1 Witam Państwa na wykładzie z MAKROEKONOMII

Скачать презентацию 1 Witam Państwa na wykładzie z MAKROEKONOMII

26a834c87f81f2b4cd51dbfe307e2ed0.ppt

Количество слайдов: 171

1 Witam Państwa na wykładzie z MAKROEKONOMII, : )…

2 TEORIA PARYTETU SIŁY NABYWCZEJ

3 1. NOMINALNY I REALNY KURS WALUTOWY 1. 1. NOMINALNY KURS WALUTOWY NOMINALNY kurs walutowy jest relacją wymienną pieniądza jednego kraju na pieniądz innego kraju. Nominalny kurs walutowy będziemy oznaczać symbolem, εn.

4 Zwykle kurs NOMINALNY zapisuje się w sposób BEZPOŚREDNI (British terms) jako liczbę jednostek waluty zagranicznej płaconych za jednostkę waluty krajowej (np. 0, 25 USD/PLN). (Dalej stosuję właśnie taki sposób zapisu). Jednak niekiedy (np. w Polsce) stosowany jest POŚREDNI (european terms) sposób zapisu tego kursu. Informuje on wtedy o liczbie jednostek waluty krajowej płaconych za jednostkę waluty zagranicznej (np. 4, 00 PLN/USD).

5 NOMINALNY kurs walutowy ulega DEPRECJACJI (DEWALUACJI), kiedy siły rynkowe powodują jego spadek (państwo administracyjnie obniża jego poziom). W efekcie za jednostkę waluty krajowej chętni płacą mniej jednostek waluty obcej (np. 0, 2 USD/PLN), zamiast 0, 25 USD/PLN).

6 NOMINALNY kurs walutowy ulega APRECJACJI (REWALUACJI), kiedy siły rynkowe powodują jego wzrost (państwo administracyjnie podnosi jego poziom). W efekcie za jednostkę waluty krajowej chętni płacą więcej jednostek waluty obcej (np. 0, 3 USD/ PLN), zamiast 0, 25 USD/PLN).

7 1. 2. REALNY KURS WALUTOWY NOMINALNY kurs walutowy jest relacją wymienną pieniądza jednego kraju na pieniądz innego kraju. Natomiast REALNY kurs walutowy jest relacją wymienną innych niż pieniądz towarów z różnych krajów. Realny kurs walutowy jest relacją wymienną innych niż pieniądz towarów z różnych krajów. A oto formalny związek realnego, εr, i nominalnego, εn, kursu walutowego: εr = εn∙ Pk/Pz, gdzie Pz i Pk to – odpowiednio - cena tej samej porcji dóbr za granicą i w kraju.

8 Powiedzmy np. , że: εn=0, 3 [dol. /zł], Pk = 100 zł, Pz = 15 dol. W takiej sytuacji realny kurs tej porcji dóbr, której dotyczą ceny Pk i Pz, wynosi: εr=(εn∙Pk)/Pz=(0, 3[dol. /zł]∙ 100 zł)/15 dol. =30 dol. /15 dol. =2.

9 εr=(εn∙Pk)/Pz=(0, 3[dol. /zł]∙ 100 zł)/15 dol. =30 dol. /15 dol. =2[porcje amerykańskie za porcję polską]. CO TO ZNACZY? Otóż w naszym przykładzie cena wybranego do porównań koszyka dóbr jest w Polsce 2 razy wyższa niż w USA.

10 εr=(εn∙Pk)/Pz=(0, 3[dol. /zł]∙ 100 zł)/15 dol. =30 dol. /15 dol. =2[porcje amerykańskie za porcję polską]. CO TO ZNACZY? Otóż w naszym przykładzie cena wybranego do porównań koszyka dóbr jest w Polsce 2 razy wyższa niż w USA. Za te same pieniądze, które wydalibyśmy na koszyk polski, w Stanach możemy kupić 2 takie same koszyki dóbr.

11 εr=(εn∙Pk)/Pz=(0, 3[dol. /zł]∙ 100 zł)/15 dol. =30 dol. /15 dol. =2[porcje amerykańskie za porcję polską]. CO TO ZNACZY? Otóż w naszym przykładzie cena wybranego do porównań koszyka dóbr jest w Polsce 2 razy wyższa niż w USA. Za te same pieniądze, które wydalibyśmy na koszyk polski, w Stanach możemy kupić 2 takie same koszyki dóbr. Towary polskie nie są zatem konkurencyjne cenowo w porównaniu z towarami amerykańskimi.

12 A teraz pomyślmy o relacji εr’/εr, czyli o zmianie realnego kursu. Otóż: εr’/εr = (εn’/εn)∙(πk/πz), gdzie εn, εr i εn’, εr’ to kursy – odpowiednio - na początku i końcu okresu, a πk i πz to indeksy zmiany krajowej i zagranicznej ceny przeciętnego koszyka dóbr.

13 εr’/εr = / (ε ’∙P )/ε ∙P ∙P ’) = (εn’∙Pk’/Pz’) (εn∙Pk/Pz) = n k z (εn’/εn)∙(Pk’/Pk)∙(Pz/Pz’) = / (εn’/εn)∙(Pk’/Pk) (Pz’/Pz) = (εn’/εn)∙( πk/100)/(πz/100) = (εn’/εn)∙(πk/πz) = εr’/εr.

14 εr’/εr = (εn’/εn)∙(πk/πz), Jak się okazuje, znając zmianę kursu nominalnego i indeksy cen, możemy ustalić zmianę kursu realnego w pewnym okresie.

15 εr’/εr = (εn’/εn)∙(πk/πz). Powiedzmy, że nominalny kurs złotego się zmniejszył z εn=0, 3 [dol. /zł] do εn’=0, 2[dol. /zł, a wskaźniki inflacji dla Stanów i Polski w tym roku są równe πz=120 i πk=240. Otóż, w takiej sytuacji: εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz)=(0, 2/0, 3)∙(240/120)=⅔∙ 2=1⅓, co oznacza, że w analizowanym okresie realny kurs złotego wzrósł o ⅓. Za pieniądze, które wydalibyśmy na porcję dóbr w Polsce, w Stanach możemy teraz kupić o ⅓ więcej porcji takich samych dóbr niż na początku tego okresu.

16 εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz)=(0, 2/0, 3)∙(240/120)=⅔∙ 2=1⅓. W takiej sytuacji mówimy, że trwa REALNA APRECJACJA waluty krajowej. Przecież międzynarodowa siła nabywcza odnośnej kwoty pieniądza krajowego się powiększa. Realna aprecjacja powoduje, że pogarsza się cenowa konkurencyjność krajowych towarów na rynkach zagranicznych. (Wszak kupując porcję dóbr w kraju, nabywca traci coraz więcej dóbr zagranicznych).

17 εr’/εr = (εn’/εn)∙(πk/πz). A oto inna sytuacja. Powiedzmy, że nominalny kurs złotego wzrósł z εn=0, 3 [dol. /zł] do εn’=0, 4[dol. /zł, a wskaźniki inflacji dla Stanów i Polski w tym roku są równe πz=240 i πk=120. Otóż, w takiej sytuacji: εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz)=(0, 4/0, 3)∙(120/240)=4∙⅓∙½=⅔, co oznacza, że w analizowanym okresie kurs realny złotego obniżył się o ⅓. Za pieniądze, które wydalibyśmy na porcję dóbr w Polsce, w Stanach możemy teraz kupić o ⅓ mniej porcji takich samych dóbr niż na początku tego okresu.

18 εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz)=(0, 4/0, 3)∙(120/240)=4∙⅓∙½=⅔. W takiej sytuacji mówimy, że doszło do REALNEJ DEPRECJACJI złotego. Oznacza to, że nastąpił wzrost międzynarodowej cenowej konkurencyjności polskich towarów.

19 2. OD CZEGO W DŁUGIM OKRESIE ZALEŻY REALNY KURS WALUTOWY? Przyjmy się czynnikom, które decydują o zmianach realnego kursu walutowego. . .

20 2. 1. TEORIA PARYTETU SIŁY NABYWCZEJ (ang. Purchasing Power Parity, PPP) TEORIA PARYTETU SIŁY NABYWCZEJ (TEORIA PPP) (ang. purchasing power parity, PPP) jest UOGÓLNIENIEM PRAWA JEDNEJ CENY i dotyczy wybranego arbitralnie koszyka wielu dóbr, a nie jednego dobra. Jest ona próbą wyjaśnienia poziomu realnego kursu walutowego. Zgodnie z tą teorią – za sprawą ARBITRAŻU TOWAROWEGO - nominalny kurs waluty dąży do poziomu odpowiadającego PARYTETOWI SIŁY NABYWCZEJ. Nominalny kurs dwóch walut odpowiada PARYTETOWI SIŁY NABYWCZEJ, kiedy za daną ilość (np. za jednostkę) jednej waluty można nabyć taką samą porcję dóbr w kraju i za granicą.

21 DYGRESJA ARBITRAŻ UZASADNIENIEM TEORII PARYTETU SIŁY NABYWCZEJ Powiedzmy, że : εr>1, czyli εn∙Pk>Pz. Waluta krajowa jest PRZEWARTOŚCIOWANA (w stosunku do innych walut), wszak jej cena (czyli nominalny kurs walutowy waluty krajowej, εn) sprawia, że za daną kwotę pieniądza krajowego można kupić więcej za granicą niż w kraju. Kurs walut nie odpowiada ich parytetowi siły nabywczej. Porcja dóbr nabywana w kraju kosztuje WIĘCEJ niż taka sama porcja dóbr nabywana za granicą. OPŁACA SIĘ ZATEM KUPOWAĆ TAKIE SAME TOWARY ZA GRANICĄ I SPRZEDAWAĆ JE W KRAJU. W efekcie: Pk i (lub) εn oraz Pz , więc εr 1. KONIEC DYGRESJI

22 Zauważmy, że jeśli nominalny kurs walutowy dwóch walut odpowiada parytetowi ich siły nabywczej, kurs realny jest równy εr=1.

23 Zauważmy, że jeśli nominalny kurs walutowy dwóch walut odpowiada parytetowi ich siły nabywczej, kurs realny jest równy εr=1. Przecież miarą stosunku siły nabywczej dwóch walut jest właśnie realny kurs walutowy: εr=εn∙Pk/Pz. Jeśli εn∙Pk/Pz=1, to εn∙Pk=Pz, czyli wyrażona w pieniądzu zagranicznym cena wchodzącej w grę porcji dobra w kraju (εn∙Pk) i za granicą, Pz, jest równa. Z kolei to oznacza, że także za jednostkę pieniądza zagranicznego i za jednostkę pieniądza krajowego w kraju i za granicą możemy nabyć taką samą część tej porcji dóbr.

24 JEDNAK REALNY KURS WYMIANY ZWYKLE ODCHYLA SIĘ OD 1! Jak regularnie donosi The Economist nominalny kurs walut krajowych okazuje się silnie przewartościowany lub niedowartościowany (w porównaniu z ich kursem odpowiadającym parytetowi siły nabywczej dotyczącej kanapki Big. Mac)…

25 Kurs y Kolumna 5 tabeli pokazuje odchylenia oficjalnego kursu walut krajowych do dolara od „bigmacowego” kursu PPP. Dla Polski chodzi o – 35, 4%. [Oficjalny kurs złotego (3, 30 zł/dol. ) musiałby spaść o 35, 4%, by zrównać się z „bigmacowym” kursem PPP (2, 13 zł/dol. )]. Złoty jest zatem NIEDOWARTOŚCIOWANY do dolara.

26 3. 3. ABSOLUTNA I WZGLĘDNA WERSJA TEORII PPP Teoria PPP ma dwie wersje: ABSOLUTNĄ (mocniejszą) oraz WZGLĘDNĄ (słabszą). WERSJA ABSOLUTNA TEORII PPP Realny kurs walutowy, εr, jest zbliżony do 1. Ta wersja teorii PPP NIE ZNAJDUJE potwierdzenia w faktach.

27 WERSJA WZGLĘDNA TEORII PPP εr≠ 1, lecz siła działania czynników, które powodują odchylenia realnego kursu walutowego od 1 (np. koszty transportu, różnice składu koszyka dóbr reprezentantów w różnych krajach używanego do wyliczenia tempa inflacji) jest względnie stała. Innymi słowy, zgodnie z względną wersją teorii PPP εr≠ 1, lecz w długim okresie poziom εr WAHA SIĘ WOKÓŁ PEWNEJ ŚREDNIEJ WIELOLETNIEJ. Ta wersja teorii PPP dotyczy DŁUGIEGO OKRESU.

28 Zauważmy jeszcze, że zgodnie z teorią PPP (niezależnie od jej wersji) STOPĘ ZMIANY NOMINALNEGO KURSU WALUTY WYZNA -CZA – CETERIS PARIBUS – RÓŻNICA STÓP INFLACJI ZA GRANICĄ I W KRAJU.

