Абылай хан атындағы қазақ әлем тілдері және халықаралық қатынастар университеті Тақырып: Қазақстан Республикасының техногенеді дамуы Тапсырма: “Ұзақ мерзімді тұрақты даму” концепциясындағы биоәртүрлілікті сақтап қалу бағдарламасына сәйкес, Ақсу-Жабағалы қорығындағы сирек кездесетін түрлер Орындаған: Мақұлбек Т. С. 109 группа, ПФИЯ Тексерген: Кенжебаева Ш. К. Алматы 2013
Ақсу – Жабағлы мемлекеттік табиғи қорығы Тянь-Шань – Орта және Орталық Азиядағы орасан зор тау жүйесі. Ол 2, 5 км шақырымға созылып, бір қатар тұтастай тау жоталарынан құралған. Ақсу-Жабағлы қорығы Талас Алатауы мен Өгем тауларының солтүстік-батыс сілемдерінде орналасқан.
Ақсу-Жабағлы мемлекеттік табиғи қорығы – өте сирек кездесетін, жер бетінен жоғалып бара жатқан жануарларға бай қазына. Соңғы деректерге қарағанда қорық аумағында құстың 267, сүтқоректілердің 52, бауырымен жорғалаушылардың 11, қос мекенділердің 3 түрі мекендейді. Шыбыншіркей, құрт-құмырсқаның 2124 түрлері бар.
Ақсу-Жабағылы қорығындағы фауна
Қорықтың жануарлар әлемі сан алуан. Жорғалаушылардың саны 330 түрден астам, оның ішінде 6 отряд пен 21 тұқымдастар тобынан 50 түрлі сүтқоректі жануарлар бар.
Тянь – Шань қоңыр аюы Аюлар тұқымдасы Статусы. III санат. Ареалы мен саны қысқаруда. Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан Қызыл кітаптарына енгізілген. Саны. ХIХ және ХХ ғасырдың басында Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шань тауында едәуір болатын одан кейін оның барлық қоныстарда саны азайып кетті. 1970 жылдары Жоңғар Алатауында 300 -дей, Тянь-Шань тауының Қазақстандық бөлігінде 200 (оның 20 -25 -і Алматы қорығында 65 -70 -і Ақсу. Жабағылы қорығында) аю етті. ХХ ғасырдың аяғында Ақсу-Жабағылы қорығында 40 -50 дей аю саналды. Қазірде оның барлық мекендерінде саны қысқаруда
Барыс n n n Мысықтар тұқымдасы Статусы. III санат. Мекендейтін аймағы тарылып саны азайып бара жатырғандықтан , барысты II санатқа көшіру қажет. ХТҚО-ның Қызыл кітабына (NT санаты). Қырғызстанның, Өзбекстанның, Тәжікстанның, Түркіменстанның және Ресейдің Қызыл кітаптарына енгізілген. Саны. Барлық жерлерде саны өте аз; тек аздап Алматы қорығында жиірек кездеседі. Іле Алатауында 30 -35 Теріскей Алатауында 2 -3 Кетпенде барыс тіршілік етеді. 1960 -1980 жылдары Күнгей Алатауында оның іздері жиі кездесетін. Сол жылдары Жоңғар Алатауында 50 барыс тіршілік етті, ал Сауырда іздері ғана көрінді. Батыс Тянь-Шаньда сирек, Ақсу. Жабағылы қорығында 2 -3 барыс өмір сүреді. 1970 -1980 жылдары Қазақсында барлығы 180200 дей бар екендігі анықталды, ал қазірде бұл көрсеткіш ең көбі 120 -130 ғана
Орта Азия немесе Түркістан сілеусін Мысықтар тұқымдасы Статусы. III санат. Сілеусіннің сирек кездесетін түршесі. Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан Қызыл кітаптарына енгізілген. Сілеусін, түр есебінде, ХТҚО-ның Қызыл кітабына енгізілген (NT санаты). Саны. ХIХ ғасырда бұрынғы Жетісу облысында кейбір жылдары оның 200 -деңастамын аулаған ХХ ғасырдың басында сілеусін саны азайып кетті және 1940 -1950 жылдары жыл сайын 20 -30 -дай аң терісі дайнындау мекемелеріне түсті. Қазірде Іле Алатауында 60 -70 -тей сілеусін бар, оның тек оның 10 -12 -сі Алматы қорығында, ал жалпы Солтүстік Тянь. Шаньда оның қоры 100 -130 -дай. Жоңғар Алатауында 90 -шы жылдардың басында 250 -130 -дей аң тіршілік етті. Батыс Тянь-Шаньда сілеусін аз, Ақсу-Жабағылы қорығында 4 -5 сілеусін өмір сүреді
Үнді жайрасы n Жайра тектестілер тұқымдасы n Статусы. IV санат сирек кездесетің аз зерттелген түр. n Саны. Барлық жерде саны сирек, анық саны туралы дерек жоқ. Қаратауда 1983 жылы 200 км 2 жайраның 200 іні кездессе, осы жерде бір шаршы км 2 шақырымда 1, 0 -2, 5 жайра санаққа алынған.
ТЯНЬ ШАНЬ АРҚАРЫ n Қуысмүйізділер тұқымдасы n Статусы. II санат. Саны азайып барады. n Саны. 1970 жылдарының басында Қазақстанда 1. 5 мың мекендеді. Қазірде Батыс Тянь-Шаньда 165 арқар, оның 55 -і Ақсу-Жабағылы қорығында, 50 -і Боралдайда, 60 -ы Кіші-Қаратауда тіршілік етеді. 2004 жылы Шу-Іле тауларында 80 арқар есепке алынды. Іле Алатауының батысында 30, ал шығысында 40 арқар саналған. Жазда Теріскей Алатауда 300 арқар мекендейді. Жоңғар Алатауының оңтүстік-батыс қыраттарында, «Алтынемел» ұлттық бағында 184 арқар, осы таудың солтүстік-шығыс жағында 350, Балқаш өңірінің оңтүстік-шығыс бөлігінде 50 арқар қоныстанған. Сөйтіп, тяньшань арқарының жалпы саны қазірде 1200 -ден аспайды
Пайдаланылған әдебиеттер n n Қазақ энциклопедиясы 7 -том Мырзабеков Ж. М. , Особо охраняемые природные территории Казахстана, Алматы, 2000
Скачать презентацию Абылай хан атындағы қазақ әлем тілдері және халықаралық
Макулбек Т 109.ppt