11 дәріс Преимплантациялық генетикалық диагностика. Пренатальды диагностика. Инвазивты және инвазивты емес зерттеу әдістері.
ПРЕИМПЛАНТАЦИЯЛЫҚ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ДИАГНОСТИКА Преимплантациялық генетикалық диагностика (ПГД) — жүктілік басталуының алдында жатыр қуысына адам эмбрионын қондыруына дейін генетикалық ауруларды анықтау. ПГД көмекші репродуктивті технологияларға қатысты қосымша процедура, сырттан тыс ұрықтануды (экстракорпоральды ұрықтануды - ЭКҰ) талап етеді. Бластомераның (6 -8 бластомерлер сатысында бөлшектеніп жатқан эмбрионынан алынған) ПТР-талдау көмегімен жыныс күйінің анықталуы 1989 жылы табысты болды (Handyside et al. , 1989). Осы процедура бойынша Х-тіркескен рецессивті ауруға тәуекелділігі бар ерлі-зайыптыларда алғашқы сәтті босану 1990 жылы болды (Handyside et al. , 1990). Жұмыртқа клетканың полярлық денешіктеріне ПТР-талдау көмегімен ұрықтануға дейін моногендік ауруға диагностика 1990 жылы жасалынды (Verlinsky et al. , 1990). Моногендік ауруға (муковисцидозға) преимплантациялық ПТРдиагностика жасалғаннан кейін алғашқы баланың туылуы 1992 жылы болды (Handyside et al. , 1992).
ПГД-НЫ ЖАСАУ Емдеу цикліне дайындық және ПГД мен сырттан тыс ұрықтанудың емдеу циклі жалпы ЭКҰ ем алу цикліне ұқсас: суперовуляцияны келтіру үшін әйелге гормональдық препараттарды белгілейді; фолликулдердің трансвагинальды пункциясы жасалынады; жұмыртқа клетканы сперматозоидтармен ұрықтандыру арнайы эмбриологиялық лабораторияда жасалынады; жатырға эмбриондарды қондыру 5 -6 тәулікте өткізіледі.
ҚОЛДАНЫЛАТЫН ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘДІСТЕР FISH әдісі - хромосомалардың сандық және құрылымдық бұзылыстарын анықтауға қатысты. ПТР әдісі - моногенді ауруларды анықтауға қатысты.
ПРЕИМПЛАНТАЦИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКАНЫ ЖАСАУҒА ҚАТЫСТЫ ЖАҒДАЙЛАРЫ Құрылымдық хромосомалық өзгерістері және моногенді аурулары бар ерлі-зайыптылар (мысал бойынша моногенді аурулардың түрлері - муковисцидоз, Тея-Сакс ауруы, орақтәрізді клеткалық анемия, А гемофилиясы, Дюшен миодистрофиясы және т. б. ). Келесі жағдайлардағы туа біткен ақаулары бар балалардың туылу тәуекелділігі жоғары болатын ерлі-зайыптылар: - ана жасы 35 жоғары; - әке жасы 39 жоғары; - егерде әкеде сперматогенездің ауыр өзгерістері болса; - ерлі-зайыптыларда жүктіліктің дағдылы ретінде болмауы; - ерлі-зайыптыларда қайталана беретін сәтсіз сырттан тыс ұрықтандыру (ЭКО) әрекеттердің болуы.
Преимплантациялық диагностиканың артықшылығы Жүктіліктің басталуына дейіңгі генетикалық бұзылыстардың анықталу мүмкіндігі. Жүктілікті тоқтату болмайды, қалыпты баланың туылу мүмкіндігі өте жоғары. ЭКҰ-ПГД циклінде бірнеше эмбриондарды алуға болады, яғни генетикалық бұзылыстары жоқ эмбрионды таңдап алуға болады. Тек қана хромосомалық бұзылыстары жоқ эмбриондарды таңдап алу және жатырға қондыру. Белгілі генетикалық бұзылыстары бар балалардың туылу тәуекелділігін төмендету. Жүктіліктің жетілмеу тәуекелділігін төмендету (2 есе аралығында). Көп ұрықтылықтың тәуекелділігін төмендету (2 есе шамасында). Сәттілік имплантацияның мүмкіндігін көбейту (10 % дейін). Бала туылуының сәтті болуын көбейту (15 -20 % дейін).
ПРЕИМПЛАНТАЦИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКАНЫҢ ТӘУЕКЕЛДІЛІГІ Эмбрионның кездейсоқ зақымдалу тәуекелділігі - <1 %. Қателік диагностика жасау - 10 % дейін. Патологиясы бар эмбрионның қалыпты ретінде анықталу мүмкіндігі - 3, 5 %. ПГД-ың кемшіліктері: ЭКҰ-ың емделу циклінен міндетті түрде өту қажеттілігі; ақысы өте жоғары.
Генеологиялық шежірені талдау. Ата-аналарға генетикалық талдау. Инвазивты әдістер - хорин биопсиясы, плацента биопсиясы, амниоцентез, кордоцентез. Инвазивты емес әдістер.
ХОРИОН БИОПСИЯСЫ
ХОРИОН БИОПСИЯСЫ
ПРЕНАТАЛЬДЫ ДИАГНОСТИКАНЫҢ ИНВАЗИВТЫ ЕМЕС ӘДІСТЕРІ 1. Жүкті әйелдердің қан сарысу факторларының скринингі (жүктіліктің 15 -20 апталарында) 2. Ультрадыбыстық зерттеу (бірінші – жүктіліктің 11 - 13 апталары және екінші – жүктіліктің 22 - 25 апталарында) 3. Фетальды клеткалардың скринингі (жүктіліктің 8 - 20 апталарында)
БИОХИМИЯЛЫҚ СКРИНИНГ 1. Жалпы β-АХГ (ХГЧ) 2. Альфа -фетопротеин (АФП) белогі 3. РАРР-А белогі 3. Бос эстриол (Е 3)
УЛЬТРА ДЫБЫСТЫҚ ЗЕРТТЕУ
ФЕТАЛЬДЫ КЛЕТКАЛАРДЫҢ СОРТИНГІ Зерттеу объектісі – жүкті әйелдің күре тамыр қанындағы ұрықтың эритробластары немесе лимфоциттері. Әдісті жасау – сортингті жасау үшін (әйел қанындағы өзіндік клеткаларынан ұрық клеткаларын бөліп алу) арнайы моноклональды антиденелерді және ағымды лазерлік сортинг қолданылады. Алынған ұрық клеткаларына молекулалық генетикалық зерттеулер жасалынады. Әдістің мүмкіндігі – хорион биопсиясы, плацентобиопсиясы және кордоцентез әдістердің мүмкіндіктеріне сәйкес. Әдістің кемшіліктері, процедураны жасау тәуекелділігі – зерттеудің құндылығын жоғарлататын әдістің еңбек және техникалық сыйымдылығы өте көп, приводящая к высокой себестоимости исследования. Қазіргі кезде бұл әдіс клиникалық практикада өте сирек қолданылады.
Скачать презентацию 11 дәріс Преимплантациялық генетикалық диагностика Пренатальды диагностика Инвазивты
11_d_1241_ris_Prenataldy_diagnostika.ppt