4 -5 Дәріс. Тұтынушының мінез-әрекет теориясы. Тұтынушының тепе-теңдігі.
4 -5 Дәріс. Тұтынушының мінез-әрекет теориясы. Тұтынушының тепе-теңдігі. Салыстырмалы статика және сұранысты талдау Орындаған: Экономика кафедрасының аға оқытушысы, Ph. Dдокторы Зейнолла С. Ж. С. Ж
Игілік ¡ адам қажеттіліктерін қанағаттандыратын құралдар (тауарлар мен қызметтер). Тұтынылған тауарлар мен қызметтер әр тұтынушы үшін субъективті болып табылатын «пайдалылық» әкеледі.
Экономикалық ғылымда ¡ пайдалылықпен байланысты жалпы пайдалылық және шекті пайдалылық түсініктері қолданылады.
Госсеннің бірінші заңы ¡ Шекті пайдалылықтың кему заңы тұтынылған товарлар саны өскен сайын шекті пайдалылық азаяды.
Госсеннің екінші заңы ¡ бойынша жалпы пайдалылықты максимизациялау кезінде барлық тұтынылатын игіліктердің шекті пайдалылықтары біркелкі болуы керек.
Тұтынушы нарықта көрсетілген тауарлар ¡ мен қызметтердің ішінен таңдау жүргізеді. Бірақ бұл мәселенің мәнін түсіну үшін екі ғана тауар бар деп көрсетеміз. Х және У тауарлар санын мұнда х және у деп белгілейміз. Жазықта әр жиынтық (х; у) нүктені белгілейді. ( 1 сурет). Мысалы, егер х – апельсин, ал у – алмалар, онда а=(3; 2) жиынтығы 3 апельсин мен 2 алмадан тұрады.
Тауарлар жиынтығы.
¡ Тұтынушылардың іс – әрекеттері жөнінде ешқандай болжам жасамай, тұтынушылардың таңдау жасауы жөнінде теория құру мүмкін емес.
Толықтық аксиомасы. ¡ Кез – келген екі тауардың ішінен тұтынушыға біреуі ғана қалаулы болып, таңдап алуы мүмкін немесе екі жиынтық та ол үшін эквивалентті, яғни а және в жиынтықтары үшін келесі үш қатынастардың бірі әділ келеді; "в – ға қарағанда а қалаулы", немесе "а– ға қарағанда в қалаулы", "в – ға қарағанда а эквивалентті".
¡ Бұл аксиоманың бұзылуы тұтынушылардың іс – әрекеттерін болжау мүмкін еместігін көрсетеді.
Транзитивтілік аксиомасы. ¡ Егер "в – ға қарағанда а қалаулы" және "с – ға қарағанда в қалаулы" болса, "с – ға қарағанда а қалаулы" екені.
Егер бұл шарт орындалмаса , ¡ "в – ға қарағанда а қалаулы", "с – ға қарағанда в қалаулы", "а – ға қарағанда с қалаулы" жағдайы болатынын көреміз. Мұндай қалауы бар тұтынушылар үнемі басқа нәрселерге ынтасы ауып тұрады.
¡ Оның әрекеті рационалды емес. Ол белгілі бір тауарлар жынтығын тұынуда алатын қанағаттандыруын көрсетеді. U(x’, y’)>U(x”, y”) жағдайда ғана (x’, y’) жиынтығы (x”, y”) жиынтығынан қалаулы.
Бір – біріне эквивалентті ¡ тауар жиынтықтарында пайдалылық функциясы бір мағынаны қабылдайтынын айтамыз. Басқа сөзбен айтқанда, әр талғаусыздық қисығында пайдалылық функциясы тұрақты жане оны U(x, y)=Uo түріндегі теңдеумен беруге болады.
Тұтынушылардың таңдау міндеттерін келесідей түрде жазуға болады: ¡ U(x, y) → max; Pх*Х+Pу*Y= I, x ≥ 0, y ≥ 0
шекті пайдалылық ¡ аталған тауардың қосымша бірлігін тұтынудан шыққан тауардың пайдалылығы деп аталады.