29 Wszak: εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz)*, więc przy stałym kursie realnym, εr’/εr=1: (εn’/εn)∙(πk/πz)=1. Wynika stąd, że: εn’/εn = πz/πk, więc ZMIANY εn’/εn SĄ TAKIE SAME JAK ZMIANY πz/πk. -----*Wynika to wprost z definicji realnego kursu walutowego w końcu roku: εr’ = εn’ πK’/πZ’ oraz na początku roku: εr = εn πK/πZ, gdzie superskrypt „’” oznacza poziom zmiennej w końcu roku, a πK i πZ to – odpowiednio – wskaźnik inflacji w kraju i za granicą.

ZMIANY εN’/εN SĄ TAKIE SAME JAK ZMIANY πZ/πK. . . 30 Powiedzmy, że inflacja w Stanach wynosi 3%, a w Kanadzie 1% i że patrzymy z perspektywy Stanów (USA to „kraj”, a Kanada – „zagranica”). W takiej sytuacji - ceteris paribus - dolar amerykański będzie ulegał deprecjacji względem dolara kanadyjskiego w tempie OKOŁO 2% na rok. εn’/εn=101/103 0, 98. Oczywiście, podobnie jak względna wersja teorii PPP wniosek ten jest stosunkowo dobrze potwierdzony empirycznie TYLKO W PRZYPADKU DŁUGIEGO OKRESU.

31 4. MIĘDZYNARODOWE PORÓWNANIA POZIOMU ŻYCIA Nominalny kurs walutowy PPP jest wykorzystywany do PORÓWNAŃ POZIOMU ŻYCIA W RÓŻNYCH KRAJACH.

32 Powiedzmy, że dochód per capita w kraju A (np. 1000 gdybów) przeliczymy na walutę kraju B po kursie PPP (np. 1, 25 jl/gb). Mimo różnicy cen w obu krajach za uzyskane 1250 jeśli będzie wtedy można kupić w kraju B taki sam koszyk dóbr jak ten, który za 1000 gb można było kupić w kraju A.

33 Powiedzmy, że dochód per capita w kraju A (np. 1000 gdybów) przeliczymy na walutę kraju B po kursie PPP (np. 1, 25 jl/gb). Mimo różnicy cen w obu krajach za uzyskane 1250 jeśli można wówczas w kraju B kupić taki sam koszyk dóbr jak ten, który za 1000 gb można było kupić w kraju A. Okaże się wtedy, czy dochód per capita w kraju B (np. 1251 jl!) jest większy, czy mniejszy niż dochód per capita w kraju A, czyli czy wystarcza on na kupno większego, czy mniejszego koszyka dóbr. A ------A Po przeliczeniu dochodu per capita w kraju A na walutę kraju B wyrażona w pieniądzu kraju B jednostka dochodu per capita obywatela kraju A ma taką samą siłę nabywczą jak jednostka dochodu per capita obywatela kraju B. Przecież, przy obowiązującym kursie nominalnym, εn, można za nią kupić taką samą porcję dóbr. Oznacza to, że dochody per capita w obu krajach zmierzyliśmy taką samą jednostką miary.

34 Zauważ JEDNAK, że skoro – dla kursu PPP - εn∙Pk/Pz=1, to εn∙Pk=Pz oraz: εn=Pz/Pk. Otóż dla różnych dóbr ich ceny: zagraniczna, Pz, i krajowa, Pk, pozostają do siebie w różnej proporcji. Wynika stąd, że iloraz Pz/Pk zmienia się, zależnie od składu koszyka dóbr, którego dotyczą ceny Pz i Pk. Oznacza to, że poziom kursu PPP, εn=Pz/Pk, zależy od tego, jaką porcję dóbr wykorzystano dla jego ustalenia. . . ISTNIEJE NIE JEDEN, LECZ WIELE KURSÓW PPP!

35 Oczywiście PORÓWNANIA POZIOMU ŻYCIA ZA POMOCĄ KURSU PPP DAJĄ RÓŻNE WYNIKI, ZALEŻNIE OD TEGO, JAKI KURS PPP ZOSTAŁ W ICH TRAKCIE ZASTOSOWANY. W przypadku krajów o podobnej strukturze konsumpcji problem ten nie ma dużego znaczenia. W takim przypadku kurs PPP należy ustalić w oparciu o TYPOWY dla obu krajów koszyk konsumowanych dóbr. Jednak dla krajów o bardzo różnej strukturze konsumpcji (np. Polska i Malezja? ) koszyk taki NIE ISTNIEJE i wynik porównań poziomu życia może zależeć od ARBITRALNEGO wyboru koszyka dóbr, w oparciu o który ustala się poziom kursu PPP. . .

ZADANIE Hipotecja ma 1 mln mieszkańców, PKB równa się tu 5, 0 mld gdybów (gb). Natomiast w Fantazji PKB per capita wynosi 5500 jeśli (jl). Oba kraje wytwarzają tylko wino i ryby. Tablica zawiera dalsze informacje. Dobro Fantazja Hipotecja udział w Cena Wino Ryby 4, 0 jl 2, 0 jl PKB 50% 2, 0 gb 3, 0 gb PKB 40, 0% 60, 0% a) Podaj kurs wymiany gdybów na jeśle, odpowiadający parytetowi siły nabywczej (PPP) obu walut, dotyczącej koszyka dóbr o takiej strukturze wartościowej jak struktura PKB w Hipotecji.

Hipotecja ma 1 mln mieszkańców, PKB równa się tu 5, 0 mld gdybów (gb). Natomiast w Fantazji PKB per capita wynosi 5500 jeśli (jl). Oba kraje wytwarzają tylko wino i ryby. Tablica zawiera dalsze informacje. Dobro Fantazja Hipotecja udział w Cena Wino Ryby 4, 0 jl 2, 0 jl PKB 50% 2, 0 gb 3, 0 gb PKB 40, 0% 60, 0% a) Podaj kurs wymiany gdybów na jeśle, odpowiadający parytetowi siły nabywczej (PPP) obu walut, dotyczącej koszyka dóbr o takiej strukturze wartościowej jak struktura PKB w Hipotecji. 60 gb=12 w+12 r=48 jl+24 jl=72 jl. Szukany kurs powinien umożliwić zamianę 60 gb na 72 jl. 1 gb = 1, 2 jl lub 1, 0 jl = 0, 8(3) gb. b) A teraz podaj kurs wymiany gdybów na jeśle, odpowiadający parytetowi siły nabywczej (PPP) obu walut, dotyczącej koszyka dóbr o takiej samej strukturze wartościowej jak struktura PKB w Fantazji. 80 jl=10 w+20 r=20 gb+60 gb=80 gb. Szukany kurs powinien umożliwić zamianę 80 jl na 80 gb. 1 gb = 1 jl.

Hipotecja ma 1 mln mieszkańców, PKB równa się tu 5, 0 mld gdybów (gb). Natomiast w Fantazji PKB per capita wynosi 5500 jeśli (jl). Oba kraje wytwarzają tylko wino i ryby. Tablica zawiera dalsze informacje. Dobro Fantazja Cena Wino Ryby 4, 0 jl 2, 0 jl udział w PKB 50% Hipotecja udział w Cena 2, 0 gb 3, 0 gb PKB 40, 0% 60, 0% a) Podaj kurs wymiany gdybów na jeśle, odpowiadający parytetowi siły nabywczej (PPP) obu walut, dotyczącej koszyka dóbr o takiej strukturze wartościowej jak struktura PKB w Hipotecji. 60 gb=12 w+12 r=48 jl+24 jl=72 jl. Szukany kurs powinien umożliwić zamianę 60 gb na 72 jl. 1 gb = 1, 2 jl lub 1, 0 jl = 0, 8(3) gb. b) A teraz podaj kurs wymiany gdybów na jeśle, odpowiadający parytetowi siły nabywczej (PPP) obu walut, dotyczącej koszyka dóbr o takiej samej strukturze wartościowej jak struktura PKB w Fantazji. 80 jl=10 w+20 r=20 gb+60 gb=80 gb. Szukany kurs powinien umożliwić zamianę 80 jl na 80 gb. 1 gb = 1 jl. c) Wyraź PKB per capita w Hipotecji w jeślach. Posłuż się oboma kursami PPP, które wyliczyłeś. 5000 gb • 1, 2 jl/gb=6000 jl. 5000 gb • 1, 0 jl/gb=5000 jl. d) W którym kraju PKB p. c. umożliwia nabycie większej porcji dóbr? To zależy od struktury wartościowej tej porcji dóbr. . .

44 5. DLACZEGO FAKTY SŁABO POTWIERDZAJĄ ABSOLUTNĄ WERSJĘ TEORII PPP? Dane obserwacyjne w niewielkim stopniu potwierdzają absolutną wersję teorii PPP. PO PIERWSZE, powodem jest to, że czynniki przybliżające realny kurs walutowy do poziomu 1 działają z niewielką siłą. PO DRUGIE, istnieją nieuwzględniane przez nas do tej pory czynniki, których działanie sprawia, że realny kurs walutowy różni się od 1.

45 5. 1. CZYNNIKI PRZYBLIŻAJĄCE REALNY KURS WALUTOWY DO POZIOMU 1 DZIAŁAJĄ Z NIEWIELKĄ SIŁĄ W praktyce arbitraż towarowy natrafia na przeszkody:

46 a) Wieloma towarami nie handluje się na rynkach międzynarodowych [są to tzw. DOBRA NIEHANDLOWE (ang. non tradeable goods) (np. ziemia, mieszkania, usługi fryzjerskie, kanapki Big. Mac )]. Arbitraż nie powoduje wyrównania się cen dóbr niehandlowych.

47 a) Wieloma towarami nie handluje się na rynkach międzynarodowych [są to tzw. DOBRA NIEHANDLOWE (ang. non tradeable goods) (np. ziemia, mieszkania, usługi fryzjerskie, kanapki Big. Mac )]. Arbitraż nie powoduje wyrównania się cen dóbr niehandlowych. b) W dodatku DOBRA HANDLOWE (ang. tradeable goods) w różnych krajach często różnią się*, co hamuje wymianę i utrudnia arbitraż (np. Niemcy są przyzwyczajeni do niemieckiego, a nie do polskiego piwa). -------*Chodzi o rzeczywiste zróżnicowanie dóbr lub o ich zróżnicowanie pozorne, w które – wbrew faktom - wierzą nabywcy.

a) Wieloma towarami nie handluje się na rynkach międzynarodowych [są to tzw. DOBRA NIEHANDLOWE (ang. non tradeable goods) (np. ziemia, mieszkania, usługi fryzjerskie, kanapki Big. Mac )]. Arbitraż nie powoduje wyrównania się cen dóbr niehandlowych. b) W dodatku DOBRA HANDLOWE (ang. tradeable goods) w różnych krajach często różnią się*, co hamuje wymianę i utrudnia arbitraż (np. Niemcy są przyzwyczajeni do niemieckiego, a nie do polskiego piwa). c) Także inne przeszkody hamują handel zagraniczny, utrudniając arbitraż towarowy (np. cła, koszty ubezpieczenia i transportu). -------*Chodzi o rzeczywiste zróżnicowanie dóbr lub o ich zróżnicowanie pozorne, w które – wbrew faktom - wierzą nabywcy.

49 5. 2. WIELE PRZYCZYN SPRAWIA, ŻE REALNY KURS WALUTOWY ODCHYLA SIĘ OD 1. Oto niektóre spośród tych przyczyn: a) Efekt Samuelsona-Balassy (efekt S-B). b) Zakłócenia zewnętrznej równowagi gospodarki [np. „choroba holenderska” (ang. dutch deasese)]. c) Przypadkowe fluktuacje nominalnych kursów walut na rynkach walutowych. Przyjrzymy się teraz tym przyczynom.

50 EFEKT SAMUELSONA-BALASSY W sprzeczności z absolutną wersją teorii PPP stoi EFEKT SAMUELSONA-BALASSY (EFEKT S-B). Sprawia on, że (wyrażony w jednej walucie) poziom cen wielu dóbr w krajach o wysokiej produktywności pracy (czyli w krajach bogatych) jest wyższy niż poziom cen takich samych dóbr w krajach o niskiej produktywności pracy (czyli w krajach ubogich). (W szczególności chodzi o dobra niehandlowe). W efekcie, realny kurs walutowy w krajach bogatych (w krajach o dużej produktywnosci pracy) odnoszący się do przeciętnego, czyli zawierającego zarówno dobra handlowe, jak i niehandlowe, koszyka dóbr jest zwykle wyższy od 1. Innymi słowy kraje bogate są „droższe” niż kraje biedne, a ich waluty są „przewartościowane”. DLACZEGO TAK JEST?

Oto efekt S-B: 51 W krajach bogatych produktywność w gałęziach wytwarzających DOBRA HANDLOWE jest wysoka. (Dlatego są one bogate). W efekcie płace w tych gałęziach w krajach bogatych są wysokie.

