АҚ Астана Медицина Университеті Кафедра Гистология кафедрасы

АҚ «Астана Медицина Университеті» Кафедра: Гистология кафедрасы

Тақырыбы: Жаңа туған баланың өкпесінің гистологиялық құрылысы. Постнатальды кезеңдегі өкпенің дамуы. Жасқа байланысты өзгерістері

Жоспар: I Кіріспе 1. Тыныс алуға жалпы сипаттама. II 1. 2. 3. 4. Негізгі бөлім Тыныс алу жүйесінің құрылысы Өкпенің құрылысы Плевра Тыныс алу жүйесінің балалардағы ерекшелігі III Қорытынды

Тыныс алу жүйесіне жалпы сипаттама Тыныс алу жүйесі: 1. 2. § § Ø Ø Ауа өткізу жолдарынан; Респираторлы бөлімнен тұрады. мұрын қуысы жұтқыншақтың мұрын бөлігі Көмей Кеңірдек Өкпеден тыс бронхлар Өкпе

ØАталған ағзалар тыныс алумен қатар тыныс алуға қатыссыз қызметтерді де атқарады: üТыныс алу жұтылған ауадан оттегіні қанға сіңіру, организмнен көмірқышқыл газын шығару; üЖұтылған ауаны жылту және оны ылғалдау; (терморегуляция) üАуамен жұтылған шаң тозаңнан және микроорганизмдерден тазалау; üҚанды оттегімен қамтамасыздандыру; üТромбопластин және оның қарсыласы гепаринді өндіре отырып, қанның ұюын реттеуге қатысады. üСу-тұз және майдың алмасуына қатысы бар бірқатар гармондарды синтездейді. üИіс сезу, дыбысты қалыптастыруға, иммунды қорғаныс қызметтерін атқарады.

1. Тыныс алу жүйесінің құрылысы қысқаша сипаттама Мұрын қуысы- тыныс алу және иіс сезу бөлімдерінен тұрады. Негізі шеміршек пен сүйектен түзілген. Сырты терімен жабылған. Ішкі беті шырышты қабықшамен тысталған. Мұрын қуысы 2 бөліктен тұрады. 1. Кіреберіс- ол көп қабатты жалпақ, мүйізделетін эпителиймен жабылған. 2. Өзіндік мұрын қуысы § Ішкі беті шырышты қабықша- оны бір қабатты, көп қатарлы призмалы эпителий қаптайды. Жасушалары: ü Кірпікшелі, микробүрлі, базальді, бокалды § Өзіндік пластинкадан түзілген-борпылдақ талшықты дәнекер тіннен түзілген.

Көмей- Өкпеге ауа өткізу және дыбыс шығару қызметін атқарады. Ол жоғарғы жағымен- тіл асты сүйекке, төменгі жағымен- кеңірдекке жалғасады. Көмей 3 қабықша түзеді. 1. Шырышты- көп қатарлы кірпікшелі эпителиймен тысталған. 2. Фиброзды шеміршекті- тығыз талшықты дәнекер тінімен қоршалған. 3. Адвентициальды- Ол коллаген талшықтарынан түзілген. Көмей қақпашығы- тілдің түбірімен тығыз байланысады және көмейді жұтқыншақтан бөліп тұрады. Мұнда көп қабатты жалпақ эпителий қаптайды.

Кеңірдек - түтікті қуыс ағза. Ұзындығы 9 -15 см, ені -2, 5 см. Қабырғасы 4 қабаттан тұрады. 1. Шырышты – көп қатарлы призмалы эпителий қаптайды. Жасушалары: Кірпікшелі, бокалдіы нейроэндокринді, базальді. 2. Шырыш асты- Борпылдақ талшықты дәнекер тінімен қапталған. 3. Талшықты шеміршекті- 16 -20 жартылай сақиналы гиалинді шеміршектен түзілген. 4. Адвентициальды- Борпылдақ талшықты дәнекер тінінен тұрады.

