Аляксандр Лукашанец Беларусь ІНТЭРНЭТ-ПРАСТОРА ЯК БАЗА ДАСЛЕДАВАННЯ СЛОВАЎТВАРЭННЯ

Аляксандр Лукашанец (Беларусь) ІНТЭРНЭТ-ПРАСТОРА ЯК БАЗА ДАСЛЕДАВАННЯ СЛОВАЎТВАРЭННЯ: магчымасці і “падводныя рыфы” (Grac, 22. 03. 2016 г. )

Інтэрнэт – асобая сфера віртуальнай дзейнасці ІНТЭРНЭТ (англ. Internet, ФА: [ˈɪn. tə. net]) – сусветная сістэма аб’яднаных камп’ютарных сетак для захоўвання і перадачы інфармацыі. Часта ўпамінаецца як Сусветная сетка і Глабальная сетка, а таксама проста Сетка. Пабудавана на базе стэку пратаколаў TCP/IP. На аснове інтэрнэта працуе Сусветнае сеціва (World Wide Web, WWW) і мноства іншых сістэм перадачы звестак.

Дзень нараджэння інтэрнэта – 29. 10. 1969 года У гэты дзень паміж першымі двума вузламі сеткі ARPANET, што знаходзіліся на адлегласці 640 км – у Каліфарнійскім універсітэце Лос-Анжалеса (UCLA) і ў Стэнфардскім даследчым інстытуце (SRI) быў праведзены першы сеанс сувязі і ажыццёўлена падключэнне на адлегласці.

ІІ. Сучасная інтэрнэт-прастора 1. Інтэрнэт – сродак аб’яднання розных інфармацыйных сістэм 2. Інтэрнэт – сродак аператыўнай трансляцыі інфармацыі 3. Інтэрнэт – эфектыўнае камунікацыйнае асяроддзе 4. Інтэрнэт – асяроддзе моўнай (словаўтваральнай) творчасці

ІІІ. Інтэрнэт і словаўтварэнне 1. Інтэрнэт-прастора як навуковае асяроддзе. 2. Інтэрнэт-прастора як адукацыйная база. 3. Інтэрнэт-прастора як сродак трансляцыі навуковай інфармацыі. 4. Інтэрнэт-прастора як поле словаўтваральнай творчасці 5. Інтэрнэт-прастора як сродак моўнай (словаўтваральнай) прагматыкі

3. 1. 1. Інтэрнэт-прастора як навуковае асяроддзе Інтэрнэт-прастора, якая сёння аб’ядноўвае самыя разнастайныя інфармацыйныя рэсурсы і з’яўляецца эфектыўным сродкам аператыўнага доступу да іх, дазваляе атрымаць фактычна неабмежаваную інфармацыю аб навуковых крыніцах і іх змесце.

3. 1. 1. Інтэрнэт-прастора як навуковае асяроддзе Праблемы: - несуадноснасць інфармацыі аб навуковых крыніцах і наяўнасці саміх крыніц гэтай інфармацыі - камерцыялізацыя доступу да інтэрнэткрыніц навуковай інфармацыі - ілюзія паўнаты і вычарпальнасці навуковай інфармацыі ў інтэрнэт-прасторы - праблемы фільтрацыі навуковай інфармацыі і ацэнкі яе значнасці і дакладнасці

3. 1. 2. Інтэрнэт-прастора як крыніца факталагічнага матэрыялу Сучасная інфармацыйная інтэрнэтпрастора з’яўляецца ў пэўным сэнсе неабсяжнай крыніцай факталагічнага матэрыялу па мовазнаўстве. Гэта: - слоўнікававыя базы - нацыянальныя корпусы і г. д. Дазваляе істотна павысіць эфектыўнасць лінгвістычных даследаванняў

3. 1. 2. Інтэрнэт-прастора як крыніца факталагічнага матэрыялу Праблемы выкарыстання інтэрнэт-рэсурсаў для даследавання словаўтварэння: - недастатковасць даведачнай базы Сайт: http: //www. slovari. ru/ Спіс слоўнікаў складае 24 пазіцыі. Словаўтваральныя слоўнікі адсутнічаюць увогуле.

3. 1. 2. Інтэрнэт-прастора як крыніца факталагічнага матэрыялу - праблема паўнаты, супастаўляльнасці факталагічных інтэрнэт-рэсурсаў, а таксама іх даступнасці: - Нацыянальны корпус беларускай мовы (адкрыты доступ) – 70 млн. словаўжыв. - Корпус беларускай мовы (доступ закрыты) – 300 млн. словаўжыванняў - Нацыянальны корпус рускай мовы – 364 881 378 словаўжыванняў

3. 2. Інтэрнэт-прастора як адукацыйная база У інтэрнэт-прасторы на расійскіх адукацыйных сайтах у шырокім доступе знаходзіцца вялікая колькасць вучэбных матэрыялаў і дапаможнікаў, у тым ліку і па марфемным і словаўтваральным разборы слоў. Аднак праблема заключаецца не ў наяўнасці і даступнасці гэтых матэрыялаў, а іх карэктнасці.