52 Powoduje to, ze w krajach bogatych również płace pracowników wytwarzających DOBRA NIEHANDLOWE są wysokie (inaczej przenieśliby się oni do gałęzi wytwarzających dobra handlowe. . . ). Przy względnie niskiej produktywności pracy pracowników, którzy produkują dobra niehandlowe*, jedynym sposobem sfinansowania ich wysokich płac są wysokie ceny dóbr niehandlowych. One mogą być takie, gdyż dotyczą dóbr niehandlowych (w przypadku takich dóbr arbitraż nie jest możliwy). -----*Wzrost produktywności pracy przy produkcji DÓBR NIEHANDLOWYCH (np. usługi krawieckie) jest zwykle wolniejszy niż wzrost produktywności pracy przy produkcji DÓBR HANDLOWYCH (np. samochody).

53 Efektem jest wyższy przeciętny (dotyczący koszyka dóbr handlowych i niehandowych) poziom cen w bogatych krajach o wysokiej produktywnności pracy. Nawet jeśli – za sprawą arbitrażu towarowego - poziom cen dóbr handlowych w krajach bogatych jest podobny do poziomu cen takich samych dóbr w krajach ubogich, poziom cen dóbr niehandlowych w krajach bogatych przewyższa poziom cen tych dóbr w krajach ubogich. Wyższy przeciętny poziom cen w krajach bogatych oznacza, że WALUTY W KRAJACH BOGATYCH STAJĄ SIĘ TRWALE „PRZEWARTOŚCIOWANE” (εr>1).

54 ZAKŁÓCENIA ZEWNĘTRZNEJ RÓWNOWAGI GOSPODARKI mogą m. in. przyjąć formę WAHAŃ SALDA BILANSU HAN-DLOWEGO i (lub) WAHAŃ SALDA RACHUNKU KAPITAŁO-WEGO BILANSU PŁATNICZEGO. Skutkiem mogą być zmiany nominalnego kursu walutowego i – przy „lepkich” cenach, P – krótkookresowe wahania realnego kursu walutowego, εr (przecież: εr=εn∙Pk/Pz).

55 PRZYKŁAD: Przy płynnym nominalnym kursie walutowym, εn, deficyt bilansu handlowego (NX=X-Z<0; Z=KSI∙Y) może spowodować nominalną deprecjację waluty krajowej. Przy „lepkich” cenach, Pk i Pz, skutkiem okaże się wtedy spadek realnego kursu walutowego, εr (przecież: εr=εn∙Pk/Pz).

56 Także międzynarodowe przepływy kapitału mogą powodować deprecjację lub aprecjację nominalnego kursu walutowego. O międzynarodowych przepływach kapitału decydują m. in. różnice poziomu zagranicznej, iz, i krajowej, i, stopy procentowej (iz–i). Kapitał płynie tam, gdzie zysk z jego zainwestowania jest największy. [Mobilność kapitału ograniczają m. in. : ryzyko kursowe i różnice wysokości podatków].

57 Na wysokość krajowej stopy procentowej wpływa np. polityka gospodarcza państwa, a także wiele innych czynników. Można to pokazać za pomocą modelu IS-LM. Wszak wiele róż-nych czynników decyduje o położeniu linii IS i LM, a zatem także o poziomie krajowej stopy procentowej. i LM’’ E 1 i 2 E 8 i 1 E 2 E E 7 E 3 i* i 3 i 4 E 6 E 4 LM’ IS’ E 5 IS’’ 0 LM YE IS Y

58 A zatem, wiele rozmaitych czynników określa przebieg linii IS i LM, czyli również poziom stopy procentowej w gospodarce. . . Skutkiem oddziaływania tych czynników są różnice poziomu stóp procentowych w kraju i za granicą. Powodują one wahania salda rachunku kapitałowego bilansu płatniczego. Przy płynnym kursie walutowym, εn, i „lepkich” cenach, P, mogą one z kolei skutkować fluktuacjami nominalnego, εn, a zatem także realnego kursu walutowego, εr (εr=εn∙Pk/Pz!).

59 A zatem, wiele rozmaitych czynników określa przebieg linii IS i LM, czyli również poziom stopy procentowej w gospodarce. . . Skutkiem oddziaływania tych czynników są różnice poziomu stóp procentowych w kraju i za granicą. Powodują one wahania salda rachunku kapitałowego bilansu płatniczego. Przy płynnym kursie walutowym, εn, i „lepkich” cenach, P, mogą one z kolei skutkować fluktuacjami nominalnego, εn, a zatem także realnego kursu walutowego, εr (εr=εn∙Pk/Pz!). Na przykład, napływ do kraju lokowanego w wysoko oprocentowanych bonach Skarbu Państwa międzynarodowego kapitału spekulacyjnego może spowodować wzrost (zapisywanego na sposób brytyjski) nominalnego kursu złotego. W efekcie może dojść do wzrostu realnego kursu złotego.

60 Ciekawym przykładem zakłócenia zewnętrznej równowagi gospodarki skutkującego silną zmianą realnego kursu wymiany jest tzw. CHOROBA HOLENDERSKA (ang. dutch disease).

CHOROBA HOLENDERSKA 61 Powodem CHOROBY HOLENDERSKIEJ jest - zwykle. A - napływ pieniądza zagranicznego spowodowany eksploatacją obfitych bogactw naturalnych kraju i ich sprzedażą za granicę (np. gaz w holenderskiej części Morza Północnego w latach 60. XX w. ). Paradoksalnie, niekorzystnie wpływa to na gospodarkę kraju. -----------------A Inne możliwe przyczyny to np. wzrost zagranicznych inwestycji bezpośrednich, napływ kapitału spekulacyjnego.

CHOROBA HOLENDERSKA 62 Powodem CHOROBY HOLENDERSKIEJ jest - zwykle. A - napływ pieniądza zagranicznego spowodowany eksploatacją obfitych bogactw naturalnych kraju i ich sprzedażą za granicę (np. gaz w holenderskiej części Morza Północnego w latach 60. XX w. ). Paradoksalnie, niekorzystnie wpływa to na gospodarkę kraju. PO PIERWSZE, spowodowana eksportem surowców APRECJACJA PIENIĄDZA KRAJOWEGO SPRAWIA, ŻE TANI IMPORT NISZCZY PRZEMYSŁ. (Chodzi zwłaszcza o produkcję dóbr handlowych). Dochodzi do dezindustrializacji całych sektorów gospodarki. -----------------A Inne możliwe przyczyny to np. wzrost zagranicznych inwestycji bezpośrednich, napływ kapitału spekulacyjnego.

CHOROBA HOLENDERSKA 63 Powodem CHOROBY HOLENDERSKIEJ jest - zwykle. A - napływ pieniądza zagranicznego spowodowany eksploatacją obfitych bogactw naturalnych kraju i ich sprzedażą za granicę (np. gaz w holenderskiej części Morza Północnego w latach 60. XX w. ). Paradoksalnie, niekorzystnie wpływa to na gospodarkę kraju. PO PIERWSZE, spowodowana eksportem surowców aprecjacja pieniądza krajowego sprawia, że tani import niszczy przemysł. (Chodzi zwłaszcza o produkcję dóbr handlowych). Dochodzi do dezindustrializacji całych sektorów gospodarki. PO DRUGIE, sytuację dodatkowo pogarsza to, że ekspansja sektora surowcowego może spowodować odpływ zasobów (np. pracy i kapitału) z gałęzi wytwarzających dobra handlowe do innych gałęzi gospodarki). -----------------A Inne możliwe przyczyny to np. wzrost zagranicznych inwestycji bezpośrednich, napływ kapitału spekulacyjnego.

CHOROBA HOLENDERSKA 64 Powodem CHOROBY HOLENDERSKIEJ jest - zwykle. A - napływ pieniądza zagranicznego spowodowany eksploatacją obfitych bogactw naturalnych kraju i ich sprzedażą za granicę (np. gaz w holenderskiej części Morza Północnego w latach 60. XX w. ). Paradoksalnie, niekorzystnie wpływa to na gospodarkę kraju. PO PIERWSZE, spowodowana eksportem surowców aprecjacja pieniądza krajowego sprawia, że tani import niszczy przemysł. (Chodzi zwłaszcza o produkcję dóbr handlowych). Dochodzi do dezindustrializacji całych sektorów gospodarki. PO DRUGIE, sytuację dodatkowo pogarsza to, że ekspansja sektora surowcowego może spowodować odpływ zasobów (np. pracy i kapitału) z gałęzi wytwarzających dobra handlowe do innych gałęzi gospodarki). PO TRZECIE, wzrost dochodów i wydatków powoduje wzrost cen dóbr niehandlowych (np. nieruchomości). Skutkiem wzrostu popytu na potrzebne do ich produkcji zasoby jest – znowu - odpływ zasobów z sektorów wytwarzających dobra handlowe. (Arbitraż wyklucza wzrost cen tych dóbr, więc ich producenci przegrywają walkę o zasoby). -----------------A Inne możliwe przyczyny to np. wzrost zagranicznych inwestycji bezpośrednich, napływ kapitału spekulacyjnego.

CHOROBA HOLENDERSKA 65 Powodem CHOROBY HOLENDERSKIEJ jest - zwykle. A - napływ pieniądza zagranicznego spowodowany eksploatacją obfitych bogactw naturalnych kraju i ich sprzedażą za granicę (np. gaz w holenderskiej części Morza Północnego w latach 60. XX w. ). Paradoksalnie, niekorzystnie wpływa to na gospodarkę kraju. PO PIERWSZE, spowodowana eksportem surowców aprecjacja pieniądza krajowego sprawia, że tani import niszczy przemysł. (Chodzi zwłaszcza o produkcję dóbr handlowych). Dochodzi do dezindustrializacji całych sektorów gospodarki. PO DRUGIE, sytuację dodatkowo pogarsza to, że ekspansja sektora surowcowego może spowodować odpływ zasobów (np. pracy i kapitału) z gałęzi wytwarzających dobra handlowe do innych gałęzi gospodarki). PO TRZECIE, wzrost dochodów i wydatków powoduje wzrost cen dóbr niehandlowych (np. nieruchomości). Skutkiem wzrostu popytu na potrzebne do ich produkcji zasoby jest – znowu - odpływ zasobów z sektorów wytwarzających dobra handlowe. (Arbitraż wyklucza wzrost cen tych dóbr, więc ich producenci przegrywają walkę o zasoby). Choroba holenderska wyjaśnia, dlaczego krajom bogatym w zasoby zwykle trudno jest rozbudować i utrzymać sektor przemysłu. Współcześnie problem ten występuje w Rosji. Na syndrom choroby holenderskiej składają się też KORUPCJA (sprzyjają jej wysokie dochody z eksportu) i PROTEKCJONIZM (np. ochrony chcą producenci dóbr handlowych). -----------------A Inne możliwe przyczyny to np. wzrost zagranicznych inwestycji bezpośrednich, napływ kapitału spekulacyjnego.

66 Zalecany przez ekonomistów środek zapobiegawczy to rezygnacja z natychmiastowej wymiany dochodów walutowych z eksportu surowców na pieniądz krajowy i ich gromadzenie w formie SPECJALNEGO FUNDUSZU WALUTOWEGO. Zapobiega to aprecjacji pieniądza krajowego i umożliwia „wygładzenie” dochodów państwa w długim okresie z korzyścią m. in. dla przyszłych pokoleń (kwestia sprawiedliwości!).

67 Państwowe fundusze stabilizacyjne wybranych państw (2005) Nazwa funduszu, kraj pochodzenia, środki finansowe (mld USD) ADIA (Zjednoczone Emiraty Arabskie) 875, 0 GIC/Temasek (Singapur) 849, 0 Government Pension Fund (Norwegia) 345, 0 Diverse Fonds (Arabia Saudyjska) 300, 0 Reserve Fund for Future Generation (Kuwejt) 250, 0 CIC (Chiny) 200, 0 Oil Reserve Fund (Libia) 50, 0 Qatar Investment Authority (Katar) 50, 0 Fond de Regulation des Recettes (Algieria) 38, 0 Permanent Reserve Fund (USA, Alaska) 30, 0 Brunei Investment Authority (Brunei) 25, 7 Khazanah National BHD (Malezja) 24, 0 Stabilisation Fund (Rosja) 20, 0 Korea Investment Corporation (Korea Płd. ) 17, 6 National Fund (Kazachstan) 15, 0

68 NORWESKIE LEKARSTWO NA CHOROBĘ HOLENDERSKĄ W 1990 r. Norwegia utworzyła Globalny Rządowy Fundusz Emerytalny (ang. Government Pension Fund – Global). „Strumień przychodów netto z operacji naftowych rządu centralnego za pośrednictwem budżetu państwa jest w całości transferowany do Globalnego Rządowego Funduszu Emerytalnego. Zgodnie z przepisami tylko oczekiwany realny zysk z Funduszu ma być zwracany do budżetu na ogólne cele wydatkowe. W ten sposób Fundusz działa jak długookresowy fundusz oszczędnościowy, umożliwiając Rządowi Norwegii nagromadzenie aktywów finansowych, w celu łatwiejszego poradzenia sobie z przyszłymi wydatkami, spowodowanymi starzeniem się społeczeństwa. (. . . ) W końcu 2005 r. Fundusz urósł do ok. 1400 mld koron norweskich (NOK), co odpowiada 99% PKB powstającego na lądzie (czyli PKB po odjęciu efektów działań związanych z ropą). Szacunki wskazują, że w końcu 2010 r. Fundusz osiągnie poziom 180% PKB powstającego na lądzie. Przy obecnych regułach polityki fiskalnej po 2030 r. wartość środków zgromadzonych w Funduszu osiągnąć ma ok. 250% PKB powstającego na lądzie, a następnie zacznie stopniowo maleć”A. Wszystkie zasoby Funduszu muszą być inwestowane za granicą. Chroni to Norwegię przed chorobą holenderską. Ponieważ wiekszość dochodów z ropy nie trafia do Norwegii, nie powstaje presja na aprecjację kursu walutowego. ----------------------ATore Erikson (Sekretarz Generalny w Ministerstwie Finansów Nor -wegii): „The Norwegian Petroleum Sector and the Government Pen -sion Fund – Global” www. regjeringen. no (za: M. Burda, Ch. Wyplosz: Macroeconomics. A European Text, Oxford University Press 2009, s. 378).