Х тауары үшін анықтама бойынша шекті пайдалылық ¡ Мµх = (U (x + ∆x, y))/∆x = ∆Ux/∆x
Пайдалылық функциясының тұрақтылығы d. U(x, y) толық дифференциалы талғаусыздық қисығының бойымен жылжығанда нөлге тең болады, яғни (d. U/dx) = dx + (d. U/dy)* dy = 0
Немесе басқаша ¡ MUx*dx + MUy*dy = 0.
Бұл жерден талғаусыздық қисығының жылжуы ¡ (dy/ dx) = - (MUx/ MUy)
Айтылғандай, бюджеттік сызықтың жылжуы Рх/Ру тең. Теңестіргенде тепе – теңдіктің басқа шартын аламыз: ¡ (MUx / Px) = - (MUy / Py)
Пайдалылықтың жалпы өзгеруі: ¡ ∆U = - MUy + MUx * (Px/Py) = Py * (MUx / Px - MUy / Py) > 0
Яғни тұтынушылар алатын пайдалылықты көбейтуге болады. ¡ Бұл бастапқы тепе – теңдікке қарама – қайшы. Егер пайдалылық функциясы тұрақты бір санға тең болса, ¡ U = U (x; y) = C 0 - const
Талғамсыздық қисығы.
Талғамсыздық қисықтарының картасы U 1
Талғамсыздық қисықтарының жалпы қасиеттері: ¡ Талғамсыздық қисығы неғұрлым координат осінен алыс орналасса, соғұрлым осы қисықтың бойында жатқан жиынтықтыр тұтынушыға көп пайда береді ¡ Бір жазықтықтағы талғамсыздық қисықтары қиылыспайды
Талғамсыздық қисықтарының қиылысуы қарама – қайшылықты білдіреді.
Бюджет сызығы ¡ Тұтынушы бар қаражатын Х және У тауарларын сатып алуға жұмсайды делік. Егер оның бюджетін немесе бар қаражатын I деп, ал Х және У тауарларының бір өлшемінің бағаларын Рх , Ру деп белгілесек, бюджеттің шектеулілігі келесі теңсіздік түрінде бейнелеуге болады: ¡ Px* X + Py * Y ≤ I
¡ Бұл теңсіздік жазықтықта жартылай жазықтыққа сәйкес келіп, ал жартылай жазықтықтың шекарасы ¡ Px* X + Py * Y = I
Бюджет сызығы
Тұтынушының тепе-теңдігі
Тепе-теңдік ¡ е – жанасу нүктесі тұтынушының тепе-теңдігі болады да оның оңтайлы таңдауын анықтайды. Белгіленген нүктелердің ішінен с нүктесі ең қалаулысы, бірақ ол бюджеттік сызықтан жоғары жатқандықтан, ол анықтайтын тауарлар жиынтығына тұтынушылардың қолы жетпейді. d нүктесінде тұтынушылардың I табыстары толық пайдаланылмайды. Бюджет сызығы бойынша осы нүктедегі кез келген өзгеріс тұтынушыларды талғаусыздық қисығының төменгі дәрежесіне ауыстырады, яғни оның қанағаттандыру деңгейін төмендетеді. Бұл жердегі P(X)/P(y) – бюджет сызығының коэффициентін белгілейді. Егер бюджет теңдеуіндегі бағаның бірі өзгеретін болса, онда бюджет сызығы да өзгереді
Бюджет сызығының өзгеруі
Табыс тұтыну қисығы
«Табыс-тұтыну» қисығы шығады ¡ Егер тұтынушының табысы көбейе түссе, онда оның бюджет сызығы бастапқы сызыққа параллель түрде өседі, ал теңдестік нүктесіне (E 1, E 2, E 3) тұтынушының ұтымды таңдауларына сәйкес келеді. Егер осы жағдайда жазықтықта бейнелейтін нүктелердің тізбегін аламыз. Осы нүктелерді бір – бірімен қойсақ, онда табыстың өсуіне байланысты. Суретте көрсетілгендей «табыс-тұтыну» қисығы шығады. Бұл қисықты кейде «тұрмыстық деңгейін көрсететін қисық» деп те атайды.
Энгель қисығы тұтынушылардың табыстарымен сатып алатын Х тауар санының арасындағы теңдікті көрсетеді
“Баға тұтыну” қисығы
« Баға тұтыну» қисығы арқылы сұраныс қисығын салу
Рахмет!!!!!!!!!!
Презентация4-5 Микро.ppt
- Количество слайдов: 39