3. 2. Інтэрнэт-прастора як адукацыйная база slovonline. ru/slovar_sostav: ПЕРЕПОДГОТОВКА - разбор слова по составу онлайн приставка - ПЕРЕ; приставка - ПОД; корень - ГОТОВ; суффикс - К; оконч. - А; Основа слова: ПЕРЕПОДГОТОВК Вычисленный способ образования слова: Приставочно-суффиксальный или префиксально-суффиксальный

3. 2. Інтэрнэт-прастора як адукацыйная база ПОДПИСЬ - разбор слова по составу онлайн приставка - ПОД; корень - ПИСЬ; нулевое окончание; Основа слова: ПОДПИСЬ Вычисленный способ образования слова: Приставочный или префиксальный.

3. 2. Інтэрнэт-прастора як адукацыйная база ПЕРЕСТРОЙКА - разбор слова по составу онлайн приставка - ПЕРЕ; корень - СТРОЙ; суффикс - К; окончание - А; Основа слова: ПЕРЕСТРОЙК Вычисленный способ образования слова: Приставочно-суффиксальный или префиксально-суффиксальный.

3. 2. Інтэрнэт-прастора як адукацыйная база ПЕРЕПИСЫВАТЬ - разбор слова по составу онлайн приставка - ПЕРЕ; корень - ПИС; суффикс - ЫВА; окончание - ТЬ; Основа слова: ПЕРЕПИСЫВА Вычисленный способ образования слова: Приставочно-суффиксальный или префиксально-суффиксальный.

3. 3. Інтэрнэт-прастора як сродак трансляцыі навуковай інфармацыі Інтэрнэт як сродак аператыўнай перадачы інфармацыі істотна пашырае магчымасці навуковых кантактаў і ўзаемадзеяння паміж калегамі (паскарае магчымасць трансляцыі навуковай інфармацыі, дае магчымасць непасрэдных кантактаў на адлегласці, спрыяе паспяховаму ажыццяўленню сумесных навуковых праектаў і г. д. )

3. 3. Інтэрнэт-прастора як сродак трансляцыі навуковай інфармацыі Праблемы. Нават у гэтай найбольш простай тэхнічна сферы навуковай інтэрнэт-дзейнасці могуць узнікаць складанасці, звязаныя, напрыклад, з узнаўленнем трансліраванага тэксту. У выніку несумяшчальнасці праграм перасланы праз інтэрнэт тэкст не заўсёды карэктна адкрываецца, існуюць скаладанасці з узнаўленнем тэкстаў са спецыяльнымі знакамі і інш. ).

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць Інтэрнэт-прастора акрамя інфармацыйных магчымасцей ўяўляе сабой унікальнае віртуальнае асяроддзе для непасрэднай моўнай дзейнасці і графічнай фіксацыі фактычна вуснага маўлення, дае шырокія магчымасці для даследавання моўнай (у тым ліку словаўтваральнай) дзейнасці, якая мае дастаткова шырокі дыяпазон свайго праяўлення.

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць Віды словаўтваральнай творчасці ў інтэрнэт-прасторы: - спантанная словатворчасць у працэсе інтэрнэт-маўлення (форумы, блогі, каментарыі да навін і г. д. ) - асэнсаваная калектыўная словатворчасць (анлайн-слоўнікі): - словаўтваральнае эксперыментатарства ( “язык падонкафф”, “олбанский язык”)

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць Віды словаўтваральнай творчасці ў інтэрнэт-прасторы: - палітычнае словаўтварэнне - маніпуліраванне матываванай лексікай (Як моўная рэакцыя на палітычныя падзеі ў рэгіёне. Асабліва актуальна для сучасных расійскіх інтэрнэт-парталаў)

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць • Прыклады: 1) Імклівае пашырэнне ў інтэрнэтдыскурсе лексікі этнамоўнай ідэнтыфікацыі з выразнай знешняй негатыўнай (у тым ліку набытай) канатацыяй: хахол, маскаль, бульбаш і інш. , а таксама актыўнае ўтварэнне на іх базе новых лексічных адзінак:

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць Хохол. Разг. Название украинца (первоначально уничижительное) (БТСРЯ, СПб. , Норинт, 2000). Москаль. Пренебр. Прозвище русского человека (у украинцев и белорусов) (БТСРЯ, СПб. , Норинт, 2000). Кацап. Разг. -сниж. Презрительное название русского (БТСРЯ, СПб. , Норинт, 2000). Бульбаш. Шовинистическое национальное прозвище белорусов у русских (Википедия).

