билеты по тат. языку.ppt
- Количество слайдов: 3
1 билет. 2 билет. 1). Пусть книги живут долго. Чего нельзя делать, чтобы книги жили долго. Пополам сгибать книгу нельзя. Страницы пополам тоже сгибать нельзя. Нельзя писать и рисовать на страницах. Нельзя книгу держать грязными руками. Во время еды нельзя читать книгу. Книгу куда попало класть нельзя. 1). 1906(бер мен тугыз йоз алтынчы)елда Казанда Моселман китапханәсе ачыла. Габдулла Тукай, Галиәсгәр Камал, Фатих Эмирхан китапханәнең укучылары булып китәләр. Беренче китапханә «Шәрык китапханәсе» дип ала. Балалар китап к. Yргәзмэлэре оештыралар. Эдәби кичәләр Yткәрәләр. 2). Татарлар – торки халык. Алар башта рун язуын кулланганнар. Унынчы гасырда Болгар дэ. Yләте ислам динен кабул итә. Ислам дине белән гарәп графикасы керә. Татарларда гарәп язуының мең елдан артык тарихы бар. 2). Белән, буена, аша, буена, артында, янында, эчендэ, янына. 3). Китап – кинәшчен синен, Почмакларын бокләмә, Дустың, ярдәмчең синен, Ул хормәтке бик хаклы, Кадерлэ син китапны . Битләре дә ертама син, Керле кул белән аны. 3). Это оказывается большая пещера. Там подряд очень большие комнаты расположены. В комнатах есть стулья. Около стены большие шкафы. Во всех шкафах книги. Парни сели читать. Некоторые книги надо было переписать. Если они перепишут, эти листочки могут отобрать. Поэтому они с собой принесли луковый сок. С такой чернилой никто не могут читать. А сами в любое время могут читать. Беркайчан да тотма син. 3 билет. 1. )Казан - китапханәләргә бай шәhәр. Милли китапханә – казанда ин бай китапханә. Бу йорт 3 миллионан артык китапны сыйдыра. Китап бугенге кондә компьютерлаштарылган. Казан университетынын Н. И Лобачевский исемендәге китапханәсе – шәhәрнен Горурлыгы. Бугенче кондә университет катапханәсендэ 15 меннән артык кульязма, өч меннән артык сирәк китап саклана. Казан университетында эшләгән атаклы Галимнәр – химиклар Н. Зинин; А. Бутлеров; Бодуән дә Куртенә, университет китапханәсендә белемнәрен арттырганнар. 2. ) hәм, дә, ләкин, я. 3. ) Книга- летопись народной истории. В книге собраны мечты и пожелания народной борьбы за свободу и счастье, победы и успехи, опыт, потери и находки. Поэтому книга бессмертный источник в изучении истории и культуры народа, его прошлого, мировоззрение, и в изучении литературы. Место той или другой нации в мире определяется с его вниманием, уважением к национальной книге. Если нет уважение к прошлому будущее народа безнадёжное. 5 билет. 1). А. Ключарёв – татар музыка сәнгатендэ куренекле шәхес. Ул – Россиянен hэм Татарстаннын атказанган сәнгать эшлеклесе. Татарстан Республикасынын Габдулла Тукай исемендәге Дә Yләт премиясе лауреаты. А. Ключарёв – русский милләтеннән. А. Ключарёв музыка училещесын тәмамлый, театр училещда эшли. Анда татарлар белән аралаша. Татар телен, музыкасын ойрәнә. Шулай ул татар композиторы була. 2. )Зиля Сунгатуллина – великая личность. З. С талантливая личность татарского народа. Она певица оперы и эстрады. З. С исполняет классические оперные арии в Европейских странах, в Америке, В Швейцарии пост на шести языках. Выполняет роли : «Ателло» «Дездемону» «Травиата» «Виолетту» . 3. ) Бушатучы - Хәзер. заман. Эшләп тапкан -Утк. заман. Жырлаячак Киләчәк заман. Ятлыйсы - Киләч. заман. 4 битер. 