69 PRZYPADKOWE FLUKTUACJE NOMINALNYCH KURSÓW WALUT NA RYNKACH WALUTOWYCH Zdaniem dealerów handlujących walutami na rynkach walutowych w krótkim i średnim okresie nominalne kursy walutowe zmieniają się pod wpływem EFEKTU OWCZEGO PĘDU (ang. bandwagon effect), „BEZWŁADNOŚCI” RYNKU, TRANSAKCJI SPEKULACYJNYCH. W krótkim okresie (do 6 miesięcy) czynniki fundamentalne, czyli informacje o stanie poszczególnych gospodarek nie mają decydującego znaczenia dla poziomu kursów. Oczywiście te wahania nominalnego, εn, powodują z kolei fluktuacje realnego kursu walutowego, εr (εr=εn∙Pk/Pz), który odchyla się od poziomu 1.

70 Tabela pokazuje wyniki ankiety przeprowadzonej wśród dealerow na rynku walutowym w Londynie (tzw. forex, rynek FX; ang. Foreign Exchange market, FX market). A ---A Zob. Cheung, Chinn, Marsh, „How do UK Based Foreign Exchange Dealers Think Their Market Operates? ” NBER Working Paper 7524 (2000). (Cyt. za: D. Miles, A. Scott, Macroeconomics, John Wiley&Sons Ltd. , 2005).

71 Badania sugerują, że w krótkim okresie na nominalny kurs walutowy na rynkach walutowych silnie wpływa tzw. STRUMIEŃ ZLECEŃ (ang. order flow). Chodzi o rożnicę wartości zleceń kupna i sprzedaży waluty na rynku przy danym poziomie jej kursu. Wielkość STRUMIENIA ZLECEŃ i poziom kursu są ze sobą silnie dodatnio skorelowane.

72 Wielu sądzi, że chodzi tu o taki oto związek przyczynowy: w warunkach asymetrii informacji zmiany STRUMIENIA ZLECEŃ stanowią sygnał nastawienia rynku, którym w krótkim okresie kierują się niedoinformowani sprzedawcy i nabywcy walut. W efekcie małe zmiany STRUMIENIA ZLECEŃ są wzmacniane na skutek naśladowczych reakcji sprzedawców i nabywców („owczy pęd”) i stają się dużymi zmianami cen. Duża liczba graczy na rynku FX sprawia, że raz powstała tendencja jest zwykle stosunkowo trwała. Podtrzymują ją kolejni wchodzący do gry gracze. Rynek walutowy odznacza się zatem dużą „bezwładnością”.

ZRÓB TO SAM! 73 Tak czy nie? 1. Prawo jednej ceny stanowi uogólnienie teorii PPP. Nie, jest odwrotnie. To teoria PPP stanowi uogólnienie prawa jednej ceny. 2. Nominalny kurs walutowy odpowiada parytetowi siły nabywczej, jeśli realny kurs walutowy równa się 1. (εr = εn∙ Pk/Pz). Tak. (εr = 1 εn∙ Pk=Pz). 3. Wahania realnych kursów walutowych są spowodowane m. in. fluktuacjami stóp procentowych w różnych krajach. Tak. Te fluktuacje stóp procentowych następują na skutek rozmaitych zdarzeń przesuwających linie IS i (lub) LM na rysunku przedstawiającym model IS/LM. Jak pamiętasz, jest bardzo wiele takich zdarzeń. i LM’’ E 1 i 2 E 8 i 1 LM E 2 E 7 E 3 E LM’ i* i 3 i 4 E 6 E 5 IS’’ 0 IS’ YE YP IS AEPL=Y

4. 74 εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz), więc w długim okresie: εn’/εn=πk/πz. Nie. 5. Wynik porównania poziomu życia nie zależy od wyboru koszyka dóbr w oparciu o który ustala się poziom stosowanego przy tej okazji kursu PPP. Nie. To, jaki koszyk dóbr zostanie wybrany, rozstrzyga o poziomie kursu PPP, a więc także o wyniku porównania poziomu życia. (εr = ε ∙ P /P =1 εn= Pz/Pk). 6. n k z Zgodnie z teorią PPP, kiedy inflacja w kraju jest szybsza niż za granicą, skutkiem okazuje się nominalna deprecjacja waluty krajowej. Tak (εn’/εn=πz/πk). Np. , jeśli inflacja w Polsce wynosi 12%, a w Rosji 3%, ceteris paribus złoty będzie ulegał deprecjacji do rubla w tempie około 8% na rok (εn’/εn=πz/πk=103/112 0, 92). 7. Na forexie zmiany strumienia zleceń i nominalnego kursu waluty są silnie skorelowane. Tak.

ZADANIA 1. a) Co to znaczy, że w długim okresie: εn’/εn = πz/πk? Równanie: εn’/εn=πz/πk oznacza np. , że wzrost nominalnego kursu waluty krajowej, εn, (jej aprecjacja) w pewnym okresie jest efektem szybszego wzrostu cen za granicą niż w kraju. W przybliżeniu: wzrost nominalnego kursu waluty krajowej o x% jest wynikiem wzrostu cen za granicą o ok. x p. proc. szybszego niż w kraju. [Dla małych a i b (100+a)/(100+b) ≈ 1+(a-b)/100]. b) Skąd wiadomo, że to jest prawda? Jak wiadomo, εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz), więc przy stałym kursie realnym, εr’/εr=1: (εn’/εn)∙(πk/πz)=1. Wynika stąd, że: εn’/εn = πz/πk. c) Powiedzmy, że w Polsce w długim okresie roczne tempo inflacji wynosi 2%, a w USA 8%. O ile w przybliżeniu zmieni się nominalny kurs złotego do dolara? εn’/εn = πz/πk, więc skoro tempo wzrostu cen za granicą wynosi 8%, a w kraju 2%, to w ciągu roku nominalny kurs waluty krajowej podniesie się o około (8 -2)%=6%.

2. W Hipotecji i w Fantazji wytwarza się tylko chleb! W ciągu roku ceny wzrosły tu – odpowiednio – z 1 gb do 6 gb i z 3 jl do 9 jl za bochenek. Nominalny kurs walutowy obniżył się w tym czasie z 9 [jl/gb] do 3 [jl/gb]. a) O ile procent zmienił się kurs realny? Kurs spadł o 33, (3)%. (εr=9[jl/gb]· 1 gb/3 jl=9 jl/3 jl=3; εr’=3[jl/gb]· 6 gb/9 jl=18 jl/9 jl=2). b) Ile bochenków chleba można było dostać w Fantazji za bochenek chleba z Hipotecji na początku I, a ile w końcu XII tego roku? Odpowiednio: 3 bochenki (εr=9 jl/3 jl; w I za cenę bochenka w Hipotecji można kupić 3 bochenki w Fantazji) i 2 bochenki (εr’=18 jl/9 jl; na końcu roku za cenę bochenka w Hipotecji można kupić 2 bochenki w Fantazji). c) Jak zmieniła się konkurencyjność towarów z Fantazji w handlu z Hipotecją? (Odpowiedz, uzupełniając szablon)? [Konkurencyjność towarów z Fantazji. . . . , bo najpierw za kwotę przeznaczoną na zakup 1 bochenka chleba w Fantazji można było mieć. . . , a potem. . . . . bochenka chleba w Hipotecji. ] Konkurencyjność towarów z Fantazji. . . pogorszyła się. . . , bo najpierw za kwotę przeznaczoną na zakup 1 bochenka chleba w Fantazji można było mieć. . . ⅓. . . , a potem. . ½. . . . bochenka chleba w Hipotecji. (Innymi słowy chleb z Fantazji podrożał w porównaniu z chlebem w Hipotecji. Przecież najpierw, kupno bochenka chleba w Fantazji oznaczało rezygnację tylko z ⅓ bochenka chleba, który można kupić w Hipotecji, a potem rezygnację aż z ½ takiego bochenka chleba). d) Czy doszło do realnej aprecjacji, czy realnej deprecjacji gdyba? Nastąpiła realna deprecjacja gdyba do jeśla. (Na skutek zmian nominalnego kursu walutowego i cen w obu krajach odpowiadająca wartości porcji chleba w Hipotecji liczba gdybów najpierw kupowała 3 porcje chleba w Fantazji, a potem już tylko 2 porcje chleba w Fantazji).

3. PKB w Fantazji, która ma 1 mln mieszkańców, wynosi 1 mld jl. Kraj wytwarza wino i ryby; handluje winem z Hipotecją. Oficjalny kurs walutowy wynosi 1 jl/gb. Tablica zawiera dalsze informacje. Fantazja Dobro cena Wino Ryby 2, 5 jl 5, 0 jl udział w PKB 50% Hipotecja cena 2, 5 gb 3, 0 gb udział w PKB 25% 75% a) Weź wartą w F. 100 jl porcję dóbr o strukturze wytwarzanego tu PKB. Podaj jej skład. Ile gb kosztuje ta porcja dóbr w H. ? 20 butelek wina i 10 ryb. (50 + 30) gb = 80 gb. b) Przy jakim kursie wymiany mieszkaniec F. może sobie kupić w H. porcję dóbr o takiej strukturze, na którą było go stać „w domu”? 100 jl zamienimy na 80 gb przy kursie równym 100 jl/80 gb = 1, 25 jl/gb. Przecież 100 jl/1, 25 jl/gb = 80 gb. c) Kurs, który obliczyłeś, odpowiada parytetowi siły nabywczej obu walut. Uzasadnij stosowanie tej nazwy. Skoro 100 jl/80 gb=1, 25 jl/gb, to siła nabywcza licznika i mianownika ułamka 1, 25 jl/gb są równe. Za te kwoty można kupić taką samą porcję dóbr, przy czym chodzi o porcję dóbr o strukturze odpowiadającej PKB w Fantazji. Krótko mówiąc, kurs odpowiadający parytetowi siły nabywczej obu walut wyraża stosunek kwot pieniądza z obu krajów o takiej samej (równej) sile nabywczej. d) Wyraź PKB per capita w F. w gdybach. Posłuż się oboma kursami walutowymi. PKB per capita w F. równa się 1000 jl (1 mld jl/1 mln mieszkańców). W przeliczeniu na gdyby oznacza to 1000 gb (według kursu oficjalnego) lub 1000 jl/1, 25 jl/gb=800 gb (według kursu odpowiadającego parytetowi siły nabywczej obu walut).

3. PKB w Fantazji, która ma 1 mln mieszkańców, wynosi 1 mld jl. Kraj wytwarza wino i ryby; handluje winem z Hipotecją. Oficjalny kurs walutowy wynosi 1 jl/gb. Tablica zawiera dalsze informacje. Fantazja Dobro cena Wino Ryby 2, 5 jl 5, 0 jl udział w PKB 50% Hipotecja cena 2, 5 gb 3, 0 gb udział w PKB 25% 75% d) Wyraź PKB per capita w F. w gdybach. Posłuż się oboma kursami walutowymi. PKB per capita w F. równa się 1000 jl (1 mld jl/1 mln mieszkańców). W przeliczeniu na gdyby oznacza to 1000 gb (według kursu oficjalnego) lub 1000 jl/1, 25 jl/gb=800 gb (według kursu odpowiadającego parytetowi siły nabywczej obu walut). e) Który z uzyskanych wyników lepiej nadaje się do porównań poziomu życia w Fantazji i Hipotecji? Dlaczego? Tylko zastosowanie kursu PPP zapewnia WSPÓŁMIERNOŚĆ dochodów per capita w obu krajach. Mianowicie, zostają one wyrażone w jednostkach pieniądza o takiej samej sile nabywczej. Po przeliczeniu dochodu per capita z F. (1000 jl) na gdyby okazuje się, że przeciętny Fantazjanin otrzymuje dochód odpowiadający sile nabywczej 800 gb. Umożliwia to porówanie jego dochodu z rzeczywistym dochodem przeciętnego Hipotecjanina (np. 1000 gdybów).

