• Қан — организмдегі ішкі сұйық ортаның

• Қан - организмдегі ішкі сұйық ортаның бірі. Ол қан тамырларының тұйық жүйесін бойлай ағып, тасымалдау қызметін атқарады. • Қан барлық мүшелердің клеткаларына қоректік заттар мен оттегін жеткізеді және тіршілік әрекетінің өнімдерін зәр шығару мүшелеріне тасымалдайды. • Организмдегі биологиялық әрекетшіл заттардың гуморальдық реттелу қызметі қанның қатысуымен іске асады. • Қан организмнің инфекциядан қорғаныш реакциясын қамтамасыз етеді.

Қан газ тасмалдайды Қоректік заттар, метаболиттер, зат алмасудың соңғы өнімдері гормон

• Қан үнемі ағыста болып, денедегі барлық ұлпаларға зат алмасу үшін қоректік заттарды жеткізу және алмасудың нәтижесінде пайда болатын зиянды заттарды шығару қызметін атқарады. • Сондықтан қанды ішкі зат алмасуды реттеп, тіршілік жүйесін қамтамасыз ететін орта деп есептеуге болады. • И. А. Кассирский "Қан организмнің айнасы, онда клетка мен ұлпалардың әр түрлі өзгерістері өз көрінісін бейнелейді" деп түсініктеме берді.

• Қан-қоректік және қорғаныш қызметтер атқаратын сұйық дәнекер ұлпа. • Қан-бұл сұйық зат, дене салмағының он екіден бір бөлігін құрайды. • Орташа алғанда ересек адамда 5 -5, 5 л қан болады. Қан екі құрылымнан тұрады: • Қан клеткалары • Қан плазмасы • 40 -45% • 55 -60%

Қанның құрамы қан сарысуы қан плазмасы қан клеткасы

Қан плазмасының құрамы Плазма 3% Органикалық 90 % 7% және бейорганикалық Су белок қосылыстыр Альбумин, Амин қышқылдары, глобулин, майлар, глюкоза, фибриноген минералды тұздар, гормондар, ферменттер

қан элементтері плазма лейкоцит эритроцит Қан пластинкасы гранулацит тромбоцит нейтрофиль базофиль эозинофиль агранулацит моноцит лимфоцит

ЭРИТРОЦИТТЕР 1673 ж. Лейкоциттерге Левенгук ашқан қарағанда • Сүтқорек 500 -1000 есе көп. • тілерде • ядросы • болмайды. • Оттегінің таралуы организмде тотығу • эритроциттің негізін процесіне қажетті оттегін • құрайтын тыныс алу тартып, көмір қышқылын • пигменті - гемоглобин организмнен шығару қызметін атқарады. • арқылы орындалады.

Иілгіш және жазық түрі кездеседі Формасы өзгермелі Кішкене түтік капелярлардан Серпімді созылып, өткенде өзгереді ұзарады

Адам эритроцит көлемі- 125 мкм диаметрі- 7, 5 мкм, көлденеңінен 1, 9 -2, 5 мкм 3 1 мм қандағы эритроцит саны Қарттарда- Ерлерде -5 млн Нәрестеде -6 -7 млн қалыптан көп Әйелдерде -4, 5 млн Гемоглобин 10 -11 жаста азаюына қалпына келеді байланысты

Эритроцит 60 % су 40 % тығыз зат 95 % гемоглобин 5 % эритроциттің клетка заты темір белок

Әртүрлі жануарлар эритроцитері Бақада 23 -16 мкм Ең ұсақ эритроцит ешкінікі-4 мкм, есесіне 1 мм 3 14, 5 млн

Эритроцит цитоплазмасы строма Эритроцит изотонды ерітіндіде өзгермейді. Тұздардың- хлорлы натрийдің, яғни «ас тұзының» үлкен маңызы бар. Сүтқоректілердің қанындағы жалпы осмостық қысым ас тұзы ерітіндісінің 0, 9% тең қысымға сәйкес келеді. Мұндай ерітіндіні физиологиялықерітінді деп атайды. Оны қанға құю арқылы қан шығынын толтырады. 0, 9 % Na. Cl кемісе гипотония 0, 9 %Na. Cl артса гипертония Эритроцит ісінеді, Эритроцит жиырылып, жарылып, гемоглобин қабысып қалады плазмаға шығып, еріп, гемолиз жүреді

Лейкоциттер • Қан қорғаныштық қызмет атқарады. Мысалы, лейкоциттер кейбір бөгде заттарды, зиянды бактерияларды, өлі клеткаларды жұтып құрту қасиеттері арқылы организмнің ішкі ортасын тазартып отырады. • Қан антиотоксинді заттар түзу арқылы инфекциямен күреседі.

Лейкоцит 3 1 мм 6 -8 мың 1 лейкоцитке 600 -700 эритроцит Тамақтану, жұмыс істеу кезінде 3 1 мм 3 -10 мың

лейкоцит гранулацит агранулацит Түйіршіктілер Түйіршіксіз митоз жолымен бөлінбейді, бөлінеді, бір түрден екінші түрге ауыспайды түрге ауысады

лейкоцит гранулацит агранулацит Нейтрофиль-63 -67% Моноцит 6 -8 % Базофиль-0 -0, 5% Лимфоцит-24 -30 % Эозинофиль3 -4%

Гранулоциттер Нейтрофилдер Эозинофилдер Базофилдер қышқылды да қышқылды Негізгі негізгі бояуды боялады бояуларды да қабылдап, қабылдайды әлсіз боялып, нейтралдық реакция береді

1 — Нейтрофил 2 — Эозинофил 3 — Базофил 6 — Тромбоцит 4 — Лимфоцит 7 — Эритроцит 5 — Моноциты

• Түйіршіктері жоқ лейкоциттер - агранулоциттер деп аталады. Лимфоциттердің ядролары сегменттелмеген. Олардың мөлшері ересек адамдарда 24 -30% аралығында. Организмде лейкоциттердің, үлкен, орташа және кішкене түрлері кездеседі. Қалыпты жағдайда лимфоциттер тек лимфалық қан жасау мүшелерінде жиналып жатады. Лимфоциттердің клетка органоидтары жақсы жетілген

Тромбоциттер • Тромбоциттер олар адамда клетка емес, клетканың бөліктері сияқты, сондықтан қан пластинкалары деп аталады. • Тромбоциттердің клетка емес екендігі анық, бірақ пайда болу жолы белгісіз, пішіні тұрақсыз, ішкі ортаның жағдайына сезімтал келеді. • Адамның қан пластинкасы өте кішкене 2 -3 мк, оның есесіне олардың саны өте көп 1 мм-де 150000 -300000.

ҚАН ПЛАСТИНКАСЫ

қан ұюы

Жоғары сатыдағы • Олар эпителийдің жануарларда • астында жапсарласа дәнекер ұлпасы • жатады. • Организмдегі көп кездеседі. • барлық мүшелер мен • ұлпалардың клеткалары • дәнекер ұлпасы арқылы Мүшелердің қабығында • қоректенеді. бұл ұлпа механикалық қызметті де атқарады. • Дәнекер ұлпасы ішкі • зат алмасуды жүзеге • Сондықтан ол қанмен • асыратын орта • бірге трофикалық және • болып саналады. • қорғаныштық маңызы • бар біртұтас жүйе құрайды.