1. )Татар музыка сәнгатендә танылган шәхесләр бик куп. Заhидулла Яруллин – беренче кыллы оркестр тозегән халык музыканты «Тукай Маршы» авторы. Фэрит Яруллин – беренче татар билеты «Шурәле» нен авторы. Энвәр Бакиров «Алтын Тарак» , «Су анасы» балетларына музыка яза. 1939 нчы елда НәЖип Жиhановнын «Качкын» операсы белән Казанда Татар опера hәм балет театры ачыла. Бу татар бугенге кондә Муса Жәлил исемен. 2. ) Син нинди музыка тынларга яратасын? Нинди жырлар тынларга яратасын? Кайсы музыкаль торкемне тынлыйсын? Синен эти-энисен нинди музыка яраталар? Син жырларга яратасынмы? Б)Татар жырчыларыннан кемнәрне hәм кайсы музыкаль торкемәрне беләсен? 3) Ана ни эйт, ни эйтмэ. Мин дустымны озак коттем эмма ул килмэде. Я син укыйсын, я мин « 2» ле куям 6 билет. 3. )Театрда нинди тамаша бара? Тамаша ничәдә башлана? Билетлар эле бармы? Билетлар купме тора? Б) Безгә билетлар калдырыгыз эле, зинhар , без 5 кеше киләбез? 2) Гади, кушма, гади, кушма, кушма. 3. ) Сара Садыйкова Казан шәhәрендә туа. Сара Мәскә Y консерваториясен тәмамлый. Казанда театрда эшли. «Сания» , «Эшче» . «Наемщик» операларында төп партияләрне башкара. . С. С – Татарстаннын халык артисты. Яр чалы шәhәренен ин зур концертлар залы Сара Сайдыкова исемен йортә. Сара Сайдыкова бик к. Yпләрнен якын дусты, сердәше остазы иде. 7 билет 1) - Синен температура бармы? - Син дару эчтенме? - Башын авыртмыймы? - Син лимон белэн чэй эч. 2) Аналитик чаралар Синтетик чаралар Шул, шул вакытта, шул, Белэн, кебек, хэтлэ, кадэр, чагында, шундый, шуна, саен, буенча, аркылы, сэбэплэ, шулай, алайса, чонки, таба. эгэр, гэрчэ, г. Yя, диярсен. 3)На земле очень много профессий: учитель, врач, рабочий, Продавец, официант, юрист, бухгалтер, лётчик и другие. Сейчас появились новые профессии : брокер, биснесмен, Банкир, секретарь-референт, менеджер. Выбор профессии – -очень важное дело, поэтому я очень много думала об этом. У моих родителей тоже неплохие профессии. Мама работает воспитателем в детском саду. Она любит детей. Ей очень нравится работа, но им платят очень мало. А сейчас без денег очень трудно. Папа- инженер. Он закончил «Камский политехнический институт» . Сейчас работает на заводе «Камаз» . Он свою работу любит. Все профессии хороши. Но каждый человек выбирает любимою профессию.
8 билет 1) Какую профессию выбрать. В нашем классе 23 учеников. Мы проводили вечер на тему: какую профессию выбрать. На вечер пришли родители и рассказали о своих профессиях. У Лены папа инженер, а мама учитель, она препадает англ. яз. Мама Саши работает на компьютерах, а папа машинист поезда. Мама Марины почтальон, а папа водитель трамвая. У Коли папа работает кузнецом на заводе, у него очень тяжелая работа, а мама медсестра. Мама Вали работает официантом в столовой. В этой столовой вкусно готовят татрск. национ. блюда. У Вали папа работает в речном порту, он капитан. Костина мама. Работает в дет. саду воспитателем, а папа спортсмен. У Раи только мама, она припадает в институте химию. Папа Кати профессор, он в университете припадает биологию. Нам родители рассказали о своих профессиях. Выбор профессии очень ответственный и важный. Когда выбираешь профессию, свои способности надо знать. 2) Татарстаным. Жэйге походка Эй батыр да сон Чыктык без тагын Нефть табусы Комеш суларын Кыз hэм улларын! Зэнгэр урманын Ачык hэм якты Якын кунэлгэ Барыр юлларын, Татарстаным! Эй матур да сон Син – туган ягым, Кама, Агыйдел, Син – минем таным, Идел буйларын, Татарстаным! ( Илдар Юзеев. ) 3. –Исәнмесез!