4. a) Oceń niedowartościowanie i przewartościowanie kursu róż- nych walut do „bigmacowego” kursu PPP (zob. tablica); podaj po 2 przykłady. Kurs y Kurs jest niedowartościowany np. w Tajlandii (-50, 4%) i w Indonezji (-48, 9% ). Przewartościowany jest on np. w Szwajcarii (+69, 0%) i w Szwecji (+36, 8%). b) Uogólnij te obserwacje: w jakich krajach kurs walutowy jest niedowartościowany, a w jakich przewartościowany? Kurs jest niedowartościowany w krajach ubogich (o niskiej produkcyjności), a przewartościowany w krajach bogatych (o wysokiej produkcyjności). c) Czy niedowartościowanie złotego do dolara w 2004 r. potwierdza efekt S-B?

4. a) Oceń niedowartościowanie i przewartościowanie kursu różnych walut do „bigmacowego” kursu PPP (zob. tablica); podaj po 2 przykłady. Kur s y c) Czy niedowartościowanie złotego do dolara w 2004 r. potwierdza efekt S-B? Tak. Przecież Big. Mac jest „dobrem niehandlowym”, więc – zgodnie z rozumowaniem Samuelsona-Balassy - jego cena w krajach o względnie niskiej produkcyjności pracy (np. w Polsce) powinna być względnie niska. To z kolei powinno powodować niedowartościowanie kursu waluty tych krajów w stosunku do „bigmacowego” kursu PPP. d) Co z tego wynika?

4. a) Oceń niedowartościowanie i przewartościowanie kursu różnych walut do „bigmacowego” kursu PPP (zob. tablica); podaj po 2 przykłady. c) Czy niedowartościowanie złotego do dolara w 2004 r. potwierdza efekt S-B? Tak. Przecież Big. Mac jest „dobrem niehandlowym”, więc – zgodnie z rozumowaniem Samuelsona-Balassy - jego cena w krajach o względnie niskiej produkcyjności pracy (np. w Polsce) powinna być względnie niska. To z kolei powinno powodować niedowartościowanie kursu waluty tych krajów w stosunku do „bigmacowego” kursu PPP. d) Co z tego wynika? Ogólnie, nie należy się spodziewać zaniku niedowartościowania kursu waluty w krajach biednych, nim nie dojdzie w tych krajach do względnego wzrostu produkcyjności pracy w sektorach wytwarzających dobra handlowe.

5. a) Wskaż skutki efektu S-B. 82 Efekt S-B powoduje, że w krajach bogatych kurs waluty jest przewartościowany. b) Czy na początku XXI w. w Polsce można się spodziewać szybkiego wzrostu produktywności pracy? Dlaczego? Tak. Ogólnie, przyczyną jest silny „efekt doganiania” spowodowany prawem malejących przychodów i „efektem gapowicza”. (Pomyśl o skutkach przystąpienia Polski do Unii Europejskiej). c) W których sektorach polskiej gospodarki produktywność pracy będzie rosła najszybciej? Zapewne chodzi o gałęzie gospodarki wytwarzające dobra handlowe. Firmy w tych gałęziach podlegają najbardziej intensywnej konkurencji; to do tych gałęzi – zapewne – napływa najwięcej kapitału zagranicznego. d) Jak wpłynie to na względne tempo inflacji w Polsce? Efektem będzie wzrost płac w tych sektorach, a także pochodny wzrost płac i cen w sektorach wytwarzających dobra niehandlowe. Spowoduje to względny wzrost cen w Polsce np. w porównaniu z innymi krajami w Unii. e) Czy efektem będzie realna aprecjacja czy deprecjacja złotego? Dlaczego? Należy się spodziewać realnej aprecjacji złotego. Przecież: εr=εn∙Pk/Pz, a opisane wyżej procesy powodować będą wzrost relacji Pk/Pz. f) Wskaż czynniki hamujące te procesy. Np. wysokie bezrobocie, a także niska mobilność pracy hamują wyrównywanie się płac w sektorach wytwarzających dobra handlowe i niehandlowe.

Test Plusami i minusami zaznacz prawdziwe i fałszywe odpowiedzi 83 1. Prawdą jest, że: A. εr’/εr=(εn’/εn)∙(πz/πk). B. εr=εn∙Pk/Pz. C. εr’/εr=(εn’/εn)∙(πk/πz). D. εn=εr∙Pk/Pz. A. NIE. B. TAK. C. TAK. D. NIE. 2. Zgodnie z teorią PPP, kiedy εr< 1: A. εn∙Pk < Pz. B. Pk i (lub) εn. C. Pz. D. Opłaca się kupować takie same dobra w kraju, nie za granicą. A. TAK. B. TAK. C. TAK. D. TAK.

84 3. Kiedy εr> 1: A. εn∙Pk > Pz. B. Pk i (lub) εn. C. Pz . D. Opłaca się kupować takie same dobra za granicą, a nie w kraju. A. TAK. B. TAK. C. TAK. D. TAK. 4. Przewartościowanie waluty krajowej oznacza m. in. , że: A. εr < 1. B. Towary krajowe nie są konkurencyjne cenowo na rynkach międzynarodowych. C. Podobna porcja dóbr kosztuje w kraju więcej niż za granicą. D. Za daną kwotę pieniądza w kraju można kupić mniej niż za granicą. A. NIE. B. TAK. C. TAK. D. TAK.

85 5. W Polsce wskaźnik inflacji wyniósł 105, a w USA 110. W takiej sytuacji zgodnie z teorią PPP w długim okresie (ceteris paribus): A. Złoty będzie ulegał deprecjacji w stosunku do dolara. B. Tempo aprecjacji złotego w stosunku do dolara wyniesie około 5%. C. Dolar będzie ulegał deprecjacji w stosunku do złotego. D. Tempo aprecjacji dolara w stosunku do złotego wyniesie około 5%. A. NIE. B. TAK. C. TAK D. NIE. 6. εr≠ 1 m. in. dlatego, że: A. Istnieją dobra niehandlowe. B. Dobra handlowe pochodzące z różnych krajów różnią się od siebie. C. Wysokie koszty transakcyjne utrudniają handel zagraniczny. D. Kurs realny zwykle odpowiada parytetowi sily nabywczej. A. TAK. B. TAK. C. TAK D. NIE.

86 7. Przyczyną tego, że absolutna wersja teorii PPP się nie sprawdza, są m. in. : A. Efekt S-B. B. Arbitraż towarowy. C. Transakcje spekulacyjne na rynkach walutowych. D. Zakłócenia zewnętrznej równowagi gospodarki. A. TAK. B. NIE. C. TAK D. TAK.

88 POLITYKA GOSPODARCZA W GOSPODARCE OTWARTEJ I

89 Badając skutki polityki gospodarczej w gospodarce otwartej, rozróżnimy KRÓTKI i DŁUGI OKRES.

90 1. POLITYKA GOSPODARCZA W GOSPODARCE OTWARTEJ - KRÓTKI OKRES Na razie ograniczymy się do krótkiego okresu, w którym gospodarka jest „keynesowska” (wolne moce wytwórcze, „lepkie” ceny). Pozwoli nam to wykorzystać model IS/LM. Przeanalizujemy dwa przypadki: a) Sytuację, w której KAPITAŁ MIĘDZYNARODOWY JEST NIEMOBILNY. b) Sytuację, w której ów KAPITAŁ JEST MOBILNY.

91 Otóż kapitał jest MOBILNY, JEŚLI KAPITAŁ MOŻE NA DUŻĄ SKALĘ PRZEMIESZCZAĆ SIĘ Z KRAJU DO KRAJU. Kapitał jest mobilny, kiedy żadne ograniczenia (np. wysokie koszty transakcyjne) nie przeszkadzają podmiotom zagranicznym kupować aktywów krajowych.

92 1. 1. MODEL IS/LM W GOSPODARCE OTWARTEJ: NIEMO- BILNY KAPITAŁ

93 Nawet jeśli kapitał nie jest mobilny, gospodarka otwarta zasadniczo różni się od gospodarki zamkniętej. W gospodarce otwartej pojawiają się nowe zmienne, od których zależy poziom wydatków, AEPL, i produkcji, Y (AEPL=Y), odpowiadające danej stopie procentowej, i.

94 W gospodarce otwartej wydatki AEPL zależą nie tylko od wydatków podmiotów krajowych na dobra wytwarzane w kraju: A=C+I+G, których poziom określony jest przez produkcję krajową, Y, i krajową stopę procentową, i, lecz także OD SALDA BILANSU HANDLOWEGO, NX, na które wpływają: produkcja krajowa, Y, produkcja za granicą, Yz, oraz realny kurs walutowy, εr. AEPL=Y=A(Y, i) + NX (Y, Yz, εr).

95 Y = A(Y, i) + NX (Y, Yz, εr). PRZYKŁADY: Kiedy (ceteris paribus) Yz maleje i (lub) εr rośnie, NX w naszym kraju maleje. A. Na rysunku z modelem IS-LM w lewo przesuwa się linia IS. Zmniejsza się produkcja, Y, i stopa procentowa, i. i LM E’ E ---- 0 *Po pierwsze, spadek Y IS IS’ Y z powoduje spadek eksportu, X, który jest prze- cież importem zagranicy. Po drugie, wzrost εr oznacza, że towary krajowe drożeją w porównaniu z zagranicznymi, co - znowu - powoduje spadek eksportu netto, NX.

96 Y = A(Y, i) + NX (Y, Yz, εr). PRZYKŁADY cd. : Kiedy Yz rośnie i (lub) εr maleje, zwiększa się (ceteris paribus) NXA. Linia IS przesuwa się w prawo. Wzrastają: produkcja, Y, i stopa procentowa, i. i LM E E’ ---- 0 A Po pierwsze, wzrost Y IS IS’ Y z powoduje zwiększenie się eksportu, X. Po dru- gie, spadek εr oznacza, że towary krajowe tanieją w porównaniu z zagranicznymi.

Y = A(Y, i) + NX (Y, Yz, εr). 97 Wynika stąd, że przy niemobilnym kapitale skutki krajowej polityki gospodarczej są inne niż w gospodarce zamkniętej: poprzez handel zagraniczny to, co dzieje się w jednej gospodarce, wpływa na sytuację innych gospodarek. Politycy gospodarczy powinni brać to pod uwagę. Wszak ICH DZIAŁANIA WPŁYWAJĄ NA SYTUACJĘ GOSPODARCZĄ ZA GRANICĄ, A SYTUACJA ZA GRANICĄ ZWROTNIE WPŁYWA NA SYTUACJĘ W NASZYM KRAJU.

98 1. 2. MODEL IS/LM W GOSPODARCE OTWARTEJ: MOBILNY KAPITAŁ

99 Kiedy kapitał jest DOSKONALE MOBILNY, o przepływach kapitału między krajami decyduje – w uproszczeniu – różnica zagranicznej i krajowej stopy procentowej (iz–i). Kapitał płynie tam, gdzie stopa procentowa, a więc i przychód z zainwestowanego kapitału, jest największy. Na skalę przepływów kapitału wpływają także (m. in. ): a) OCZEKIWANIA właścicieli kapitału CO DO POZIOMU PRZYSZŁYCH KURSÓW WALUTOWYCH, b) RYZYKO (kursowe i polityczne), c) ZRÓŻNICOWANIE SYSTEMÓW PODATKOWYCH.

100 DYGRESJA CZY KAPITAŁ JEST DOSKONALE MOBILNY - PARADOKS FELDSTEINA-HORIOKI? Na początku XXI w. międzynarodowe przepływy kapitału były ogromne: np. dzienne obroty na światowych rynkach walutowych równały się rocznemu PKB we Włoszech. (Już u schyłku XIX w. relacja tych przepływów do wielkości PKB we wchodzących w grę krajach była bardzo duża! ). Jeśliby kapitał był doskonale mobilny, inwestycje w wielu krajach w bardzo znacznej części finansowane byłyby oszczędnościami ZAGRANICZNYMI. Badania pokazują jednak, że wielkość inwestycji w różnych krajach jest bardzo silnie skorelowana z poziomem oszczędności NARODOWYCH [S+(NT-G)]. Zaprzecza to tezie o doskonałej mobilności kapitału w skali między-narodowej. Ten PARADOKS FELDSTEINA-HORIOKI świadczy o tym, że w praktyce istnieją SILNE OGRANICZENIA MIĘDZYNARODOWEJ MOBILNOŚCI KAPITAŁU. Niemniej analiza skutków doskonałej mobilności kapitału przyczynia się do lepszego zrozumienia działania gospodarki otwartej. KONIEC DYGRESJI

101 Kiedy kapitał jest doskonale mobilny, odchylenia krajowej stopy procentowej, i, od stopy zagranicznej, iz, powodują masowe przepływy kapitału, (ang. capital flows, CF) między krajem, a zagranicą. PRZYWRACAJĄ ONE RÓWNOŚĆ STÓP PROCENTOWYCH, i=iz. Dotyczy to zarówno GOSPODARKI ZE STAŁYM, jak i Z PŁYNNYM KURSEM WALUTOWYM.