Өкпеден тыс бронхлар Кеңірдек V кеуде омыртқа тұсында оң және сол жақтағы негізгі бронхыларға бөлінеді, бұл бронхылар өкпеде тармақтала бөлініп, бронх ағашын түзеді. Өкпеден тыс бөлікті бронх (1 -қатардағы ірі бронхылар) Өкпеден тыс аймақты ірі бронх (Әр өкпеде 4 тен 2 -қатардағы бронхылар) Өкпе ішілік сегментарлы бронх (әрбір өкпеде 10 нан) Өкпе ішілік субсегментарлы бронх (3 -5 қатардағы орташа бронх) Ұсақ бронхтар (2 -1 мм) Терминальды бронхиола өз кезегінде өкпе альвеолдарына жалғасады да бұдан өкпенің респираторлы бөлімі басталады.

Гистологиялық құрылысына байланысты бронхылар: 1. Ірі калибрлі 2. Орташа калибрлі 3. Кіші калибрлі 4. Терминальды бронхиолалар Бронхылар құрылысы жағынан әр түрлі болғанымен ортақ белгілерге ие. • Ішкі шырышты қабықша көпқатарды кірпікшелі эпителиймен жабылған. Жасушалары: Кірпікшелі, бокальды, эндокринді, балальді. Бронх ағашының дисталді бөлімінде секреторлы Клар жасушасы, жиекті, кірпікшесіз жасушалар кездеседі. Ø Шырышты қабықшаның өзіндік пластинкасы. Бұл эластикалық талшықтарға бай. Ø Шырышты қабатының бұлшықетті пластикасы оны астында орналасқан шырышасты негізінен бөліп тұрады. • Шырышасты негізі- дәнекер тіні түзеді, мұнда аралас ақуызды шырышты бездер орналасады. • Фиброзды- шеміршекті қабықшасы • Адвентициальды қабықшаны тығыз талшықты дәнекер тіні түзеді, ол өкпе паренхимасындағы бөлік аралық және бөлікше аралық дәнекер тінінің жалғасы болып табылады.

Өкпе- көкірек қуысын алып жатқан конус тәрізді жұп мүше. Пішіні тыныс алу фазасына байланысты өзгеріп отырады. Құрылысы: ØТыныс алу жолдарынан ØРеспираторлы бөлімнен тұрады.

Өкпе және оның бөлімдері

Тыныс алу жолдары

Өкпенің респираторлы бөлімі Өкпенің құрылымдық-функциональдық бірлігі – Өкпе ацинусы болып табылады. Ол респираторлы бронхиолалар қабырғасында орналасқан альвеола жүйесінен, альвеола жолдарынан, альвеола қапшығынан тұрады. Адамда 150 мың ацинус бар, әрбір өкпе құрамында 12 -18 ацинус болады. Бір қабатты кубты эпите лий тыстайды. Альвеолалар бір- бірімен d=120 -140 мкм ашық көпіршік түрінде, ішкі бетінде 2 түрлі жасушалар орналасады. 1. 1 -ші типті респираторлы альвеолоциттер 95%. Жалпақ, созыңқы келген, ядросыз жерінен аэрогематикалық тосқауыл жүреді. Қан мен ауа арасындағы сүзгі болады. Қалыңдығы 0, 5 мкм- дей. 2. 2 -ші типті респиратолы альвеолоциттер немесе секреторлы үлкен эпителиоциттер 5%. Бұл жасушалар сурфактантты альвеолярлы кешен түзеді. САК ролі тыныс алғанда альвеолалардың қабысып қалмауын қамтамасыз ету.

