9 Н — пурин 7 Н — пурин

9 Н - пурин 7 Н - пурин Пиримидин Имидазол

3. Ксантин туындылары 2, 6 -дигидроксипурин ДП: кофеин, теобромин, теофиллин, кофеин бензоат натрия, эуфиллин, ксантинола никотинат, пентоксифиллин

Ксантин туындылары 7 Н-пурин Ксантин туындыларының дәрілік препараттарының жалпы формуласы

Сoffeinum 1, 3, 7 -триметилксантин

Theobromine 3, 7 -диметилксантин

Theophylline 1, 3 -диметилксантина моногидрат

Diprophyllinum 7 -(2, 3 -диоксипропил)-теофиллин

Сoffeinum-natrii benzoas

Pentoxiphylline 1 -(5 -оксогексил)-теобромин

Euphillinum

Xantinol nicotinate 7 -[2 -гидрокси-3 -(N-метил- -гидроксиэтиламино)пропил] теофиллин никотинаты

Алу жолдары 1. Табиғи алу көздері: • кофе дәндері (Coffea arabica ) –кофеин 2% дейін; • шай жапырақтары (Thea sinensis ) –кофеин 2 ден 4 %; теофиллин – 1% ға дейін. • шай өндірісінің қалдықтары (шайдың шаңы, жапырақ кесінділері және т. б. ) – кофеин 1 -ден 3% ға дейін; • какао дәні – теобромин 1, 5 - нан 2% ға дейін. Кофеин және теоброминнің алу жолдары: • ағымға қарсы экстракция; • сулы экстрактыны қоспалардан тазалау; • Балласты заттарды қорғасын кальций, магний тұздарымен тұндыру; • мұздатылған сулы ерітінділерінен кофеинді перекристаллизациялау.

2. Синтезі 2. 1 4, 5 -диаминопиримидиннің карбон қышқылдарымен конденсациясы (Траубе синтезі, 1910).

2. 2 4, 5 -диоксипиримидиннің мочевинамен конденсациясы (Беренд, Розен, 1888).

2. 3 Цианаттардың немесе изотиоцианаттардың 5 -амино-2, 4, 6 -триоксипиримидинге қосылып, қышқыл ортада қыздырғанда циклденіп карбамидтің түзілуі (Э. Фишер, 1895)

2. 4 5 -амино-1 -метилимидазол-4 -карбон қышқылы амидінің құмырсқа қышқылымен конденсациясы

Ашылу тарихы 1819 ж. - Фердинанд Рунге кофе дәндерінен алкалоидты бөліп алып, оны «кофеин» деп атады. 1827 ж. - Удри шай жапырақтарынан жаңа алкалоид бөліп алып, оны теин деп атады. 1828 ж. - Пеллетье және Каванту кофеинді таза күйінде бөліп алды. 1832 ж. -Велер және Пфафф Либихпен бірге кофеиннің құрамын анықтады. 1838 ж. - Иобст және Г. Мульдер теин және кофеиннің бір зат екенін анықтады. XIX ғ. аяғында - Герман Эмиль Фишер кофеиннің құрылысын анықтап, соңынан кофеинді синтездеді. 1902 ж. - Герман Эмиль Фишерге химия және кофеин жұмыстарына байланысты Нобель сыйлығының лауреаты атағы берілді. 1889 ж. – Коссель шай жапырағынан теофиллинді бөліп алды. 1842 ж. - А. Воскресенский какаодан (1, 5 – 2%) теоброминді

Физикалық қасиеттері және константалары Ақ кристаллды ұнтақтар, иіссіз Кофеин – ауада ұшады, қыздырғанда айдалады. Эуфиллин - әлсіз аммиактың иісі бар. Ауада көмір қышқылын жұтып, ерігіштігі төмендейді. Кофеин Теофиллин Дипрофиллин Пентоксифиллин Эуфиллин Т балқу. 235 -238°С Т балқу. 270 -274°С Т балқу. 158 -163°С Т балқу. 103 -106°С Т. балқу. 235 -238°С

Ерігіштігі ДП Кофеин Су Этанол Салқын суда Аз ериді аздап ериді, (1: 60) ериді Хлороформ Эфир Оңай ериді Іс жүзінде ерімейді Теофиллин Аз ериді (1: 120) Аз ериді Іс жүзінде ерімейді Теобромин Аз ериді(1: 300) Іс жүзінде Аз ериді ерімейді Іс жүзінде ерімейді Дипрофиллин Аздап (1: 10) ериді Қайнатқанд Іс жүзінде а ериді ерімейді Пентоксифиллин Орташа ериді Оңай ериді Іс жүзінде ерімейді Теофилин және теобромин сұйытылған қышқылдар мен сілтілерде ериді.

ДП Кофеин– бензоат натрий Су оңай ериді Ксантинол аз ериді никотинаты Этанол орташа ериді Хлороформ Эфир іс жүзінде ерімейді өте аз ериді іс жүзінде ерімейді

Химиялық қасиеттері және талдау әдістері

Идентификациясы 1. Бромид калий таблеткасында пресстеуден соң 4000 -400 см-1 аймағындағы ИҚспектрлері ФМ көрсетілген спектр суретімен дәл түсуі керек. 2. УК-спектрлері. 3. Химиялық реакциялары.