Хәерле иртә! Керергә мөмкинме? -Исәнмесез! Рәхим итегез! Утырыгыз! - Минем исемем Настя. Мин эш буенча килгән идем. Мәктәптә Балалар укытырга телим. Бик яхшы! Безгә укытучылар бик кирәк. Ә нинди фәнне укытыр Идегез? Мин татар теле укытучысы. Нинди уку йорты тәмамладыгыз? Документларыгыз бармы? Әйе, документларым бар. Казан Дәүләт университетын бетердем. -Бик яхшы. Сез дүшәмбе көннән эшкәкерешә аласыз. 20 сәгатҗь булачак. 8, 9, 10, 11 сыйныфларда укытырсыз ризамы. -Бик зур рәхмәт , риза. Саубулыгыз - Саубулыгыз, көтеп калабыз. 11 билет. 1) Мин Кочемировская урамында яшим. безнен урам зур, кин һәм чиста. без урамны җыештырып торабыз. урамга агачлар, чәчәкләр утыртабыз. урамда балаларга уйнар очен мәйданнар бар. һәрбер кешенен уз, бакчасы бар. анда матур чәчәкләр, куаклар усә. без узебезнен, яшәгән жирне чиста тотарга һәм сакларга тиеш. 2) Подъезд диварларына сызма. Подъезд чуплэмэ. Узегезнен подъезда яшәгән олы кешелэргэ булыш. 3) Где будет сабантуй туда и пойдем. Где много орехов там много белок. Жил каян исэ шуннан янгыр килэ. Спорт ярышлары кая була мин шунда килэм. 14 билет. 1) дима очень хорошо изучил тат. Язык , поэтому на олимпиаде он занял 1 место. Я к урокам тат языка готовлюсь хорошо, потому что надо сдать экзамен. Урманда тыныч иде, чонки кич житеп килэ. Кочле буран булу аркасында без юлга чыкмадык. 2) агачларны сындырма, чөнки алар безгә һава бирә. Кагазьләрне жиргә ташлама, анын өчен штраф бирәләр. Чәчәкләрне озмә, чөнки алар табигатьне ямьләндерә. 3) кеше тормышы табигать белән бәйләнгән. табигать безгә азык, кием, торыр урын бирә, тормышыбызны бизи. Шуна курэәхәр кеше табигатьне сакларга тиеш. анын байлыкларыннан дорес файдаланырга, аны саклау өчен корәшергә тиеш. Кеше узе дә табигать баласы. шунлыктан табигатьне саклау-һэр кешенең изге бурычы. 9 билет 1) – Мин кайтканда, эни тәрәзе янында утыра иде. - Шигырьне ойрәнгәч, мина сойләрсез. - Когда мы приехали в Казань, познакомились с разными музеями. - Когда отучились, нам выдали аттестаты. 2) Эни кирәк. Коннәр яхты булсын өчен Йоклы татлы булсын өчен Эни кирэә. Эни кирәк. Йокы татлы булсын өчен Эни кирәк. Ашлар томле булсын өчен Донья ямьле булсын өчен. Эни кирәк. Эник кирәк. Донья ямьле булсын өчен. Эни кирәк. Голләр чәчәк астын өчен Бәхет шатлык артсын өчен Әни кирәк. Эни кирэк. Ин кадерле Кеше жирдә Әни кирәк. 3) – Әгәр әни рохсәт итсә, мин дискотекага, барам. - Әгәр син теләсән, мин мәсьәләне чишәргә булышам. - Әгәр безгә кунаклар килсә, мин чангыда шуарга чыкмыйм. 10 билет 1) Мәктәп бакчасы. Быел без яңа мәктәпкә к. Yчтек. Мәктәп янында бакча утырттык. Дөрес утыртыр өчен, башта бакчанын планын тозедек. Җимеш агачларына, яшелчә hәм чәчәкләргә урын ясадык. Матур булсын өчен мәктәп алдына чәчәкләр утырттык. Бордюрлар янына да чәчәк утыртырга булдык. 2) – Подъезд диварларына язма. - Подъзд диварларын бозма. - Начар эшләрен белән мактанма. 3) 1. Бу с. Yзләрне ишетмәс өчен, ул урамга чыкты. 2. Алмагачлар яхшы чәчәк атсын өчен, аларга hәр конне су сибәбез. 3. Чтобы было много друзей, сам должен быть хорошим. 4. Чтобы поступить в высшее учебное заведение, надо хорошо сдать экзамены. 12 билет. 1) Кибеткә барырга. Сот, икмәк сатып алырга. Идән юарга. ЧYп чыгарырга. Идән себерергә. 