альвеола жолдары альвеола қапшықтары альвеолалар аралық саңылау альвеолалар

Плевра Өкпені сыртынан жауып жатқан қабықша висцеральді плевра деп аталады. Висцеральді плевра өкпемен бітісіп кеткен оның эластикалық және коллогенді талшықтары интерстициге тініне өтеді, сондықтан бұл плевраны өкпені зақымдамай алып тастау қиынға соғады. Тегіс бұлшықеттерде кездеседі. Егер плевра көкірек қуысының қабырғасын тыстап жатса, ол париетальді плевра деп аталады. Мұнда эластикалық талшықтар аздау, тегіс бұлшықеттер де аз. Органогенез кезеңінде мезодермаданмезотелий түзілсе, ал мезенхимадан плевраның дәнекер тінді негізі түзіледі. Өкпенің жай- күйіне байланысты мезотелий жасушалары бірде биік болып ауысып отырады.

Тыныс алу жүйесінің балалардағы ерекшелігі Туылғаннан кейін тыныс алу аппаратының барлық құрамды бөліктері жасқа байланысты дамуы барысында күрделі өзгерістерден өтеді. Баланың мұрын қуысы мен көмейдің гистологиялық ерекшелігін олардың шырышты қабықшасының өзіндік қабатының қанға толуы және нәзік құрылымдығын атап өткен жөн. Мысалы: Балада көмейдің қабыну үрдісі жүріп, шырышты қабықшасының ісініп тыныс алуын қиындатады. Өкпеден тыс ауа өткізу жолдарының дифференцировкасы туғаннан кейінгі кезеңнен кейінде жүреді. Нәрестенің тыныс алу жолында бездері үнемі жаңадан түзіліп, көбейіп отырады, өйткені ересек адаммен салыстырғанда бездер саны жағынан өте аз және олар шырышты қабықшасының беткі жағында орналасады да кейін төмен қарай ығысады. Есейген сайын аралас бездің секреторлық бөлімінде ақуызды бөлетін жасушалар саны көбейе түскенімен, шырышты бөлетіні басымырақ болады.

Даму барысындабронхылар қабырғасының құрылысында да өзгерістер жүреді. Жаңа туылған нәрестелерде ірі және кіші калибрлі бронхылар қабырғасында гиалинді шеміршектің болуымен, шырышты қабықшасының жұқалау, бездердің азырақ мөлшерде болуымен, бұлшықет тіні мен эластикалық талшықтардың нашар жетілуімен сипатталады. Есейген сайын кеңірдек қабаты қалыңдай бастайды. 3 айлық балада- 1, 1 мм; 8 айлық-1, 5 мм ; ересек адамда 2 мм; Осындай өзгерістер ауа өткізу жолындағы эпителийде жүреді, яғни қалыңдығы өзгереді. Темекі шекпейтіндерде эпителий биіктігі 35 -46 микрон. 3 - 4 жастағы балада бронхылар қабығының шырышты қабықшасы күрделеніп, бездер көбейеді. Бронх ұзына бойы өсіп, бұлшықеті мен эластикалық тіннің жақсы жетілуімен сипатталады. Бронх ағашы туылған нан кейінде тармақталады. Бронхының дифференцировкасы 7 жасқа келгенде аяқталады. Өкпенің массасы да 8 жасқа келгенше өседі. Ацинус 25 жасқа дейін, альвеола саны да 8 жасқа дейін жүреді. Жаңа туылған нәрестенің ацинусы альвеолярлы жолдары мен қапшықтарынан және аздаған альвеолалардан түзілген. Эластикалық талшықтары альвеолаларда туылғаннан соң ғана дамиды. Жаңа туылған нәрестеде ол әлсіз, сондықтан олардың альвеолалары оңай қабысып қалуы мүмкіншілігі бар. Бұл баланың пневмонияға бейімділігін көрсетеді. Плевра дамуы мен деференцировкасы 7 жасқа дейін созылады.

Қолданылған әдебиеттер тізімі: 1. Гистология, цитология и эмбриология Афанасьева Ю. И. Кузнецова С. Л Юриной Н. А www. mail. ru www. google. ru Модельдеудің түрлеріне анықтама www. google. kz

Назар аударғаныңызға рахмет!

Назар аударғандарыңызға рахмет!