УК-спектрлері Препарат Кофеин Еріткіш λ, max, нм 0, 1 М HCl 273 ерітіндісі H 2 O 270 -273 Кофеин-бензоат натрий Теофиллин H 2 O Теобромин H 2 O Пентоксифиллин H 2 O Ксантинол никотинаты 270 -273 274 плечо: 226 -235 0, 1 М HCl 267 ерітіндісі плечо: 262 -264

1. Мурексид сынағы

Мезомерлі тұрақтандырылған мурексид ионы

Қышқылдық-негіздік қасиеттері Негіздік қасиеті Қышқылдық қасиеті басым амфотерлі қасиет Амфотерлі қасиеті

Ксантин таутомериясы енольді 7 Н-түрі (лактимді) кетонды 7 Н-түрі (лактамды)

Теоброминнің сілті ерітіндісінде мезомерлі тұрақтандырылған анионы Лактамды түрі Лактимді түрі

Лактамды түрі Мезомерлі тұрақтандырылған анион (лактимді түрі) Теофиллин және теобромин сілтімен және органикалық негіздермен ерігіш тұздар түзеді.

1. Комплексті тұздардың түзілуі теобромин Көк-күлгін бояу Қоңыр түсті қоймалжың тұнба

теофиллин Ақ-қызғылт түс Қоймалжың тұнба

Hg. Cl 2 реакция Кофеин Hg. Cl 2 Теобромин Теофиллин Ақ түсті комплексті қосылыс, включающее оба вещества в эквимолярном соотношении

Эуфиллиндегі этилендиаминді анықтау кү

Кофеин-бензоат натрийдегі бензоатионын анықтау Сарғыш-қызғылт түс

2. Жалпы алкалоидтық реактивтермен комплексті қосылыстар түзу: Кофеин • Йод ерітіндісімен қышқылдау арқылы • Танинмен реактивтің артық мөлшерінде еритін • тұнба түзеді, Майер реактивімен тұнбаға түспейді. Периодид кофеина

Гидролиздік ыдырау

Сілтілік гидролизден соң электрофильді орын басу реакциясы

Қышқылдық-негіздік қасиеттері Фенолгипохлоритті реакция 1, 3 -диметилоксан индофенол көк түсті

Тазалығы Кофеин 1. Мөлдірлігі, түстілігі 2. Бөгде алкалоидтар қоспасы (0, 5% -көп емес) Майер реактивімен кофеиннің өзі оң реакция бермейді. 3. Тектес қоспалар- ЖҚХ әдісімен Силуфол пластинкасында; ЖФ – аммиак конц. : ацетон: метиленхлорид: бутанол (10: 30: 40); Детектирлеу: УК- жарықта толқын ұзындығы 254 нм аймақта 4. Кептіргенде салмақ жоғалтуы; 5. Жалпы технологиялық қоспалар Теофиллин 1. Басқа пуринді негіздер қоспасы (0, 5% көп емес) – ЖҚХ әдісі Силуфол пластинкасында; Теобромин Кофеин қоспасы (0, 5% көп емес).

Перйодидтердің түзілуі Бурыл тұнба

Сандық анықтау 1. Сусыз ортадағы қышқылдық- негіздік титрлеу. Кофеин Ортасы- сірке ангидриді Титрант - 0, 1 М хлор қышқылы ерітіндісі. Ксантинол никотинаты Ортасы- мұзды сірке қышқылы мен сірке ангидридінің қоспасы Титрант - 0, 1 М хлор қышқылы ерітіндісі. Теобромин, теофиллин Ортасы – протофильді еріткіштер (диметилформамид, пиридин, бутиламин) Титрант- 0, 1 М метилат натрий немесе калий ерітіндісі.

2. Жанама нейтрализация әдісі

3. Сусыз ортада қышқылдық-негіздік титрлеу. Кофеин-бензоат натрийді бензоат қалдығы бойынша анықтайды. Титрант – 0, 1 М хлорсутек қышқылы ерітіндісі эфир қатысында. Эуфиллин этилендиамин қалдығы бойынша. Титрант – 0, 1 Мхлорсутек қышқылы ерітіндісі эфир қатысында. 4. Аргентометрия (кері әдіс). Титрант – 0, 1 М роданид аммоний ерітіндісі Индикатор – темір ашутасы. 5. Йодометрия. Кофеин-бензоат натрийдегі кофеинді қышқыл ортада түзілген кофеин перйодиді тұнбасы бойыншаанықтайды, тұнбаны сүзіп, сүзіндіде йодтың артық мөлшерін анықтайды.

6. Кьельдаль әдісі (органикалық заттардағы азотты анықтау ). Дипрофиллин 7. Гравиметриялық әдіс. Өндірісте дайындалған дәрілік түрлердегі кофеинді анықтау үшін (кофеинді сілтілі қоспадан хлороформмен бөліп алады; ары қарай хлороформнан тазартып, қалдықты кептіріп, өлшейді). 8. Физико-химиялық әдістер: • УК-спектрофотометрия, • ГСХ • ЖЭСХ.

Қолданылуы Кофеин – ОНЖ стимуляторы, қан тамырларын тарылтады, қан қысымын көтереді. Зәр айдайтын әсер көрсетеді. Теобромин және теофиллин – спазмолитиктер және диуретиктер, коронарлы қан тамырларын және бронх мускулатурасын кеңейтеді. Пентоксифиллин және ксантинол никотинаты қанның микроциркуляциясын, перифериялық және церебральды қан айналымын жақсартады, тканьдерді оттекпен қамтиды.

Сақталуы Қоңыр шыныда, жақсы тығындалған ыдыстарда, жарықтан және ылғалдан тыс жерде сақтайды.

Пурин нуклеозидтері және нуклеотидтері (9 Н-пуриндер)

Riboxinum 9 -β-D-рибофуранозилгипоксантин

Acidum adenosintriphosphoricum Аденозин-5’-трифосфор қышқылы