Қырғыз елі
с рғызстан – Баты Қы Қытай жері мен ан мен ст Тәжікстан, Қазақ ді өл Өзбекстанның ш да н алқабының арасы ер орналасқан ел. Ж аумағы 198 500 ды. ай шақырымды құр ырғызстан таулы еңіз Қ ың т елдердің бірі, он ан ғ еңгейінен бастал д 750 орташа биіктігі 2 ңтүстік етрді құраса, ал о м ысында ғана 394 -бат і. етрге дейін түсед м
Оның жазықтарында, танымал Ленин шыңы (7134 м. ) мен Жеңіс шыңдары ( 7439 м. ) орналасқан Тянь-Шаня мен Памира тауларының тарамдары жайылған. Әдемі таулары мен тұп-тұнық көгілдір сулары Қырғызстанның туристтік орталығы болар еді. Қырғызстанның аумағында, мәдениет пен тарихтың мыңдаған ескерткіштері бар: алғашқы адамдардың үңгірлері, ерекше руналық жазбалар, жартасқа жазылған сиқырлы петроглифтар, сұлулығына көз тоймас орта ғасырлық қамалдар мен антикалық дәуірдің қираған үйінділері.
Памир – Шань Тянь
Халқы. Қырғызстанның 2009 жылғы халық санағы бойынша, шамамен 5 482 000 адамды құрайды, негізгі халқы болып қырғыздар – 69, 9% құрайды. Елдің этникалық құраушыларының бірі болып өзбектер 14, 5% құрайды. Ал орыстар 8, 6 % , украиналықтар 5, 5% құрап, Қырғызстанның үлкен қалаларында тұрады. Мемлекеттік тіл – елдегі ресми мемлекеттік тіл – қырғыз тілі, алайда, ұлтаралық қатынастың амалы ретінде, орыс тілі сақталып, қолданылады. Діні. Қырғызстан ресми – зайырлы мемлекет, ешқандай конфессияны ұстанбайды. Алайда елдің көптеген бөлігі (қырғыздар, өзбектер, қазақтар мен ұйғырлар) – мусылмандар суниттер. Басқа да діндер бар: христиандықтар мен протестанттар.
Қырғызстан Республикасының мемлекеттік туы – 1992 жылы 3 наурызда Жоғарғы Үкметпен бекітілген, қызыл түсті матаның ортасында, алтын түстес дөңгелек жарқын күннің бейнесі, біркелкі тараған 40 сәулесі бар. Күн дөңгелегінің ішінде, тюндюк – қырғыз үйінің бейнесі, әлем, дүние, отан, үй ошағының символы бейнеленген. Тараған 40 күн сәулесі, бір мемлекетке жиналған, қырық ежелгі қырғыз тайпаларын бейнелейді. Қызыл түстегі ту – кең пейілді Манастың еске алу күнімен орай жасалған.
Елтаңба. 1994 жылы 14 қаңтарда елдің Елтанбасы бекітілді: Қанаты ашылған Ақ қыран – елдің еркіндік бейнесі, жақсылыққа, қырағылыққа және жомарттылыққа тырысу; Қырғызстанның көлдік айдыны – Ыстық Көл өзені – табиғат сұлулығы символы мен өмірлік күш қуат көзі ретінде; Тау шыңдары, көтеріліп бара жатқан күннің сәулесімен жарқыраған – жарқын болашаққа деген сенімділік белгісі. Елтаңбаның шеттерінде бидай масақтары мен мақта бұтақтары – Қырғызстанның мәдениетінің түрлілігін бейнелейді, бір бастамамен біріккен – халықты көрсетеді.
Қырғызстанның орталығы – Бішкек қаласы
Өнерді жоғары бағалайтын ел
Қырғыз халқының ерекше психологиялық жағы болып, қандайда болсын жағдайды (ситуацияны) бақылауда ұстай алу болып табылады. Көптеген қырғыздар – ерікті тұлғалар, олар күшті рухқа ие. Жиі, олардың сыртқы бейнелері, ішкі күшті бейнелейді. Ерлік (мужество) – нағыз қырғыз ерлерінің жағы (черта). Ұлдарды кішкентай жастан бастап, өзінде ең жақсы сапаларды тәрбиелеуге бағыттайды. Ер адамадар үшін, өз сөзінде тұру өте маңызды. Оның берген уәдесі мен мақтанатын нәрселері міндетті түрде орындалуы қажет, олай болмаған жағдайда, адамның абыройы жоғалады. Қырғыз қоғамында барлық уақытта, әдеби шығармаларда, батырлар жанры танымал. Кейіпкерлер батыл, ержүрек және мықты ерлер көрінісінде болады. Олардың прототипі болып, жұмысшы еркек, отбасын асыраушы, көп жұмыс істей алатын ғана емес, өзіне қымбат адамдардың абыройын қорғай алатын болып келеді. Ал әйел адамдарына келетін болсақ, сыпайы, инабатты және шыдамды, шаруаға икемді болуы керек. Қырғызстанның нәзік әйелдері көркемөнермен шұғылданады, олардың ойынша, жан дүниесі әдемі әйел адам, барлық эстетикалық жасалған нәрселерді жақсы көру керек.
