja – Bush: najpierw strategiczna obrona kontynentu amerykańskiego potem regionalne uzupełnienia – Obama: najpierw regionalne systemy OP potem strategiczny segment do obrony kontynentu amerykańskiego AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 124

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 125

Procedury strategiczne • Projektuje RM • Zatwierdza Prezydent • Implementuje administracja publiczna (strategie sektorowe, plany i programy) • Weryfikuje – Prezydent i RM (SPBN, gry strategiczne) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 126

INTERESY NARODOWE • niepodległość i nienaruszalność terytorium • wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli • dziedzictwo narodowe • ochrona środowiska WSHi. P 2008/2009 AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 127

CELE STRATEGICZNE · obrona terytorium Rzeczypospolitej Polskiej · obrona i ochrona obywateli udział we wspólnej obronie terytoriów państw członkowskich NATO · wspieranie akcji instytucji i organizacji międzynarodowych w reagowaniu kryzysowym oraz polityczno-militarnych działaniach stabilizujących · kształtowanie bezpiecznego otoczenia Polski AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 128

Polska strategia bezpieczeństwa w NATO i UE • Strategie z 2000 i 2003 r. • Strategia 2007 przyjęta w okresie vacuum rządowego: potrzeba nowelizacji • Dobry krok w kierunku integracji bezpieczeństwa, ale nie dokończony • Słabość części preparacyjnej (transformacyjnej) – budowa, utrzymywanie i transformowanie systemu bezpieczeństwa AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 129

Koncepcja bezpieczeństwa: dylematy strategiczne • Zmieniająca się wartość sojuszy (NATO, UE) dla bezpieczeństwa Polski • Strategiczne stanowisko Polski wobec relacji NATO – UE • Strategia udziału w operacjach międzynarodowych • Polska wobec tarczy antyrakietowej - w świetle relacji z USA, NATO i UE oraz Rosją AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 130

Rodzaje działań (operacji) strategicznych · działania prewencyjne - realizowane w czasie pokoju, obejmujące bieżące zapobieganie wystąpieniu zagrożeń poprzez neutralizowanie ich potencjalnych źródeł oraz stabilizowanie i umacnianie bezpiecznego środowiska (otoczenia) międzynarodowego Polski · reagowanie kryzysowe - realizowane w razie wystąpienia zagrożenia bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa sojuszników oraz zagrożeń dla szerszego bezpieczeństwa międzynarodowego, obejmujące zarówno działania narodowe, jak i udział w wysiłkach międzynarodowych, podejmowanych w celu opanowania kryzysów oraz zapewnienia osłony przed ich skutkami · działania wojenne - prowadzone w razie agresji na Polskę lub jej sojuszników, obejmujące wykorzystanie całego lub części potencjału państwa do odparcia agresji, poprzez przygotowanie i przeprowadzenie kampanii i operacji wojennych AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 131

DZIAŁANIA WOJENNE (Następstwo agresji na Polskę lub sojusznika. Każda wojna byłaby wojną sojuszniczą) Wojna obronna na własnym terytorium (odparcie agresji na Polskę): Wojna poza terytorium RP (udział w odparciu agresji na sojusznika) - lokalny konflikt zbrojny - wojna na dużą skalę • Działania zbrojne • Działania pozazbrojne AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 132

Strategia udziału w operacjach międzynarodowych § Sens udziału w operacjach międzynarodowych § Zasady strategiczne § Celowość § Ekonomia sił § Zachowanie swobody działania § Decyzje strategiczne wobec Iraku i Afganistanu AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 133

Tarcza w Polsce • Kontekst amerykański (partnerstwo z USA, ryzyko większych zagrożeń transnarodowych, „waluta strategiczna” na arenie międzynarodowej: wobec Rosji i NATO) • Kontekst rosyjski (kolejne, po wejściu do NATO, uniezależnienie strategiczne Polski od Rosji) • Kontekst sojuszniczy (przyszła obrona przeciwrakietowa NATO i UE) • Kontekst polski (zainicjowanie budowy „narodowej tarczy” jako koniecznego wkładu do systemu NATO) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 134

Zintegrowany system bezpieczeństwa narodowego • Podsystem kierowania • Podsystemy wykonawcze – Wyspecjalizowane w dziedzinie bezpieczeństwa siły i środki państwa (dyplomacja, siły zbrojne, wywiad, kontrwywiad, policja, struktury wymiaru sprawiedliwości (sądy, prokuratura, więziennictwo), straż pożarna, straż graniczna, służby ratownicze itd. ) – Pozostałe elementy struktury państwowej (gospodarka, nauka, edukacja, infrastruktura, media AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 135

SKŁAD SYSTEMU KIEROWANIA BEZPIECZEŃSTWEM NARODOWYM RADA GABINETOWA RADA MINISTRÓW PREZYDENT PREMIER RADA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO MINISTER OBRONY NARODOWEJ AON Warszawa 2009 Koordynacja kierowania obronnością Ministrowie Koordynacja zarządzania kryzysowego Wojewodowie www. koziej. pl MINISTER SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI Samorządy 136

DOKUMENTY STRATEGICZNE D O K U M E N T Y D O K U M E N T K O N C E P C Y J N STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA RP Strategia Bezpieczeństwa Narodowego STRATEGIA OBRONNOŚCI RP DOKTRYNY WOJSKOWE E P L A N I S T Y C Z N E Planowanie strategiczno-operacyjne Programowanie i budżetowanie obronne Polityczno-Strategiczna Dyrektywa Obronna Plan użycia i działania Sił Zbrojnych RP Plany funkcjonowania (resortu, województwa, powiatu, gminy) w czasie zagrożenia (kryzysu) i wojny AON Warszawa 2009 Y KONCEPCJA STRATEGICZNA NATO Wieloletnie programy przygotowań obronnych RP Wieloletnie programy rozwoju Sił Zbrojnych RP www. koziej. pl Wieloletnie programy przygotowań obronnych. . . (resortu, województwa, powiatu, gminy) 137

AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 138

Strategia preparacyjna (transformacyjna) • Integracja systemu kierowania – na wszystkich szczeblach: – Państwo: decydent (P+RM), organy doradcze (RBN+? ), organy sztabowe (BBN+…RCB? ) – SZ – konsolidacja (błędy: szef obrony, redyslokacja dowództw) • Profesjonalizacja wyspecjalizowanych podsystemów wykonawczych - SZ: – Profesjonalizacja = uzawodowienie, modernizacja techniczna, szkolenie – Paradygmat jakościowy: wielkość wtórna wobec jakości • Powszechność przygotowań na rzecz bezpieczeństwa – System edukacji powszechnej – Lokalne systemy bezpieczeństwa, zamiast systemu OT system BT AON Warszawa 2009 139 www. koziej. pl

UDIA ST NIA) ADA IZY, B NAL (A ZNE EGIC TRAT S AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 140

Studia strategiczne: §prace na pograniczu teorii (badań naukowych) i praktyki (analiz, ocen, projektów), §głównie na potrzeby konkretnych decyzji strategicznych, §prowadzone przez praktyków i akademików (naukowców) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 141

Znaczenie badań i analiz w dziedzinie bezpieczeństwa • Bezpieczeństwo wymaga twórczego podejścia • Potrzeba wykorzystywania doświadczeń historycznych i wniosków z bieżącej praktyki • Dużo niewiadomych co do przyszłych warunków środowiska bezpieczeństwa – znaczenie prognoz, przewidywań • Konieczność ciągłego uaktualniania strategii, planów i programów oraz doskonalenia systemów bezpieczeństwa, w tym kadr AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 142

Cykl badań i analiz w dziedzinie bezpieczeństwa 1. Przygotowanie badań 2. Realizacja badań 3. Kontrola wyników AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 143

Koncepcja analizy badawczej 1. Geneza problemu (uzasadnienie potrzeby analizy badawczej) – jeśli jest to własna analiza!!! 2. Cel i problematyka badawcza (zagadnienia do analizy) 3. Założenia i hipotezy 4. Procedura analizy badawczej (tok – harmonogram - i metody badań) 5. Prezentacja wyników (układ pracy, referatu) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 144

Geneza problemu • Diagnoza stanu rzeczy • identyfikacja obszaru niewiedzy - stwierdzenie istnienia problemu – problemy subiektywne (dydaktyczne) i obiektywne (badawcze) • obiektywizacja („odsubiektywizowanie”) niewiedzy przegląd literatury • uzasadnienie obiektywnej potrzeby (teoretycznej lub praktycznej) usunięcia niewiedzy (luki w wiedzy) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 145

Cel analizy badawczej • „druga strona” potrzeby badań • zdecydowanie się na realizację potrzeby - na rozwiązanie problemu w drodze badań naukowych - prowadzi wprost do ustanowienia celu badań • Cel: po co się prowadzi analizę badawczą, co zamierza się osiągnąć w jej rezultacie AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 146

Problematyka badawcza (zagadnienia do analizy) • Problemy, zagadnienia badawcze ”przeszkody” na drodze do celu • logicznie podporządkowane celowi badań • forma - pytania badawcze AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 147

Założenia badawcze • Wiedza „nadsystemowa” wobec problemu (np. wyniki innych badań, wiedza podręcznikowa) • coś, co nie będzie podlegać badaniom, przyjmowane jest takie, jakie jest - a jednocześnie stanowi podstawę, ograniczenie lub część rozwiązania problemu AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 148

Hipotezy • Przypuszczenia co do rozwiązania problemu • próbne (wstępne) odpowiedzi na pytania badawcze • tezy, które będą weryfikowane w toku badań • hipotezy wstępne, robocze, rozwinięte, końcowe AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 149

Procedura badań • Tok (harmonogram) badań • Metody badawcze • Teren (miejsce, przestrzeń) badań AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 150

Tok (harmonogram) badań: fazy i etapy 1. Faza przygotowania badań (opracowanie koncepcji i zorganizowanie badań) - hipoteza wstępna 2. Faza badań właściwych: a) Etap badań teoretycznych - rozwinięcie hipotezy wstępnej w hipotezę roboczą b) Etap badań praktycznych - weryfikacja wybranych elementów hipotezy roboczej i korekty cząstkowe badań c) Etap syntezy badawczej – ustalenie ostatecznych wyników badań (finalna hipoteza naukowa) 3. Faza opracowania rezultatów badań i redakcyjnego ujęcia ich w postaci pracy naukowej AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 151

Układ pracy naukowej (referatu analitycznego) • Wstęp • Rozdziały merytoryczne • Zakończenie • Bibliografia • Aneksy, załączniki AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 152

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA • Szkolnictwo – specjalistyczne i ogólne • Szkolenie kadry i instytucji wyspecjalizowanych ogniw systemu bezpieczeństwa (kształcenie, kursy doskonalące, gry, ćwiczenia, treningi) • Powszechne szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa (kadr administracyjnych, ludności) • Popularyzowanie spraw bezpieczeństwa (stowarzyszenia, media, publikacje) AON Warszawa 2009 www. koziej. pl 153