Өскемен қаласындағы химия- биология бағытындағы Назарбаев

Өскемен қаласындағы химия- биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі Химия пәнінің мұғалімі Адиканова Зейнегуль Коксегеновнаның алкандар тақырыбындағы сабағының үлгі жоспары

Сабақтың тақырыбы l. Алкандар

Сабақтың мақсаты: l Алкандар, жалпы формуласы, гомологтық қатары, изомерлері, атаулары , алкандарды алу және химиялық қасиеттері мен қолданылуы туралы жалпы түсінік беру l Көмірсутектер туралы білімдерін, ойлау, есте сақтау дағдыларын дамыту l Тапсырмаларды орындай отырып , ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеуге ұмтылу

Сабақтың түрі, формасы, әдіс- тәсілдері l Лекция формасындағы жаңа білімді меңгеру сабағы l Лекция, репродуктивті, кітаппен жұмыс, инсерт кестесі

Сабақтың жоспары: I. Ұйымдастыру II. Өткенді қайталау III. Жаңа сабақ 1. Қаныққан көмірсутектердің жалпы формуласы, анықтамасы. 2. Гомологтық қатары. 3. Изомерия түрлері. 4. Атом құрылысы. 5. Физикалық қасиеті. 6. Алыну жолдары. 7. Химиялық қасиеті. 8. Қолданылуы. IV. Сабақты бекіту V. Қорытындылау VI. Үйге тапсырма

Алкандар. (қаныққан көмірсутектер. Парафиндер. . ) Алкандар – көміртектің барлық атомдары дара (σ-) сигма байланыспен байланысқан жалпы формуласы мынандай көмірсутектер Cn. H 2 n+2

Метанның гомологтық қатары Гомологтар – құрылысы мен қасиеті ұқсас , бір немесе бірнеше СH 2. тобына айырмасы бар жалпы формуласы бірдей заттар l СН 4 метан l C 6 H 14 гексан l С 2 H 6 этан l C 7 H 16 гептан l C 3 H 8 пропан l C 8 H 18 октан l C 4 H 10 бутан l C 9 H 20 нонан l C 5 H 12 пентан l C 10 H 22 декан

Радикалдар – жұптаспаған электроны бар бөлшектер. Саны Сан атауы Радикалдың формуласы атауы 1 Моно- -СН 3 Метил 2 Ди- -С 2 Н 5 Этил 3 Три- -С 3 Н 7 Пропил 4 Тетра- -С 4 Н 9 Бутил 5 Пента- -С 5 Н 11 Пентил

Алкандардың Изомериясы және номенклатурасы Құрылымдық: CH 3 – CH - CH 2 - CH 3 │ CH 3 Алгоритм. 1. Негізгі тізбекті таңдап алу: CH 3 – CH - CH 2 - CH 3 │ CH 3

Алкандардың Изомериясы және номенклатурасы 2. Негізгі тізбектегі атомдарды нөмірлеу және радикалдың орнын анықтау 1 2 3 4 CH 3 – CH - CH 2 - CH 3 │ CH 3

Алкандардың Изомериясы және номенклатурасы 3. атау: 1 2 3 4 CH 3 – CH - CH 2 - CH 3 │ CH 3 2 - метилбутан

Метанның құрылысы • алкандарға sp³-гибридтену тән; сурет 3. • байланыс ұзындығы С-С = 0, 154 нм c c c • орбиталдар арасындағы бұрыш= 109° 28´ c c 0, 154 нм сурет 1. Гибридтелген орбиталь + s р 109° 28´ көміртегі және сутегі . Метан сурет2. орбитальдарының қабысуы

Метан қатары гомогтарының құрылысы

Алкандардың құрылысы

Метанның кеңістік пішіні

Этанның пішіні

Физикалық қасиеттері СН 4…C 4 Н 10 – С 5 Н 12…C 15 Н 32 С 16 Н 34…ары газдар –сұйықтар қарай қатты заттар T қайнау: Tқайнау: T қайнау: 287, 5 °C -161, 6…-0, 5 °C 36, 1… 270, 5 °C T балқу: Tбалқу: T балқу: -182, 5…-138, 3 °C -129, 8… 10 °C 20 °C Салыстырмалы молекулалық массаларының өсу ретіне қарай қайнау, балқу температуралары артады

Алынуы 1) Өнеркәсіпте а) мұнай өнімдерін крекингілеу : C 16 H 34 → C 8 H 18 + C 8 H 16 2) Зертханада: а) карбидті гидролиздеу: Al 4 C 3 +12 H 2 O = 3 CH 4 + 4 Al(OH)3↓ б) Вюрц реакциясы: C 2 H 5 Cl + 2 Na → C 4 H 10 + 2 Na. Cl в) карбон қышқылының натрий тұздарын декарбоксилдеу СН 3 СООNa + 2 Na. ОН → СН 4 ↑ + Nа 2 СО 3

Метанды алу

Химиялық қасиеттері

Химиялық қасиеті 1. Орын басу реакциялары Реакция радикалды механизм бойынша жүреді. 1) Галогендеу реакциясы t СН 4 + Сl 2 CH 3 Cl + HCl + Q б) Нитрование 2) Нитрлеу (Коновалов): Н t Н С Н + НО NO 2 СН 3 NO 2 + H 2 O + Q Н в) Сульфирование 3) сульфирлену: Н t Н С Н + НО SO 3 H СН 3 SO 3 H + H 2 O + Q Н Этан

t, катализатор СН 3 СН 2 СН 3 СН СН 2 СН 3 800°С СН 4 + Н 2 О СО + 3 Н 2 синтез-газ 1500°С 2 СН 4 Н С≡С Н + 3 Н 2 + Q СН 3 Н 2 С=СН 2 + Q Қаныққан көмірсутектер оттегі жеткілікті болғанда көмірленбей жанады) С 3 Н 8 + 5 О 2 3 СО 2 + 4 Н 2 О + Q Катализаторт қатысында тотығады: 500°С, катализатор О СН 4 + О 2 Н С + Н 2 О + Q Н 2 СН 3(СН 2)34 СН 3 + 5 О 2 4 СН 3 (СН 2)16 СООН +2 Н 2 О + Q

6. Жану тотығу: CH 4 + 2 O 2 → CO 2 + 2 H 2 O + Q

алкандардың қолданылуы Отын ретінде кеңінен қолданыла ды, іштен жанатын двигатель дердің отыны

қолданылуы 1 -3 – өндірісте күйе (1 – картрижи; 2 – резина; 3 – типографиялықбояу) 4 -7 – органикалық заттар (4 – еріткіштер; 5 – тоңазытқыштарда; 6 – метанол; 7 - ацетилен)

Бекіту. Бағалау l Гептанның барлық изомерлерін құрып ата. l Пентанның екі жақын гомологын жазып ата. l Ауа бойынша тығыздығы 2 –ге тең көмірсутекті анықта.

Қорытындылау l «INSERT» кестесінің белгілерін қоя отырып сабақты қорытындылау. V - ТАНЫС + ЖАҢА ? - БІЛГІМ - ОЙЛАҒАН КЕЛЕДІ. ОЙҒА КЕРІ

Үй тапсырмасы Гептанның мысалында алкандардың химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін жаз.