Ұлы Отан Соғысы Орындаған: ******* Тобы: **** Қабылдаған: *******
1941 -1945 жылдары Кеңес Үкіметінің Отан үшін Ұлы шайқасы болды. Бұл шайқас 1941 жылы 22 маусымда фашистік неміс әскерлерінің Күтпеген жерден Кеңес жеріне басып келуінен, яғни жасалған келісім шартты бұзуынан басталды. Бұл сұрапыл соғыста 15 республикадан жауыңгерлер Отаны үшін соғысқа аттанды.
“Ұлы Отан соғысы” ұғымы 1941 жылы 3 шілдеде Сталиннің радиодан “Бұл Ұлы Отан үшін соғыс, бұл жай емес азат, еркін болашақ үшін соғас” деген жариялауынан қалыптасқан ұғым. Кей жерлерде Кеңес өлкесін “шығыс майдан” деп атады. Бұл атау фашистік Германияда қолданылатын еді. Бірақта бұл ұғымды Ұлы Отан соғысы басып озды.
1941 жылдың мамыр айында әскерлер ішкі округтардан Днепрдің батысына, шекараға жақынырақ жерге жылжытыла бастады. Шекаралық дивизияларды толықтыру үшін запастан 800 000 адам әскерге шақырылды, маусымның 16 -18 -дерінде шекаралық округтардың резерв дивизияларын алға жылжыту басталды. Оларға шекараның маңында бекіну туралы бұйрық берілді. Бұл шаралар тым кеш жасалғандығы Германияның шабуылы басталғаннан кейін анық болды. Әскерлер неміс шабуылын жүздеген шақырымға созылған, ұйымдаспаған күйде қарсы алуға мәжбүр болды. 1941 жылғы маусымның 18 -інде КСРО-ның әскери теңіз флоты мен шекара әскерлері ұрысқа әзірлік жағдайына келтірілді. ЖШҚӘ -ге бұндай бұйрық тек маусымның 21 -інде ғана берілді.
Соғыстың алғашқы күндерінде – ақ Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қырғызстаннан шақырылған жігіттерден 316 – атқыштар дивизиясы жасақталды. Оның командирі болып азамат соғысына қатысушы генерал И. В. Панфилов тағайындалды. Соғыстың бастапқы үш айының ішінде Қазақстанда 238, 310, 314, 387, және 391 – атқыштар дивиязлары құрылды. 1941 жылдың аяғына дейін мұнда тағы бір дивизия, үш биргада жасақталды. Соғыс кезінде не бары республикада 12 атқыштар, 4 атты әскер дивизиясы, жиырмадан аса атқыштар және атты әскер бригадалары, әуе күштерінің, зеңбірекшілерінің полктері, әр түрлі соғыс саласының ондаған батальондары құрылды.
Республикада жасақталған 316 атқыштар дивизиясына астанаға апаратын негізгі өзекті жолдардың бірі – Волокаламск тас жолын қорғау тапсырылды. Мұнда майор Бауыржан Момышұлы басқарған 1073 -ші атқыштар полкі жау шабуылына дивизиясына астанаға апаратын негізгі өзекті жолдардың бірі – Волокаламск тас жолын қорғау тапсырылды. Мұнда майор Бауыржан Момышұлы басқарған 1073 – ші атқыштар полкі жау шабуылына дивизияның басқа бөлімдерімен бірге ерлікпен той тарыс берді.
Дубосеково разъезі түбінде 28 панфиловшы жауынгерлер жаудың 50 танкісінің шабуылына қарсы тұрды. Саяси жетекші В. Г. Клочковтың жауынгерлерді ерлікке жігерлендіріп; “Ресей жері кең байтақ, бірақ шегінер жоқ, артымызда Мәскеу!” – деген сөздері бүкіл майданған тарап кетті. 28 жауынгер – орыстар, қазақтар, украиндар, қырғыздар – 4 сағат бойы өршелене жасалған жау танктерінің тынымсыз шабуылына ерлікпен тойтарыс берді.
