ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ Кафедра: Топырақтану, агрохимия және экология Тақырыбы: Топырақ туралы ғылымның дамуы. Орындаған: Абдрешбаев А. Б. Эк-317 Тексерген: Узбекова А. М.
Жоспар: 1. Кіріспе. 2. Негізгі бөлім. 2. 1 Топырақтану ғылымы. 2. 2 Топырақ түрлері. 2. 3 Топырақ қабаттары. 2. 4 Топырақ ластаушылары. 3. Пайдаланған әдебиеттер
Топырақ дегеніміз Топырақ — табиғат компоненттерінің бірі. Жердің геологиялықтарихында алдымен пайда болған топырақ. Палеогеографиялық зерттеулердің деректері бойынша алғашқы жұқа топырақ қабаты 500 млн жыл бұрын кембрий дәуірінде пайда болыпты. Бұл кезде әлі өсімдік жамылғысы қалыптаспаған. Топырақ жамылғысын зерттейтін топырақтану ғылымы - жас ғылым.
Топырақтану ғылымы Топырақтану ғылымының негізін орыс ғалымы В. В. Докучаев қалады. Оның Петербургте басылып шыққаң «Орыстың қара топырағы» (1883 ж. ) атты еңбегінде топырақтың дүрыс анықтамасы, оның қасиеттері туралы ғылыми негізделген түсініктер берілген. В. В. Докучаев топырақ түзілу процесінің бес факторға байланысты екенін анықтады. Оларға: бастапқы аналық жыныстар, ауа райы, жер бедері, уақыт және өсімдіктер мен жануарлар жатады. Кейін ғылыми зерттеулердің нәтижесіне байланысты бұларға су (топырақ суы, жерасты суы) және адамның шаруашылық әрекеті қосылды.
Топырақ түрлері 1. Қара топырақ. 2. Қоңыр топырақ. 3. Күрең топырақ. 4. Қыртысты күлгін топырақ. 5. Батпақты топырақ, 6. Ормандық сұр топырақ.
Топырақ қабаттары . Топырақтың типтеріне байланысты А, В, С қабаттары бірнешеге бөлінуі мүмкін А- Бүл қарашірікті аккумулятивті қабаты. В-өте тығыз иллювиалды өтпелі қабаты. С-топырақ түзуші қабаты.
Қазақстан топырағының аймақтары мен аймақшаларының нұсқа картасы. з 1 - орманның сұр топырағы, сілтісізденген және шалғынды қара топырақты орманды дала; 2 – кәдімгі қара топырақты және 3 - оңтүстік қара топырақты дала; 4 - күңгірт қара-қоңыр және 5 - нағыз қара-қоңыр топырақты құрғақ дала; 6 -ашьқ қара-коңыр топырақты шөлді дала; 7 - құба топырақты және 8 - сұркұба топырақты шөл; 9, 10, 11 - таулы аймақ топырактары
рақтартопырақтарға жекелей ландшафта топырақ түзілуінің биоклиматтық жағдайының ерекшелігіне байланы жатады. Олар осы аймақ ішінде топырақ түзуші тау жынысының немесе топырақтың ылғалдануының ер Қазақстанның барлық топырақтары 2 топқа бөлінеді: Аймақтық-топырақтарға жекелей ландшафта топырақ түзілуінің биоклиматтық жағдайының ерекшелігіне байланысты қалыптасып, кең аумақта кездесетін топырақтар тобы жатады. Мысалы: қара топырақ, қара-қоңыр топырақ. Интрааймақтық- топырақтарға аймақтық топырақ жамылғысы ішінде кездесетін, көбінесе кішкене аумақты алып жататын барлық басқа топырақтар жатады. Олар осы аймақ ішінде топырақ түзуші тау жынысының немесе топырақтың ылғалдануының ерекшелігіне байланысты түзілген болып келеді. Мысалы: шалғынды топырақ, кебірлер, сортаң топырақ.
Қазақстанның жазықтық жерінде кездесетін топырақтарды классификациялау нұсқасы (К. Ш. Фаизов. 2001) Автоморфты қатар Жартылай гидроморфты қатар Тип Орманның сұр топырағы Типше Ашық сұр Сұр Күңгірт сұр Тип Шалғынды қара топырақ, қара қоңыр, құба топырақ Қара топырақ Сілтісізденген Кәдімгі Оңтүстік Кебірлер Қара коңыр топырақ Күнгірт қара қоңыр, Қара қоңыр Ашық қара қоңыр Құба топырақ Сұр құба топырақ Құба топырақ Гидроморфты қатар Типше Тип Шалғынды топырақ Типше Қара топырақ, Қара қоңыр, Құба Шалғынды қара топырақты Шалғынды батпақты Қара топырақ, қара қоңыр, құба Шалғынды қара қоңыр топырақты Батпақты Қара топырақ, Қара қоңыр, Құба Шалғынды құба Жайылма топырақты топырағы Орманды-шалғынды Тоғайлық Далаланған Тақырлау топырақ Шөлденген топырақ Шөлдің құм топырағы Тақырлар Кебірлер Қара топырақты Қара қоңыр Құба Сортаң топырақтар Нағыз Қалдықты Шалғынды қара топырақ Ылғылды сортаң Шалғынды Қара топырақ қоңыр Шалғынды құба Орманды Кебірлер Сортаң топырақтар Шымды, Шалғынды қара қоңыр Шалғынды құба Шалғынды Сор Теңіз жағалауының
Топырақты ластаушы көздер: Топырақтың ластануы тек қана адамның индустриялық қызметтеріне емес, сонымен бірге ауылшаруашылық өндірістің нәтижесінде жүреді. 1. Топырақты ластаушы көздер – мал шаруашылығы комплекстері. Көбінесе сұйық көң дұрыс сақталмаған жағдайда суларды ластайды. Мысалы, 35 мың бас ірі қара өсіретін комплекстің қоршаған ортаны ластау дәрежесі 400 -500 мың халқы бар үлкен өндірістік орталықпен бірдей дәрежеде болады. 2. Мұнай өндіру және барлау жұмыстары топырақтың түрлі жуғыш заттармен ластануына себеп болады. Нәтижесінде мұнай төгіліп, топырақтың бетінде битумды заттардың түзілуіне әкеп соғады. 3. Көптеген жерлер тұрмыстық және өндірістік қалдықтар жиналған қалдық үйінділермен ластанады. 4. Топырақ бұлардан басқа пестицидтерді дұрыс пайдаланбаған жағдайда да біршама ластанады. Олардың химиялық тұрақты түрлері топырақта жиналып, топырақ биотасының қырылып қалуына себеп болады.
Пайдаланған әдебиеттер 1. Интернет желісі. 2. Б. А. Мұстафаев Ш. К. Какежанова, Т. Ж. Танабасова “Топырақтану”
Назар аударғандарыңызға рахмет!!!
Скачать презентацию ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ Кафедра Топырақтану
Топырактану слайд.pptx