102 STAŁY KURS WALUTOWY i>iz CF MS i i=iz lub i

103 PŁYNNY KURS WALUTOWY i>iz CF εr NX Y MD i i=iz lub i

104 A zatem, kiedy kapitał jest doskonale mobilny, (po dokonaniu się wszystkich procesów dostosowawczych) gospodarka znajduje się w jednym z punktów linii BP=0 (zob. rysunek). Przepływy kapitału sprawiają, że krajowa stopa procentowa, i - niezależnie od wielkości Y – równa się zagranicznej stopie procentowej, iz. i iz 0 BP=0 Y JAKIE SKUTKI MA W TAKIEJ SYTUACJI POLITYKA GOSPODARCZA?

105 MODEL MUNDELLA-FLEMINGA Stały kurs walutowy Ekspansywna polityka pieniężna (kurs stały) i LM E iz BP=0 E’ 0 LM’ IS Y

106 Restrykcyjna polityka pieniężna (kurs stały) ìAE PL ¯® Y ¯ ï ¯® i ® í M ïCF ® M S ® i ¯® AE PL ® Y . î S i LM’ LM E’ E iz BP=0 IS 0 Y

107 Ekspansywna polityka fiskalna (kurs stały) G ü ï D ® S ý ®AEPL ®Y ®M ®i ®CF M ®i ¯®AEPL ®Y . NT¯ï þ i LM E’ iz E E’’ IS 0 LM’ BP=0 IS’ Y

108 Restrykcyjna polityka fiskalna (kurs stały) G¯ ü ï D S ý ® AEPL ¯®Y ¯®M ¯®i¯®CF¯®M ¯®i ®AEPL¯ ®Y ¯ NT ï þ i iz LM’ LM E E” BP=0 E’ 0 IS’ IS Y

109 STAŁY KURS WALUTOWY : WNIOSKI Okazuje się, że w gospodarce otwartej z kursem stałym polityka pieniężna jest zupełnie nieskuteczna. (Podaż pieniądza w gospodarce, MS, jest określona przez wymóg utrzymywania danego poziomu kursu walutowego, εr). Wzrasta natomiast skuteczność polityki fiskalnej.

110 Płynny kurs walutowy Ekspansywna polityka pieniężna (kurs płynny) ìAE PL ® Y ï ® i ¯® í M ïCF¯® e r ¯® NX ® AE PL ® Y . î S i iz LM LM’ E” E BP=0 E’ 0 IS’ IS Y

111 Restrykcyjna polityka pieniężna (kurs płynny) ìAE PL¯® Y ¯ ï ¯® i ® í M ïCF ®e r ® NX ¯® AE PL ¯® Y ¯. î S i LM’ LM E’ iz 0 E” E IS’ BP=0 IS Y

112 Ekspansywna polityka fiskalna (kurs płynny) G ü ï D ® ý ® AE PL ®Y ®M ®i ®CF ®e r NX¯®AEPL ¯®Y ¯. NT¯ï þ i LM E’ iz 0 E BP=0 IS IS’ Y

113 Restrykcyjna polityka fiskalna (kurs płynny) G¯ ü ï D ¯® ® i ý ®AEPL¯®Y¯®M ¯® ¯®CF er¯®NX AEPL ®Y. NT ï þ i LM E iz BP=0 E’ 0 IS’ IS Y

114 PŁYNNY KURS WALUTOWY: WNIOSKI Okazuje się, że w gospodarce otwartej z kursem płynnym polityka pieniężna nabiera skuteczności. Traci skuteczność polityka fiskalna.

115 2. POLITYKA GOSPODARCZA W GOSPODARCE OTWARTEJ - DŁUGI OKRES Pora na analizę polityki gospodarczej w gospodarce otwartej w długim okresie (usuwamy założenie o stałości cen w gospodarce). Tym razem posłużymy się modelem AD/AS. Znowu rozróżnimy PRZYPADKI STAŁEGO i PŁYNNE -GO KURSU WALUTOWEGO.

116 2. 1. GOSPODARKA OTWARTA – STAŁY KURS WALUTOWY KLASYCZNY PROCES DOSTOSOWAWCZY Rozpatrzmy przypadek kraju, w którym trwa RECESJA i istnieje DEFICYT BILANSU PŁATNICZEGO. . .

117 Krótkookresowa równowaga gospodarki otwartej przy „giętkich” cenach P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y* Yp Y Widoczny na rysunku WYKRES RÓWNOWAGI BILANSU HANDLOWEGO, NX=0, składa się z punktów (kombinacji P i AEPL), w których bilans handlowy, NX, jest zrównoważony. [ Ten wykres jest ujemnie nachylony: kiedy produkcja, Y, rośnie, zwiększa się import, Z, i tylko spadek cen, P, pozwala zachować równowagę bilansu handlowego.

118 Krótkookresowa równowaga gospodarki otwartej przy „giętkich” cenach P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y Y* Yp 1. W punkcie E w gospodarce opisywanej modelem AD/AS panuje krótkookresowa równowaga wewnętrzna. Wszak znajdujemy się na przecięciu linii krótkookresowej podaży zagregowanej, SAS, oraz linii zagregowanego popytu, AD.

119 Krótkookresowa równowaga gospodarki otwartej przy „giętkich” cenach P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y Y* Yp 1. W punkcie E w gospodarce opisywanej modelem AD/AS panuje krótkookresowa równowaga wewnętrzna. Wszak znajdujemy się na przecięciu linii krótkookresowej podaży zagregowanej, SAS, oraz linii zagregowanego popytu, AD. 2. Jednocześnie w punkcie E moce produkcyjne nie są w pełni wykorzystane (YE

120 Krótkookresowa równowaga gospodarki otwartej przy „giętkich” cenach P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y Y* Yp 1. W punkcie E w gospodarce opisywanej modelem AD/AS panuje krótkookresowa równowaga wewnętrzna. Wszak znajdujemy się na przecięciu linii krótkookresowej podaży zagregowanej, SAS, oraz linii zagregowanego popytu, AD. 2. Jednocześnie w punkcie E moce produkcyjne nie są w pełni wykorzystane (YE

121 Klasyczny proces dostosowawczy P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y* Yp Y W takiej sytuacji (recesja plus deficyt handlowy) przy stałym kursie walutowym LINIE SAS i AD BĘDĄ SIĘ PRZESUWAĆ W DÓŁ, aż gospodarka odzyska równowagę długookresową w punkcie E’. Oto przyczyny tych procesów. . .

122 Klasyczny proces dostosowawczy P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y* Yp Y 1. Linia SAS przesuwa się w dół (w prawo), bo na rynku pracy panuje bezrobocie, które powoduje stopniowy spadek płac.

123 Klasyczny proces dostosowawczy P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y* Yp Y 2. Linia AD przesuwa się w dół (w lewo), bo importerzy za walutę krajową skupują walutę zagraniczną, finansując w ten sposób NADWYŻKĘ importu, Z, nad eksportem, X. Powoduje to presję na spadek kursu waluty krajowej. Broniąc kursu, bank centralny musi sprzedawać waluty zagraniczne, co powoduje zmniejszenie się podaży pieniądza krajowego, MSN, i pochodny spadek zagregowanych wydatków, AEPL.

124 Klasyczny proces dostosowawczy P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y* Yp Y DYGRESJA STERYLIZACJA interwencji na rynku walutowym polega na dokonaniu przez bank centralny operacji otwartego rynku w celu ZNEUTRALIZOWANIA zmiany podaży pieniądza, MS, spowodowanej tą interwencją banku centralnego na rynku walutowym. Sterylizacja umożliwia istnienie trwałego deficytu bilansu płatniczego. Przestaje działać opisany przed chwilą automatyczny mechanizm dostosowawczy (NX<0 εr MS i AEPL ). MS nie maleje, bo bank centralny sterylizuje interwencję, skupując papiery wartościowe na otwartym rynku. Oczywiście w takiej sytuacji planowane wydatki zagregowane, AEP, się nie zmniejszają a linia zagregowanego popytu, AD, nie przesuwa się w dół. KONIEC DYGRESJI

125 Klasyczny proces dostosowawczy P LAS SAS E P* AD E’ NX=0 0 Y* Yp Y W takiej sytuacji (nie dochodzi do sterylizacji!) przy stałym kursie walutowym linie SAS i AD będą się przesuwać w dół, aż gospodarka odzyska równowagę długookresową w punkcie E’. . . Wadą tego KLASYCZNEGO PROCESU DOSTOSOWAWCZEGO jest jego powolność, równoznaczna z PRZEWLEKŁOŚCIĄ RECESJI).

126 DEWALUACJA ALTERNATYWĄ DLA KLASYCZNEGO PROCESU DOSTOSOWAWCZEGO Alternatywą dla działającego automatycznie KLASYCZNEGO PROCESU DOSTOSOWAWCZEGO jest POLITYKA GOSPODARCZA państwa. j ZMNIEJSZENIU IMPORTU PRZY JEDNOCZESNYM ZWIĘK- SZENIU WYDATKÓW NA DOBRA KRAJOWE. Narzędziem takiej polityki gospodarczej może być DEWALUACJA.

127 W wyniku dewaluacji zmniejsza się nominalny, εn, a więc również realny, εr, kurs walutowy, εr= εn∙Pk/Pz (ceteris paribus) (Pz i Pk to – odpowiednio – cena tej samej porcji dóbr za granicą i w kraju). Wyrażone w pieniądzu zagranicznym ceny dóbr krajowych (εn∙Pk) maleją w porównaniu z cenami dóbr zagranicznych (Pz). Za daną sumę wydaną na dobra krajowe można teraz kupić mniej takich samych dóbr zagranicznych. W efekcie dewaluacja może skłonić nabywców do przestawienia się z dóbr zagranicznych na krajowe.

128 Skutkiem dewaluacji jest wzrost opłacalności eksportu, X, i spadek opłacalności importu, Z. Dewaluacja (deprecjacja) zwiększa zatem saldo bilansu handlowego, przyczyniając się do wzrostu eksportu netto, NX, i zagregowanych wydatków planowanych, AEPL, więc - w gospodarce „keynesowskiej” – również produkcji, Y.

129 Przyjmy się uważniej skutkom dewaluacji (deprecjacji) waluty krajowej. . .

130 PO PIERWSZE. . . Pomyśl o grupie krajów, (regionie gospodarczym), KTÓRE HANDLUJĄ PRAWIE WYŁĄCZNIE ZE SOBĄ. . . Zauważmy, że dewaluacja (deprecjacja) zmienia jedynie STRUKTURĘ takiego regionalnego popytu. KOSZTEM HANDLOWYCH PARTNERÓW zyskują kraje, których waluty słabną. To się nazywa POLITYKA ZUBOŻANIA SĄSIADA (ang. beggar-thy-neighbour policy) i (lub) WALKA NA KURSY (ang. competitive depreciation). Natomiast CAŁKOWITA WIELKOŚĆ popytu w regionie na skutek dewaluacji (deprecjacji) się nie zmienia.

131 WIELKOŚĆ popytu w regionie na skutek dewaluacji (deprecjacji) się nie zmienia. . . Wynika stąd, że – z punktu widzenia takiej grupy krajów – w sytuacji, kiedy dla całej tej grupy Y≠Yp, dewaluacja (deprecjacja) nie jest skutecznym narzędziem polityki stabilizacyjnej. Jej skutkiem nie okaże się wszak zmiana łącznej WIELKOŚCI AEPL w tej grupie krajów, lecz zmiana ROZKŁADU danych AEPL między członków tej grupy. Jednak z punktu widzenia pojedynczego kraju może się to okazać korzystne. . .

132 Inaczej jest w sytuacji, kiedy w skali regionu Y=Yp, lecz różne kraje są w różnych fazach cyklu koniunkturalnego. W takiej sytuacji dewaluacja może przesunąć popyt z krajów, którym grozi „przegrzanie koniunktury”, do krajów, które tkwią w recesji. Oto jeden z powodów powstania w Europie Unii Monetarnej. W obliczu umiędzynarodowienia cyklu koniunkturalnego, które wyklucza sytuacje drugiego rodzaju, zamiast manipulować kursem walutowym, kraje członkowskie Unii usiłują koordynować politykę fiskalną i pieniężną.

133 PO DRUGIE. . . Skuteczność dewaluacji spada, kiedy WZROST KRAJOWYCH CEN, Pk, kompensuje skutki zmniejszenia się nominalnego kursu walutowego, εn, i kurs realny, εr=εn∙Pk/Pz, się nie zmienia. Czy nominalna dewaluacja spowoduje realną dewaluację waluty, zależy wtedy m. in. od sposobu ustalania płac w gospodarce i prawdopodobieństwa pojawienia się w efekcie dewaluacji SPIRALI PŁAC I CEN. Uruchomiony podwyżką płac i cen dóbr importowanych ogólny wzrost cen może wtedy skompensować skutki zmiany nominalnego kursu walutowego.