2) а)Если Оля пойдет на дискотеку, на подготовку уроков останеться мало времени. Если на улице будет сильный буран, то машины выехать не смогут. Если ты хочешь, я тебе помогу. б)Әгәр май янгырлы булса, коз коры булыр. беренче сентябрьдә жылы булса, барысына да яхшы була. Көз озын булса. Яз да озын була. 3) – Син кибеткә бардымы? -- Юк әле, кибеткә бармадым. -- Ә ни өчен бармадын? -- Подъезда егылдым, аякавырта. 13 билет. 1) табигатькә сакчыл карарга кирәк. Агачларны сындырырга ярамый Ялдан сон урманда чүп калдырырга ярамый. Чәчәкләрне озәргә ярамый. Елгаларны агулы матдәләр белән пычратырга ярамый 2) природа богатая но ее нужно беречь. люди должны думать и заботится о будущем. на земле во все времена люди жили с одной единой целью это охрана природы. К сожалению сегодня человечество стоит перед опасностью. природа загрязняется разными радиоактивными веществами, все меньше становится растений. бороться против тех кто загрязняет природу долг каждого человека 3) У меня много дел несмотря на это я хочу выйти кататься на лыжах. Несмотря на то что на улице темно дети до сих пор играют. Боз нәзек булуга карамастан, кайбер балыкчалар балык тотарга киттеләр. Һава торышы салкын булуга карамастан, чаңгы шуучылар куп иде.
15 билет. 1) миңа унбиш яшь. Минем буем 165(бер метр алтмыш биш см. )Авырлыгым илле сигез оч(58)чәчәкләрем кара ә кузләрем зәңгәр. Мин кулмәк, шорты , кыска итәк, төрле майкалар кияргә яратам. Минем яраткан ашларым: кыздырган тавык, пылау, гомбә ашы, манты. Минем яраткан музыкам-рэп. Минем яраткан фәннәрем: татар теле, математика, химимя, физика. Минем яраткан шөгыльләрем музыка тыңлау. Мин буш вакытымда пешерәм, дусларым белән аралашам. Минем дусларым Настя, Ксюша, Аня 2) кто не работает, тот не ест. стало ясно то: у них закончилась дружба. кем яхшы йозә шул ярышка бара. шул билгеле булды БДИ (бердәм дәүләт имтиханы) нәтижәләре буенча берничә уку йортына документ биреп була. 3) минем дустым бар. ул мина карата игътибарлы. ул гадел. минем дустым миннән яхшырак. мина анын белән кызык. 17 билет. 1) Жиргә тошкәч Рәхмәтемә Бияләс, Рәхмәт өчен Гафур алып Рәхмәт нде! Биргән иде Малай нде Динә анна Башин нде - Рәхмәт, - дидә - Рәхмәтемә. Малайнын да Рәхмәт өчен Жылы с. Yзге Рәхмәтенә, - дидәКәефе килде Рәхмәт. Елмайды да Динә колде - Рәхмәтендә Бик к. Yнелле, - Рәхмәт, - диде. Рәхмәт иде! Кыз жавапсыз Жиргә тошкән Калсын диме? Бияләйгә Жавап бирде. Рәхмәт инде. (Шэукэт Галиев. ) 2) Бывают такие времена: ничего не хочется делать. Настоящий друг тот, кто ценит дружбу. Мин барасы автобус эле килмәгән. Мин яраткан Кыз дуслыкны бәяме белә. 3) – Сина спорт ошыймы? - Син спортнын нинди торен яратасын? - Син спорт тугәрәгенэ йорисеңме? 19 билет. 1) без татарстан республикасында яшибез. республикабыз калын урманнарга, мул сулы елгаларга, биек тауларга бай. Татарстан республикасынын мэйданы-68 мен квадрат километр. ул бельгия шри ланка кебек иллэрнен мэйданыннан зуррак. Татарстан –купмиллэтле республика. Республикабызнын уз дэулэт символлары бар: дэулэт флагы дэулэт гербы дэулэт гимны. Татарстаннын стратегик максаты-нык ускэн цивилизацияле тобэккэ эверелу 2) И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле! Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы. Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән, Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән. И туган тел! Һәрвакытта ярдәмең белән синең, Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем. И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган догам: Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, ходам! 