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць 2. Актыўнае выкарыстанне ў сучасным інтэрнэт-дыскурсе ў адносінах да прадстаўнікоў суседніх славянскіх нацый негатыўна афарбаванай непаліткарэктнай лексікі: бандэравец (рус. бандеровец), фашыст (рус. фашист), нацыст (рус. нацист), наёмнік (рус. наёмник), ватнік (рус. ватнік), карнік (рус. каратель), хунта (рус. хунта)

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць 3. Актыўнае ўтварэнне лексічных інавацый з выразнай негатыўнай канатацыяй (палітычнае словаўтварэнне) (выключна ў вусным (графічна фіксаваным) інтэрнэт-маўленні): майдаун, майданутый, ополченец, Даунбасс, правосек, колорад, шахтер ‘удзельнік незаконных ваенных фарміраванняў на Данбасе’, селигерыш, Крымнаш, Кацапстан, Хохлостан, Путинстан і г. д.

3. 4. Інтэрнэт-прастора і словаўтваральная творчасць (RAMBLER. RU; 16. 03. 2016) Каментарыі да матэрыялу “В Сирии заявили о возможности возвращения в страну российских войск”: колорады (Путин отозвал колорадов), путинец, репоед, кацапня (ад кацап), хохловойско, бандерлоги (ад бандеровец), ватный, ватник.

3. 5. Інтэрнэт-прастора і моўная (словаўтваральная) прагматыка - маніпуляцыя моўнымі сродкамі: 1. (RAMBLER. RU; 16. 03. 2016) Загаловак “Западная разведка рассказала о неудавшемся блицкриге России в Сирии” → (заголовок после раскрытия материала) “Европейская разведка назвала операцию России в Сирии неудавшейся”: • рассказать – назвать; • блицкриг – операция.

3. 5. Інтэрнэт-прастора і моўная (словаўтваральная) прагматыка 2. (RAMBLER. RU; 16. 03. 2016) Заголовок “СМИ сообщили о возможном ухудшении отношений между Россией и Ираном” → (заголовок после раскрытия материала) “Bloomberg рассказал о возможности ухудшения отношений между Россией и Ираном из-за Сирии”: • сообщить – назвать.

3. 5. Інтэрнэт-прастора і моўная (словаўтваральная) прагматыка 3. (RAMBLER. RU; 16. 03. 2016) Заголовок “В Кремле рассказали о тратах на операцию в Сирии” → (заголовок после раскрытия материала) “В Кремле опровергли данные о тратах на операцию в Сирии”: • рассказать – опровергнуть.

3. 5. Інтэрнэт-прастора і моўная (словаўтваральная) прагматыка - падмена паняццяў: (RAMBLER. RU; 19. 03. 2016). “Дерусификация украинской экономики” “Черниговские националисты в ультимативной форме потребовали от областной власти выполнить их требования относительно немедленного запрета российского бизнеса на территории области и Украины в целом. В противном случае националисты снимают с себя ответственность за «возможные проявления народного гнева» в отношении российских предприятий. То есть попросту — пригрозили погромами”.

Вывады 1. Інфармацыйныя магчымасці інтэрнэтпрасторы ў дачыненні да даследавання словаўтварэння забяспечваюць: - шырокі доступ да крыніц тэарэтычнай інфармацыі; - даюць магчымасць карыстацца моўнымі рэсурсамі; - ствараюць поле для словаўтваральнвай творчасці.

Вывады 2. Да праблемных аспектаў выкарыстання магчымасцей інтэрнэт-прасторы пры даследвананні словаўтварэння адносяцца: - складанасць выбару неабходнай інфармацыі з фактычна неабмежава-нага яе аб’ёму; - непаўната (часта недастаткова відавочная) і неўпарадкаванасць інфармацыі; • -

Вывады - несуадноснасць звестак пра крыніцы інфармацыі і даступнпсцю ў інтэрнэтпрасторы саміх крыніц; недастатковы ўзровень аб’ектыўнасці і карэктнасці інфармацыі, які не заўсёды паддаецца выяўленню даследчыкам ці карыстальнікам; - фактычная ананімнасць многіх навуковых звестак, ці іх свабодны пераказ.

Вывады 3. Шырокія магчымасці інтэрнэткамунікацыі для трансляцыі інфармацыі і фактычна адсутнасць абмежаванняў для спантаннай словатворчасці ў інтэрнэтпрасторы садзейнічаюць маніпуляцыі грамадскай свядомасцю і пашырэнню моўнага негатыву ў сферы міжнацыянальных адносінах.

Вывады 4. Для паспяховага і эфектыўнага выкарыстання інтэрнэт-магчымасцей для даследавання славянскага словаўтварэння неабходна строгае выкананне раду патрабаванняў да аб’ектыўнасці тэарэтычных крыніц, верагоднасці і вычарпальнасці фактычнага матэрыялу, навуковай этыкі даследчыка і паліткарэктнасці карыстальнікаў ітнэрнэту.

ДЗЯКУЙ ЗА ЎВАГУ!