1941 -1945 жылдар аралығында Қазақстаннан 1 миллион 700 мыңнан астам адам майданға аттанды. Соның жартысынан астамы, яғни халықтың шамамен 10 пайызы соғыстан қайтып оралған жоқ, — дейді тарихшылар. Соғыс жылдары республикада 12 атқыштар дивизиясы, 4 ұлттық кавалериялық дивизия, 7 атқыштар бригадасы, соның ішінде 2 ұлттық атқыштар бригадасы майданға жөнелтілді. Бұдан бөлек, Қазақстанда 50 -ге жуық полк пен батальондар жасақталған.
Бұл сұрапыл соғыс қазақ даласының екі шоқ жұлдызын сөндірді. Олардың өмірі шоқ жұлдыздай қысқа болғанмен, есімдері қазақ тарихында мәңгілікке сөнбес іс қалдырды. Бұл екі арудың есімі еш уақытта естен шықпайды.
Қуатты жарылғыш минамен жау танкісінің астына түскен Қарсыбай Сыпатаев, жаудың пулеметтен оқ шашып тұрған дзотының аузын, өз кеудесімен жапқан Ленинград қорғаушысы Сұлтан Баймағамбетов қазақ жауынгерлерін ерлікке рухтандырды. Соңғы жылдарға дейін тарихи оқулықтарда қазақ ұшқышы Кеңестер Одағының батыры Нүркен Әбдіровтің ерлігі жөнінде, атқты ұшқыш капитан Н. Гастеллоның отқа оранған ұшағын жаудың танк колоннасының үстіне шүйілдіре құлатып, тас – талқан еткен көзсіз ерлігін қайталаушы адам ретінде жазылып келді.
ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫНЫҢ ҚАЗАҚСТАН БАТЫРЛАРЫ Әлия Молдағұлова Мәметова Мәншүк Бауыржан Момышұлы
ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫНЫҢ ҚАЗАҚСТАН БАТЫРЛАРЫ Ж. Малдыбаев Нұркен Әбдіров Сумин А. В
Берлин үшін шайқас 1945 жылы 21 сәуірде, Рейхстаг үшін тартыс 29 сәуірде басталған. Бірақ қанды қақтығыс тек 2 мамыр күні ғана әрең аяқталды. Жүздеген мың солдат опат болған шайқас ең қанды қақтығыстардың бірі ретінде тарихта қалды. 1945 жылдың 9 мамыры - бұл ұлты мен дініне қарамастан барлық елдердің адамдары үшін ең жарқын, баршаға ортақ болған жеңіс күні. Қазіргі уақытта 9 мамыр - бұл соғысты бастан кешкендерді еске алу және болашақ ұрпаққа бейбітшілікті аманат ету күні. Жылдар өтіп 1945 жылдың мамырынан алыстап бара жатқан сайын, қатарымызда балалары мен немерелерінің болашағы үшін ұшқан оққа кеудесін тосқан ардагерлер саны сиреп барады.
Соғыстағы жағдайлар
Ұлы Отан соғысы
Соғыста
Мамыр айының басында бүкіл қазақстан қалаларда салтанатпен өткізілетін мерекенің басты тұлғалары - соғыс ардагерлері мен тылда еңбек еткен адамдар.
Әрбір әлемнің елдерінде Ұлы Отан Соғыс батырларына ескерткіштер бар. Олардың есімімен көшелер, ауданы деп аталады.
Қапшағай. Қазақстан. Астана. Қазақстан.
Ұлы Отан соғысы майдандарында көрсеткен ерліктері үшін 96638 қазақстандықтар Кеңес Одағының орден, медальдарымен наградталды. 500 -ге жуық қазақстандыққа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Олардың 99 - қазақ, Солардың қатарында Кеңестік Шығыстың қос қарлығашы қаһарман қыздары Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметова бар. Кеңес Одағының Батыры атағы ұшқыштар Т. Бегилдинов, Л. И. Беда. , И. Ф. Павлов. , С. Д. Луганскийге екі реттен берілді. 142 қазақстандықтар Даңқ орденінің үш дәрежесіне ие болды.
Н аз а р да рғ ра а хм нд ар ет ы ау ңы зғ а