3) татарстан-мостәкыйль дәуләт. Татарстаннын уз символлары бар Татарстанда машина тозу, жинел промышленность, химия һәм азык толек промышленностьте ускән 16 билет. 1)Минем дус кызым Ксюша. Ул Карамалы Тау бистәсендә яши. Без мәктәптә таныштык. Ксюша бик яхшы, матур hәм акыллы дус. Ул мина ярдәм итә. 2) у меня мысли такие-мы татарский язык должны знать хорошо. я придерживаюсь такого мнения -надо сдерживать свое слово. ин авыры шул: китаплар житми. минем кинәшем шул: исәклене яшьтен сакларга кирәк. 3) минем дустым бар. ул мина карата игътибарлы. ул гадәл. минем дустым миннән яхшырак. мина анын белән кызык. Эниен сина дустына кунакка барырга рохсет иттемме. эниен сина балыкка барырга рохсет иттеме? 18 билет. 2) Фигыльнен 3 заман формасы: Бар Хэзэргэ заман. - Кушыячалары –а, ә, ый, й, и Yткэн заман. - Билгеле hэм билгесез булла Билгеле Yтк. заман - ды, де, ты, те Билгесез Yтк. заман – ган, гән, кан, кән Кил. заман – Билгеле hэм Билгесез Билгеле Кил заман – ачак, әчәк, ячак, ячәк Билгесез Кил заман – ыр, ер, ар, әр, р 3) – Син буген дискотекага барасыңмы - Э дискотека кайда булла? - Сәгать сигездэ, мәктәптә була Юк, бармыйм бу бик соң. 1) Ф. Я. игенче гаилэсендэ туа. Җидеелык белемне туган авылында ала. Армия сафларына чакырыла. Спорт белэн шогыльлэнэ. Спорт кунегулэре вакытында егылып имгэнэ. Озак еллар урын остендэ ята. Казан даулэт университетын тамамлый. Шигырьлэр, хикэялэр яза. Беренче китабы-"мин тормышка гашыйк"исемле. "Жилкэннэр жилдэ сынала"исемле повесте, "Аерылмас дустым"хэм"Сулыш"жыентыклары бар. Анын"Энэ килэ автомобиль"комедиясе бар. Ф. Яруллин-балалар хэм олкэннэр очен экиятлэр яза. "Ое-балчык, иясе-карчык"хэм"Биюче бака"исемле экият китаплары донья урде. Габдулла Тукай исемендэге Дэулэт булэгенэ лауреаты. 20 билет. 1) Ф. Я. игенче гаилэсендэ туа. Җидеелык белемне туган авылында ала. Армия сафларына чакырыла. Спорт белэн шогыльлэнэ. Спорт кунегулэре вакытында егылып имгэнэ. Озак еллар урын остендэ ята. Казан даулэт университетын тамамлый. Шигырьлэр, хикэялэр яза. Беренче китабы -"мин тормышка гашыйк"исемле. "Жилкэннэр жилдэ сынала"исемле повесте, "Аерылмас дустым"хэм"Сулыш"жыентыклары бар. Анын"Энэ килэ автомобиль"комедиясе бар. Ф. Яруллин-балалар хэм олкэннэр очен экиятлэр яза. "Ое-балчык, иясе-карчык"хэм"Биюче бака"исемле экият китаплары донья урде. Габдулла Тукай исемендэге Дэулэт булэгенэ лауреаты. 2) сабантуй татарстанда ин зур бэйрэмдэ бик куп халык уеннары артистлар чыгышы була. ин моhим корәш. аны малайлар башлый булэкне жиңүче ала. бэйремдэ башка уеннар да була: капчык белэн йогеру кем кубрэк су алып килэ hэм башкалар. сабантуй шатлыклы hэм кунелле бэйрэм. 3) алмашлыклар килэ шлэр сораула р 1 зат 2 зат 3 зат Б. к. И. к. Ю. к. Т. к. Ч. к. У. в. к. Кем? Кемнен? Кемгэ? Кемнне н? Кемдэ? Мин, без Минем, безне н, Мина, безгэ Мине, безне Миннэн, безд эн Миндэ, бездэ Син, сез Синен, сезне н Сина, сезгж Сине, сезне Синнэн, сезд эн Синдэ сездэ Ул, алар Анын, аларн ын Ана, аларга Аны, аларны Аннан. Алард ан Анда аларда Ул кыш коне урман саклый иде. мин сине чакырмадым. ишэктен чыгучы кеше ул иде. алар сойлэшеп торган арада ул килдэ. сез уйнагыз колэгез мина карамагыз
билеты по тат. языку.ppt