134 „PEŁZAJĄCA DEWALUACJA” (ang. crawling peg) jest sposobem wymuszenia realnej dewaluacji waluty mimo wzrostu cen krajowych. Na przykład, po dewaluacji kurs waluty krajowej w regularnych odstępach czasu jest zmniejszany w tempie zbliżonym do różnicy między inflacją krajową a inflacją za granicą. Jednak ceną za taką „pełzającą dewaluację” może się okazać „kosztowa” inflacja (drożeją dobra importowane!), której hamowanie wymaga restrykcyjnej polityki gospodarczej.

135 PO TRZECIE. . . Skuteczność dewaluacji osłabia „EFEKT KRZYWEJ J”: w krótkim okresie (½ roku? ) następuje raczej pogorszenie wyrażonego w pieniądzu krajowym salda bilansu handlowego, NX! Przyczyną jest KONIECZNOŚĆ ZREALIZOWANIA ZAWARTYCH WCZEŚNIEJ KONTRAKTÓW EKSPORTOWYCH I IMPORTOWYCH. Jeśli mierzona w jednostkach fizycznych wielkość X i Z początkowo się nie zmienia, a za jednostkę waluty obcej trzeba płacić więcej waluty krajowej, WYRAŻONA W PIENIĄDZU KRAJOWYM wartość X i Z się zwiększa, co sprawia, że rośnie wartość ich różnicy, czyli NX. Jeśli początkowo różnica ta była ujemna (NX<0), deficyt bilansu handlowego rośnie, nie maleje! Dopiero w długim okresie reakcja mierzonej w jednostkach fizycznych wielkości eksportu i importu na zmianę kursu staje się odpowiednio silna, X rośnie, Z maleje i NX zaczyna się zwiększać. . .

136 EFEKT KRZYWEJ J Bezpośrednio po dewaluacji konieczność wywiązania się z już zawartych kontraktów eksportowych i importowych sprawia, że wyrażona w walucie krajowej wielkość ewentualnego deficytu handlowego wzrasta, nie maleje. Dopiero potem saldo wymiany z zagranicą się poprawia. Saldo bilansu handlowego, NX Czas

137 PO CZWARTE. . . Równiez HISTEREZA (pol. efekt zapadki) osłabia działanie dewaluacji. . . Np. po aprecjacji złotego pojawia się deficyt bilansu handlowego. W efekcie stopniowo wykształcają się nowe powiązania handlowe i przyzwyczajenia konsumentów. Ich zmiana i zrównoważenie bilansu handlowego wymaga nie tylko powrotu złotego do kursu pierwotnego, lecz jego długookresowego niedowartościowania. Innymi słowy, deficyt bilansu handlowego sam się utrwala i jego likwidacja wymaga naprawdę dużej realnej dewaluacji waluty. ------------------A Termin „histereza (gr. hysteresis) oznacza, że reakcje układu na bodźce zależą od historii tego układu.

138 A zatem. . . „WALKA NA KURSY”, „SPIRALA CEN I PŁAC”, „EFEKT KRZYWEJ J” oraz „HISTEREZA” zmniejszają skuteczność dewaluacji, jako alternatywy dla „klasycznego procesu dostosowawczego”.

139 2. 2. GOSPODARKA OTWARTA – PŁYNNY KURS WALUTOWY Pamiętamy, że przy PŁYNNYM KURSIE WALUTOWYM polityka fiskalna traci skuteczność.

140 Pamiętamy, że przy PŁYNNYM KURSIE WALUTOWYM polityka fiskalna traci skuteczność. Ekspansywna polityka fiskalna (kurs płynny) G ü ï D ® ý ® AE PL ®Y ®M ®i ®CF ®e r NX¯®AEPL ¯®Y ¯. NT¯ï þ i LM E’ iz 0 E BP=0 IS IS’ Y

141 NASZE ZAINTERESOWANIE procesami zachodzącymi w gospodarce otwartej z płynnym kursem walutowym OGRANICZYMY ZATEM DO ANALIZY SKUTKÓW POLITYKI PIENIĘŻNEJ.

142 Procesy, które zachodzą w długim okresie w gospodarce otwartej ze STAŁYM KURSEM WALUTOWYM, badaliśmy, odwołując się do przykładu kraju trapionego – jednocześnie - recesją (Y

143 NEUTRALNOŚĆ PIENIĄDZA W DŁUGIM OKRESIE Jak pamiętamy, w gospodarce z płynnym kursem waluty W KRÓTKIM OKRESIE ekspansywna polityka pieniężna ma następujące skutki:

144 Oto te same procesy, przedstawione za pomocą modelu Mundella. Fleminga. Krótkookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej. i iz LM LM’ E” E BP=0 E’ 0 IS Yp IS’ Y

145 W DŁUGIM OKRESIE odchylenie się rzeczywistej wielkości produkcji, YE, w górę od wielkości produkcji potencjalnej, YP, powoduje WZROST CEN KRAJOWYCH, PK. Długookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej. i iz 0 LM LM’ E” E BP=0 E’ IS Yp IS’ Y

146 W DŁUGIM OKRESIE odchylenie się rzeczywistej wielkości produkcji, YE, w górę od wielkości produkcji potencjalnej, YP, powoduje WZROST CEN KRAJOWYCH, PK. Długookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej. i LM LM’ iz 0 E” E BP=0 E’ IS Yp IS’ Y W efekcie – PO PIERWSZE - maleje realna podaż pieniądza, MSN/Pk, i – „cofa się” linia LM’.

147 Maleje realna podaż pieniądza, MSN/P, „cofa się” linia LM’. . . i LM LM’ iz E” E E’ 0 IS Yp BP=0 IS’ Y PO DRUGIE, wraz z linią LM’ „cofa się” linia IS’. Powodem jest wzrost realnego kursu walutowego, εr, i pogorszenie się salda bilansu handlowego, NX. REALNY KURS WALUTOWY (εr=εn∙Pk/Pz) rośnie na skutek:

148 Maleje realna podaż pieniądza, MSN/P, „cofa się” linia LM’. . . i LM LM’ iz E” E E’ 0 BP=0 IS IS’ Y Yp PO DRUGIE, wraz z linią LM’ „cofa się” linia IS’. Powodem jest wzrost realnego kursu walutowego, εr, i pogorszenie się salda bilansu handlowego, NX. Realny kurs walutowy (εr=εn∙Pk/Pz) rośnie na skutek: 1. WZROSTU CEN KRAJOWYCH, PK ;

Maleje realna podaż pieniądza, MSN/P, „cofa się” linia LM’. . . i LM 149 LM’ iz E” E E’ 0 BP=0 IS IS’ Yp Y PO DRUGIE, wraz z linią LM’ „cofa się” linia IS’. Powodem jest wzrost realnego kursu walutowego, εr, i pogorszenie się salda bilansu handlowego, NX. Realny kurs walutowy (εr=εn∙Pk/Pz) rośnie na skutek: 1. WZROSTU CEN KRAJOWYCH, PK ; 2. NAPŁYWU, PRZYCIĄGANEGO PRZEZ ROSNĄCĄ STOPĘ PROCENTOWĄ, i , KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO, CF , I SPOWODOWANEGO TYM NAPŁYWEM WZROSTU NOMINALNEGO KURSU WALUTOWEGO, εn.

150 i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS IS’ Yp Y Zatem wzrost cen, Pk, sprawia, że „cofają się” linie LM’ i IS’. . . Po zakończeniu tych procesów z punktu E” gospodarka powraca do punktu E. Wszak tylko wtedy: 1. Rzeczywista produkcja, Y, zrównuje się z produkcją potencjalną, Yp.

151 i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS Yp IS’ Y Zatem wzrost cen, Pk, sprawia, że „cofają się” linie LM’ i IS’. . . Po zakończeniu tych procesów z punktu E” gospodarka powraca do punktu E. Wszak tylko wtedy: 1. Rzeczywista produkcja, Y, zrównuje się z produkcją potencjalną, Yp. 2. Krajowa stopa procentowa, i, zrównuje się ze światową stopą procentową, iz.

152 i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS Yp IS’ Y Zatem wzrost cen, Pk, sprawia, że „cofają się” linie LM’ i IS’. . . Po zakończeniu tych procesów z punktu E” gospodarka powraca do punktu E. Wszak tylko wtedy: 1. Rzeczywista produkcja, Y, zrównuje się z produkcją potencjalną, Yp (Y=Yp). 2. Krajowa stopa procentowa, i, zrównuje się ze światową stopą procentową, iż (i=iz). NIESPEŁNIENIE KTÓREGOŚ Z TYCH WARUNKÓW POWODOWAŁOBY DALSZE PROCESY DOSTOSOWAWCZE, PRZYBLIŻAJĄCE Y DO YP ORAZ i DO i. Z.

153 i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS IS’ Yp Y 1. Np. : Y>Yp, więc ceny krajowe, PK, rosłyby nadal, zmniejszając realną podaż pieniądza, MS/P, i podnosząc realny kurs walutowy, εr=εn∙Pk/Pz; i (lub): 2. Np. : i>iz, więc trwałby napływ kapitału do kraju, wzrost nominalnego i realnego kursu waluty. W efekcie w końcu: Y=Yp oraz i=iz.

Długookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej i LM 154 LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS IS’ Yp Y Po zakończeniu się tych procesów okazuje się, że: 1. Ceny, Pk, wzrosły o tyle samo, o ile zwiększyła się nominalna podaż pieniądza, MSN (INACZEJ LINIA LM’ NIE POWRÓCIŁABY DO PIERWOTNEGO POŁOŻENIA, LM!).

Długookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej i LM 155 LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS IS’ Yp Y Po zakończeniu się tych procesów okazuje się, że: 1. Ceny, Pk, wzrosły o tyle samo, o ile zwiększyła się nominalna podaż pieniądza, MSN (inaczej linia LM’ nie powróciłaby do pierwotnego położenia, LM!). 2. Nominalny kurs walutowy, εn, zmniejszył się o tyle samo, o ile wzrosły ceny, Pk. INACZEJ LINIA IS’ NIE POWRÓCIŁABY DO POCZĄTKOWEGO POZIOMU!).

Długookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej i LM 156 LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS IS’ Yp Y Po zakończeniu się tych procesów okazuje się, że: 1. Ceny, Pk, wzrosły o tyle samo, o ile zwiększyła się nominalna podaż pieniądza, MSN (inaczej linia LM’ nie powróciłaby do pierwotnego położenia, LM!). 2. Nominalny kurs walutowy, εn, zmniejszył się o tyle samo, o ile wzrosły ceny, Pk. Inaczej linia IS’ nie powróciłyby do początkowego poziomu!). ZMIENNE REALNE (MS, εr) NIE ULEGŁY ZATEM ZMIANIE. PIENIĄDZ OKAZAŁ SIĘ W PEŁNI NEUTRALNY.

157 „PRZESTRZELENIE” KURSU WALUTOWEGO i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS IS’ Yp Y Zauważ! KIEDY CENY, Pk, ROSŁY, KURS, εn, TEŻ RÓSŁ, BO ZWIĘKSZAJĄCA SIĘ STOPA PROCENTOWA PRZYCIĄGAŁA KAPITAŁ ZAGRANICZNY. Gospodarka zmierzała wtedy z punktu E” do punktu E.

158 „PRZESTRZELENIE” KURSU WALUTOWEGO i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS Yp IS’ Y A jednak po upływie długiego okresu w punkcie E okazało się że spadek εn był taki sam jak wzrost cen krajowych, Pk. (Inaczej kurs realny, εr, uległby zmianie i linia IS nie powróciłaby do pierwotnego położenia…). POCZĄTKOWY SPADEK εn (GOSPODARKA ZMIERZAŁA WTEDY Z PUNKTU E DO PUNKTU E”) BYŁ ZATEM BARDZO DUŻY (WIĘKSZY OD OSTATECZNEGO WZROSTU CEN, Pk!).

159 „PRZESTRZELENIE” KURSU WALUTOWEGO Długookresowe skutki ekspansywnej polityki pieniężnej i LM LM’ iz E” E BP=0 E’ 0 IS Yp IS’ Y Tak NIEOCZEKIWANIE SILNĄ REAKCJĘ NOMINALNEGO KURSU WALUTY NA EKSPANSYWNĄ POLITYKĘ PIENIĘŻNĄ nazywamy efektem PRZESTRZELENIA KURSU WALUTOWEGO (ang. exchange rate overshooting).

160 Znaczną wrażliwość nominalnego kursu waluty na ekspanywną politykę pieniężną nazywamy PRZESTRZELENIEM KURSU WALUTOWEGO (ang. exchange rate overshooting). Zjawisko PRZESTRZELENIA KURSU WALUTOWEGO tłumaczy część rzucającej się w oczy zmienności nominalnych kursów walutowych na światowych rynkach walutowych.

