әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті ОРЫНДАҒАН: ТЕКСЕРГЕН: МАХАМБЕТОВ С. ИНАЯТОВ А. ТҰРЖАН О. ИГИЛИК Р. ЕСЖАНОВ Б. Е
Жоспар: 0000000000000 1. Кіріспе а) Балықтардың жыныс жүйесі 2. Негізгі бөлім а) Овогенез 3. Қорытынды
Балықтардың жыныс жүйесі Эволюция барысында балықтардың зәржыныс жүйесінің дамуы жыныс өзектерінің шығару өзектерінен бөлінуіне алып келген. Дөңгелек ауыздыларда арнайы жыныс өзектері болмайды. Жыныс безі жарылып, оның өнімдері дене қуысына түседі, одан жыныс саңылаулары арқылы зәр-жыныс синусына түседі, одан зәр-жыныс тесігінен сыртқа шығарылыды.
Шеміршекті балықтар000000000 жыныс жүйесі зәр шығару жүйесімен байланысты, Аналықтарында, көпшілік түрлерінде, жұмыртқа безінен Мюллер каналымен, ол жұмыртқа жолының ролін атқарады, клоакаға түседі. Вольф өзегі несепағар қызметін атқарады. Аталықтарында Вольф өзегі тұқым жолының қызметін атқарады және зәр-жыныс емізікшесімен клоакаға ашылады.
Сүйекті балықтарда 0000000000 Вольф каналы - несепағар, Мюллер каналы көптеген түрлерінде редукцияға ұшыраған. Жыныс өнімдері сыртқа жеке жыныс өзектері арқылы зәр-жыныс немесе жыныс тесігіне ашылады. Көпшілік түрлердің аналықтарында пісіп-жетілген жұмыртқа безінен сыртқа жұмыртқа безінің қабығынан түзілген қысқа өзек арқылы шығарылады. Аталықтарында тұқым безінің каналшалары тұқым жолымен байланысады, бірақ бүйрекпен байланысы жоқ, олар сыртқа зәр-жыныс не жыныс тесігі арқылы шығарылады.
Жыныс бездері-гонадалар аталықтарында тұқым безі, аналықтарында жұмыртқа безі немесе ястык, таспатәрізді не қапшықтәрізді туындылар. Бұлар дене қуысында, шажырқайда ілініп тұрады (ішектің үстінде не торсылдақтың астында орналасады).
Овогенез Жоғарыда атап кеткен аналық жыныс бездерін – жұмыртқа безі деп атайды. Ал осы жұмыртқа безінің дамуын – овогенез деп атайды. Овогониялар – болашақ уылдырықтар ұрықтық эпителийдің бастама клеткаларының бөлінуі нәтижесінде пайда болады. Олар домалақ, майда, жай көзбен қарағанда көрінбейді. Овогониялар бөлініп овоцитке айналады.
Овогенездің 3 кезеңі: Овогенез синаптенді жол Өсу кіші протоплазмалық және үлкен трофоплазматикалық пісіп-жетілу Бұл кезеңдер ары қарай бірнеше фазаға жіктеледі.
Синаптенді жолда клетка ядросы түрленеді. Содан соң кіші – протоплазмалық өсу кезі басталады, бұл кезде өсу цитоплазманың жиналуы есебінен жүреді. Бұл өсу кезеңінің ювенильдік фазасын және бірқабатты фолликульдік фазасын ажыратады. Ювенильдік фазада овоциттер әлі майда, дөңгелек пішінді, қабықшасы жұқа, құрылымсыз. Фазаның және кезеңнің соңында овоциттер соншама үлкееді, оларды үлкейткіш шыны арқылы, тіпті жай көзбен де көруге болады.
1. вакуолизациялан у фазасы 4. піспжетілген овоцит фазасы Үлкен өсу кезеңі 3. овоцитте сарыуыздың жиналуы 2. алғашқы сарыуыздың жиналуы
Вакуолизациялану фазасы, мұнда овоциттердің формасы бұрышты болады. Овоциттің шетінде майда вакуольдар пайда болады. Вакуольда көмірсулар жиналады, олар жұмыртқа ұрықтанған соң қабықша астына су сорады. Алғашқы сарыуыздың жиналуы. Бұл фазада овоциттің шетінде вакуольдар арасында жекеленген сарыуыз тамшылары пайда болады, саны тез өседі. Овоцитте сарыуыздың жиналуы – сарыуыз көлемі ұлғаяды. Пісіп-жетілген овоцит фазасы - көптеген балықтардың (шырмабалықтар, макроподалар, кейбір тұқылардан басқаларында) сарыуыз бөліктері біртектес массаға айналады, овоцит мөлдірленеді, цитоплазма шетке қарай ығысады, ядро пішінін жоғалтады. Ядроның қайта құрылуы соңғы сатыға өтеді.
Нағыз және іркілдек қабықшалардан канал өтеді, оны микропиле деп атайды, бұл канал бойымен сперматозоид өтіп жұмыртқа клеткасын ұрықтандырады. Сүйекті балықтарда 1 микропиле, бекірелерде бірнеше: шоқырда (севрюга) 13 -ке дейін, белугада 33 -ке дейін, қараазов теңіздері бекіресінде 52 -ге дейін болады. Сондықтан полиспермия тек бекіре балықтарында ғана кездеседі.
Овуляция кезінде (жарылған кезде) фолликульдік және дәнекер ұлпалық қабықшалардан босанған овоцит енді нағыз және іркілдек қабықшалармен қапталады, жұмыртқа безінің қуысына не дене қуысына түседі. Бұл жерде жұмыртқа қуыстық сұйықтықта болады да ұзақ мерзімге ұрықтану қабілетілігін сақтайды.
Іштей ұрықтанатын акулалар мен скаттарда ұрықтанған жұмыртқа жолымен қозғалып, үшінші қабықшамен (нағыз, іркілдек қабықшалардың сыртынан) қапталады. Бұл қабықшаның мүйізтектес заты қатты капсула түзейді, ол ұрықты сыртқы ортада нық қорғайды. Акулатектестердің жұмыртқасы 2 жылға дейін дамиды. Овоциттеодің даму процессінде оның мөлшері тым ұлғаяды. Мысалы, пісіп-жетілген овоцит алабұғада 1049440 есе, тортада – 1271400 есе ұлғаяды.
Скачать презентацию әл Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті ОРЫНДАҒАН
Овогенез (РХ-14-02)Самат,Абзал,Олжас,Рауан.pptx