2 Дәріс СӨЗ ДЫБЫСЫ

Мазмұны: Күрделі және қарапайым дыбыстар Периодтты және периодтты емес дыбыс тербелістері Форманты сөйлесу құрылымы.

Сөйлесу трактының сұлбасы

Материалды серпінді ортада (ауа, су, қатты зат) қандайда бір дененің тербелу нәтижесінде дыбыс пайда болады. Дыбыс толқыны - бұл серпінді ортада молекулдің тербелісі, адамның есту мүшесіне әсер етуімен оның сана сезімінде дыбыстын сезуің шақырады. Адам 20 -дан 20 000 Гц дыбыс толқының қабылдайды

Табиғатта кездесетін дыбыстар қарапайым күрделі периодты емес

. Қарапайым периодты дыбыстар қандай да бір жиіліктегі дыбыс қысымының синусоидалық өзгеруімен сипатталады

Қарапайым периодты дыбыстың жиіліктік сипаттамасы

Қарапайым дыбыстың амплитудалық спектрі (б-суретте) – бұл шеңбер жиілігіндегі Рm дыбыс қысымының амплитудасын бейнелейтін бір көлденең желі

Күрделі периодты дыбыстар бірнеше құрамдастардың бар болуымен және дыбыс қысымының кез–келген периодты заңымен өзгеруі арқылы сипатталады; синусоидалықтан басқа мұндағы дыбыс қысымның п–гармоникалық амплитудасы; –оның фазасы

Күрделі периодты дыбыстың амплитудалық спектрі – бұл жиілігі негізгі жиілікке әсері амплитудалардың дискретті қатары

Күрделі периодты дыбыстың жиіліктік сипаттамалары

Периодты емес дыбыстар қысымының периодты емес заң бойынша өзгеруімен сипатталады және гармоникалық құрамдастар қосындысы түрінде Фурье интегралының көмегімен беріледі

Күрделі периодты және периодты емес дыбыстар, қарапайым дыбыстарға қарағанда жиі кездеседі

Адам сөйлесудің дыбысы – бұл жалпы жағдайда әртүрлі амплитудалармен фазалары бар гармоникалық құрамдастардың көп санымен сипатталатын күрделі тербелістер. Бұл құрамдастардың жиілігі 80 -нен 10000 - 12000 Гц дейін тербеледі

Дауысты дыбысты айтқанда күрделі периодты дыбыстар түзіледі, ал дауыссыз дыбысты айтқанда – периодты емес дыбыс

Дыбыс қысымының импульсті спектрі, дауыс байланысының көмегімен пайда болатын гармоникалық құраушылар санынан турады, олардың Рт амплитудасы жиіліктін жоғарлауымен төмендейді

Дыбыс спектрі

Дыбыстың сөздік спектрінде негізгі тон f 1 және осы тонға сәйкес күшейтілген жиілік аймағы ерекшеленеді, бұл аймақты форманта аймағы немесе форманта деп атаймыз. Орыс және ағылшын сөздің негізгі формантасы 200 -8000 Гц арасында жатыр. Сөз дыбысының жиілігі формантамен 300 -3400 Гц арасында жатыр. Сонымен барлық телефондық аппаратурасы 0, 3 -3, 4 к. Гц жиілік спектірінде беруге арналған

Бақылау сұрақтар: 1. Сөздің динамикалық және жиіліктік диапазоның сипаттамасын беріңіз. 2. Қарапайым дыбыстың амплитудалық спектрі немен сипатталады? 3. Қарапайым периодтты дыбысқа мысалы келтіріңіз. 4. Күрделі периодты дыбыстар дегеңіміз не? 5. Күрделі периодты дыбыстың амплитудалық спектрі. 6. Периодты емес дыбыстар дегеңіміз не? 7. Тембр және форманта дегеңіміз не? 8. Дыбыс өрісін анықтаушы параметрлерін келтіріңіз.