ZRÓB TO SAM! Tak czy nie? 161 1. Zgodnie z modelem Mundella-Fleminga arbitraż towarowy powoduje, że w długim okresie realny kurs walutowy jest względnie stabilny. Nie. Model Mundella-Fleminga dotyczy skutków polityki budżetowej i pieniężnej w „keynesowskiej” gospodarce otwartej i nie wyjaśnia zachowania realnego kursu walutowego „w długim okresie”. 2. Wykres równowagi bilansu handlowego, NX=0, jest dodatnio nachylony. Nie. Na przykład, wzrost cen powoduje zwyżkę realnego kursu wymiany, εr=εn∙Pk/Pz, i zmniejszenie się NX. Zachowanie równości NX=0 wymaga wtedy zmniejszenia się produkcji, Y (Z=KSI • Y). Zatem wzdłuż wykresu równowagi bilansu handlowego, NX=0, wzrostowi cen, P, towarzyszy spadek produkcji, Y. 3. „Pełzająca dewaluacja” (ang. crawling peg) służy powolnemu podwyższaniu realnego kursu walutowego, εr=εn∙Pk/Pz. Nie. Celem „pełzającej dewaluacji” jest ZWYKLE stabilizowanie realnego kursu walutowego w sytuacji względnie szybkiego wzrostu cen w kraju.

ZRÓB TO SAM! Tak czy nie? 162 4. Dla kraju o stałym kursie waluty, w którym trwa recesja a bilans handlowy wykazuje deficyt, dewaluacja jest alternatywą dla „klasycznego procesu dostosowaczego”. Tak. Podobnie jak w przypadku „klasycznego procesu dostosowawczego” skutkiem dewaluacji jest także wzrost eksportu i krajowej produkcji oraz spadek importu. 5. W długim okresie ekspansywna polityka pieniężna powoduje wzrost płynnego nominalnego kursu waluty. Częściowo niweluje on początkowy spadek kursu. W efekcie po odzyskaniu przez gospodarkę długookresowej równowagi okazuje się, że spadek nominalnego kursu waluty i wzrost cen w pełni się kompensują. Tak.

Zadania 1. 163 a) Dlaczego przy stałym kursie walutowym i mobilnym kapitale stopy procentowe: krajowa i zagraniczna wyrównują się ze sobą? a) Przy stałym kursie waluty krajowa stopa procentowa, i, nie może się odchylić od światowej stopy procentowej, iz, bo powoduje to przepływy kapitału i interwencję broniącego kursu waluty banku centralnego. W efekcie zmienia się podaż pieniądza i krajowa stopa procentowa powraca do poziomu światowej stopy procentowej. Np. i>iz CF MS i i=iz. b) Czy podobnie jest w gospodarce z płynnym kursem walutowym? Rozpatrz przypadek: (i) restrykcyjnej polityki budżetowej; (ii) ekspansywnej polityki pieniężnej). Także w gospodarce z płynnym kursem waluty po krótkookresowym odchyleniu się krajowej stopy procentowej od stopy procentowej na świecie, będącym skutkiem polityki gospodarczej, krajowa stopa procentowa, i, powraca do poziomu światowej stopy procentowej, iz. Gdyby było inaczej, przepływy kapitału, CF , trwałyby, powodując zmianę kursu waluty, salda bilansu handlowego i wielkości produkcji. Zmieniający się popyt na pieniądz prędzej czy później doprowadziłby do wyrównania się krajowej i zagranicznej stóp procentowych. . . (i) Oto przykład restrykcyjnej polityki budżetowej: (ii) A oto przypadek ekspansywnej polityki pieniężnej: c) Jakie czynniki, mimo mobilności kapitału, mogą przeciwdziałać wyrównywaniu się stóp procentowych w różnych krajach? Różnice opodatkowania zysków z lokat kapitałowych w różnych krajach; zróżnicowane ryzyko zmiany kursu waluty krajowej.

2. Usuń błędy (gospodarka, o którą chodzi, jest „keynesowska”). a) Kurs jest stały: (i) 164 (ii) a) (i) CF↑→MS↑→i↓→AE↑→Y↑. b) (ii) CF↑→MS↑→i↓→AE↑→Y↑. b) Kurs jest płynny: (i) (ii) b) (i) Ten proces został opisany poprawnie. (ii) Skutkiem wzrostu stopy procentowej będzie przypływ, a nie odpływ kapitału zagranicznego do kraju, a następnie wzrost kursu waluty krajowej. (Reszta rozumowania jest poprawna).

165 3. W Fantazji trwa „pełzająca dewaluacja” waluty krajowej. Jej tempo równa się nadwyżce tempa inflacji krajowej nad inflacją zagraniczną. a) Jak w efekcie zmienia się realny kurs waluty krajowej? Uzasadnij odpowiedź. b) Czemu zwykle służy „pełzająca dewaluacja”? c) Wskaż główną wadę „pełzającej dewaluacji” jako narzędzia polityki gospodarczej. a) Realny kurs walutowy równa się: εr=εn∙Pk/Pz. Skoro nominalny kurs walutowy, εn, maleje o tyle, o ile rośnie Pk/Pz, to realny kurs walutowy, εr=εn∙Pk/Pz, się nie zmienia. b) „Pełzająca dewaluacja” zwykle służy właśnie ustabilizowaniu realnego kursu walutoweg, εr=εn∙Pk/Pz, na określonym poziomie (np. po dewaluacji waluty). c) Tą wadą jest niebezpieczeństwo pojawienia się „importowanej” inflacji.

166 4. Czy to prawda, że skuteczność dewaluacji wzmacniają: a) „Efekt krzywej J”? b) Efekt histerezy? c) Sterylizacja? Za każdym razem uzasadnij swoją opinię. a) Nie. Bezpośrednio po dewaluacji konieczność wywiązania się z już zawartych kontraktów eksportowych i importowych sprawia, że wyrażona w walucie krajowej wielkość ewentualnego deficytu handlowego wzrasta, a nie maleje. Dopiero potem saldo wymiany z zagranicą się poprawia. b) Nie. Istniejące kontakty handlowe i przyzwyczajenia nabywców osłabiają wpływ dewaluacji na bilans handlowy. c) Nie ma bezpośredniego związku między skutecznością dewaluacji a sterylizacją.

5. W Hipotecji obowiązuje płynny kurs walutowy, a bank cent- i ralny prowadzi ekspansywną politykę pieniężną. a) Na rysunku wskaż krótkookresowe skutki takiej polityki. b) Jak w długim oki resie zmieni się położenie linii z LM’? Dlaczego? c) Jak w długim okresie zmieni się położenie linii IS’? Dlaczego? d) Co to znaczy, że w długim okresie „pieniądz jest neutralny”? 0 167 LM LM’ E’’’ E” E BP=0 E’ IS Yp IS’ Y a) LM przesuwa się do położenia LM’, spadek stopy procentowej powoduje ucieczkę kapitału i deprecjację waluty krajowej. Rośnie eksport netto, NX, i IS też przesuwa się w prawo. Krótkookresowym skutkiem ekspansywnej polityki pieniężnej okazuje się silny wzrost produkcji, Y, przy nie zmienionej stopie procentowej (i=iz). b) W długim okresie rosną ceny, Pk, redukując realną podaż pieniądza, MS. Linia LM’ wraca zatem do pierwotnego położenia. c) W trakcie tego procesu wzrasta realny kurs walutowy, εr, bo pod -noszą się ceny krajowe, a rosnąca stopa procentowa przyciaga kapitał zagraniczny, co powoduje wzrost nominalnego kursu waluty krajowej, εn. Wzrost realnego kursu waluty krajowej, εr, zmniejsza eksport netto, NX, więc linia IS’ także wraca do pierwotnego położenia, IS. d) Po zakończeniu tych procesow okazuje się, że żadna ze zmiennych realnych (wielkość produkcji, realna stopa procentowa, realny kurs waluty) nie uległa zmianie. Wzrost cen w pełni skompensował skutki zwiększenia przez bank centralny nominalnej podaży pieniądza, MSN.

6. Obowiązuje płynny kurs walu- i towy, bank centralny prowadzi ekspansywną politykę pieniężną. a) Co to znaczy, że jej skutkiem jest „przestrzelenie nominalnego iz kursu walutowego”? b) Pokaż, że ekspansywna polityka pieniężna skutkuje „przestrzeeniem kursu”. c) Jak „przestrzelenie” ma się do „teorii kursu walutowego opartego na parytecie siły nabywczej”? 0 LM LM’ 168 E’’’ E” E BP=0 E’ IS Yp IS’ Y a) To znaczy, że w krótkim okresie nominalny kurs wymiany, εn, zareagował bardzo silną obniżką na ekspansywną politykę pieniężną. b) Po długim okresie w punkcie E okazuje się, że realny kurs wymiany, εr, powrócił do pierwotnego poziomu (inaczej linia IS nadal się przesuwałaby). A zatem wzrost krajowych cen, PK, został w pełni skompensowany spadkiem εn (εr=εn∙Pk/Pz). Stało się tak mimo trwającego między końcem krótkiego i długiego okresu wzrostu εn. Zatem ten wzrost nominalnego kursu wymiany, εn, skompensował tylko część spadku tego kursu, do którego doszło w krótkim okresie. Oznacza to, że w krótkim okresie εn zareagował bardzo silną obniżką na ekspansywną politykę pieniężną banku centralnego. c) „Przestrzelenie” przyczynia się do zmienności nominalnych, a więc także realnych, kursów wymiany. Tym samym „przestrzelenie’ jest jednym z mechanizmów sprawiających, że nominalny kurs walutowy odchyla się od parytetu siły nabywczej.

169 Test (Plusami i minusami zaznacz prawdziwe i fałszywe odpowiedzi) 1. Bank centralny usiłuje nie dopuścić do deprecjacji nominalnego kursu walutowego. W tej sytuacji: A. Sterylizacja polega na skupowaniu przez bank centralny papierów wartościowych na wolnym rynku. B. Na rynku walutowym występuje presja na wzrost realnego kursu walutowego. C. Sterylizacja polega na sprzedawaniu przez bank centralny papierów wartościowych na wolnym rynku. D. Na rynku walutowym występuje presja na spadek realnego kursu walutowego. A. TAK. B. NIE. C. NIE. D. TAK. 2. Zgodnie z modelem Mundella-Fleminga w „keynesowskiej” gospodarce z płynnym kursem walutowym: A. Polityka pieniężna okazuje się nieskuteczna. B. W przypadku ekspansywnej polityki budżetowej dochodzi do spadku kursu waluty krajowej. C. Polityka budżetowa okazuje się skuteczna. D. W przypadku restrykcyjnej polityki pieniężnej dochodzi do wzrostu krajowej podaży pieniądza. A. NIE. B. NIE. C. NIE. D. NIE.

170 3. Wzrost cen w kraju zmniejsza zagregowane wydatki, AEPL, ponieważ: A. Wzrost cen powoduje wzrost realnego kursu waluty krajowej. B. Wzrost cen powoduje spadek konkurencyjności towarów krajowych w porównaniu z towarami zagranicznymi. C. Wzrost cen zmniejsza realną podaż pieniądza w gospodarce. D. Wzrost cen nie zmniejsza planowanych wydatków zagregowanych, AEPL. A. TAK. B. TAK. C. TAK. D. NIE. 4. Przy stałym kursie walutowym w kraju, który tkwi w recesji i ma deficyt bilansu handlowego, w długim okresie: A. Nastąpi obniżka cen. B. Nastąpi wzrost realnej podaży pieniądza. C. Nastąpi „klasyczny proces dostosowawczy”. D. Dewaluacja waluty krajowej przyczyni się do odzyskania równowagi wewnętrznej i zewnętrznej. A. TAK. B. NIE WIADOMO. C. TAK. D. TAK.

171 5. Dewaluacja może okazać się skutecznym narzędziem polityki stabilizacyjnej, jeśli: A. Regionalny Y≠Yp, a my przyjmujemy punkt widzenia całego regionu. B. Regionalny) Y=Yp, poszczególne kraje znajdują się w tych samych fazach cyklu, a my przyjmujemy punkt widzenia całego regionu. C. Regionalny Y≠Yp, a my przyjmujemy punkt widzenia kraju, który dokonuje dewaluacji. D. Regionalny Y=Yp, poszczególne kraje znajdują się w różnych fazach cyklu, a my przyjmujemy punkt widzenia całego regionu. A. NIE. B. NIE. C. TAK. D. TAK. 6. Przy płynnym kursie waluty ekspansywna polityka pieniężna powoduje: A. Spadek stopy procentowej w krótkim okresie. B. Deprecjację waluty w krótkim okresie. C. Wzrost stopy procentowej w długim okresie. D. Aprecjację waluty w długim okresie. A. TAK. B. TAK. C. TAK. D. TAK.