Қызық жағдаяттар: Дүйсенбі – қырғыздарда бақытты күндердің бірі болып табылады, осы күні басталға ісшаралар сәтті болып өтеді. Ұлттық мейрамдардың бірде біреуі, спорттық жарыссыз өтпейді. Олардың ішіндегі ең танымалы: «аркан-тартмай» , «куреш» , «атчабыш» , «джорго-салыш» (жорғамен жарысу), «оодарыш» (атпен күрес), «тыйин-энмей» (тиын көтеру). Қырғыздарда қандайда болсын бастама мен істің соңы шәй ішумен көрініс табады.
Баланың дүниеге келуімен байланысты салт-дәстүрлер Қырғыздарда баланың дүниеге келуі, ру мен отбасының өмірінде ең басты және қуанышты оқиғалардың бірі болды. Ауылдың (аиль) ересек ақсақадары мен жасы үлкен әжелері ұзақ және бақытты ғұмыр кешуде өздерінің баталарын береді. Отбасындағы бала, қырғыздардың түсінігі бойынша, халықтың мәңгілік өлмес белгісі, салт-дәстүрлер мен руды жалғастырушы. Сондықтан да, баланы туғанға дейін, екі қабат әйелді ауыр үй жұмыстарынан босатып, ауылдың шетіне жалғыз шығуға тыйым салған, сиқырлық әрекеттермен мейірімсіз шайтандардан қорғаған. Шайтандардан, «албарыстыдан» және «карадан» қорғану үшін, әйел адам әртүрлі бойтұмарларға жүгінген. Ол өзінің киіміне міндетті түрде Құраннан алынған сөзі бар «тұмарды» , «аю тырмағы» аюдың тырнағынан жасалған тұмар мен «укунын тырмағы» тұмарларын тағып жүретін. Аталған тұмарларды, иығына жақын, омырауының сол жағына қарай киеді. Босану уақытында, әйел адамды шайтандардан қорғау үшін, қазақ үйде күні түні от жанып тұратын. Ошақ қасында пышақтың үшкір жағын есікке қаратып қойған.
«аю тырмағы» «укунын тырмағы»
Жаңа туылған баланың, дәстүр бойынша бірінші тамағы болып, «сары май» - сиырдың тортасынан айырылған майы болды, оны балаға сору үшін береді, содан кейін ең бірінші жейдесін – «ит койнок» - ит жейдесін кигіздірген. Көп балалы жасы үлкен әйел адамнан немесе қарт адамның киімінен алынған, ақ матадан тіккен. Бұл жейдені кейде бірінші етіп итке кигізген (иттің денесіне тигізе отырып), содан кейін балаға, ит койнок аталуының себебі де осыдан. Бұл әрекеттердің барлығы «ырыммен» байланысты: ұзақ және бақытты ғұмыр кешу мен денсаулығы мықты және берік болу үшін қолданылған. Баланың дүниеге келуімен, ерекше қуанышқа толы жасалатын бір қатар әрекеттер бар. Бұл «суйунчу» - қуанышты жаналықты айтқаны үшін, сыйлық алу мақсатында хабарлау; «корундук» - жаңа туылған баланы бірінші рет көру үшін сыйлықтар беру; «жентек» немесе «бешик той» - барлық туған-туыстарға баланың дүниеге келгенін атап өту үшін жасалатын той. «Ат койуу» - рәсіміне ерекше назар аударған. Дәстүрге сәйкес, әйел адам балаға ат қоймайды. Бұл миссия айылдың құрметті адамына немесе «азанчыға» беріледі.
"Тушоо кесуу" с таңертенгі уақыт алты, әдетте сағаттарда) бастата (10 -11 қарама-қарсы жа лады. Қазақ үйдің ғы байлаулы тұрған б нда, аяғы жас шамасындағы алаға қарай, 8 -12 "жарыш" деген к балалар бойынша жүгіред оманда бірінші келген ба і. Осылайша, туысы берген пы ла, баланың аяғындағы жіпті шақты алып, к пышақты кескен беседі. Бұл қалдырып, соным ала өзіне сыйлық алатын. ен қоса кішігірім 3 жас, 5 нем есе 7 балаларға, ислам жаста ұл н байланысты, «сун ың шарттарына отырғызады, ал 9 нетке» қыздарға шашты -10 жаста өткізіледі. Бұл ке өру салты өрілген шашын жзде қыздар, екіге кішкентай қылып іберіп, 20ға дейін сәттен бастап, ер өрген. Осы есек деп санала бастайды. әрекет Сонымен қатар, ерекше ны болып, «бешикке» бала абады. т жатқызу салты көрінісікке Қарт әйел, баланы бес здерді жатқызып, мынадай сөэмес, айтады: "Менин колум анын Умай-эне, Батма, Зуур мес колу", - «менің қолым е Умай ананың, Фатима, -эне Зухраның қолы» ; "Умай уйку бер, бешик ээси бекқта, сакта" – «бесік иесін са » . на мықты түс бер Ұмай арық күн Баланың туғанына қы зар болғанда, бесікке жатқы сууга алдында, "кырк кашыкқтан киринту" – қырық қасы тұратын жылы сумен чач" – жуындырған, "карын койнок" шашын қырған, "ит кырк жейдесінің орнына - " кейнок" кигізген.
Мақал-мәтелдері "Атан барда элди тааны, атын барда жерди тааны" "Элуу жылда эл жанырат" Эксең эгин, ичерсиң тегин. Эл болбосо, эр болбойт. Эки тоо кошулбайт, эки киши көрүшөт. Эл сагынбас эр болбос, үйүрүн сагынбас ат болбос. Ашың калса, - калсын, ишин калбасын.
