ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ХАЛҚЫН ҚОНЫСТАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ОРЫНДАҒАН УНГАРОВА К

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ХАЛҚЫН ҚОНЫСТАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ОРЫНДАҒАН: УНГАРОВА К. М.

МАЗМҰНЫ • • • • КІРІСПЕ 1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ХАЛҚЫН ҚОНЫСТАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ 1. 1 Халықты қоныстандыру жүйесін дамытудың негізгі бағыттары 1. 2 Агломерацияларды реттеудің шаралары 2 АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЭКОМИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ 2. 1 Экономикалық-географиялық орналасу жағдайы 2. 2 Қаланың даму тарихы 2. 3 Экономикасы 2. 4 Алматы қаласы халқына жалпы сипаттама 3 АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ ХАЛҚЫНЫҢ ҚОНЫСТАНУЫ. 3. 1 Алматы қаласы аудандарының дамуы 3. 2 Қала халқын қоныстандыру мәселелері мен ерекшеліктері ҚОРЫТЫНДЫ ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

КІРІСПЕ Қазақстан өзінің тәуелсіздігіне қол жеткізіп, еңсесін көтерген шақта бүкіл Еуразия аумағына, тіпті ғаламға танылып, беделі артып, дамып келеді. Егемен мемлекет дамудың жаңа сатысына көтеріліп, толғаулы, түйінді, маңызды мәселелерді шешуді стратегиялық мақсаттарға сәйкес кезегімен күн тәртібіне қоюда. Еліміздің терең тамырлы тарихында Алматы қаласының орны ерекше. Өзінің пайда болып, қалыптасу тарихында қазақ елінің астанасы ретінде мәртебеге ие болған Алматы ірі мегаполис қана емес, қаржы орталығы түрінде бірнеше бағытта дамып келе жатқан республикадағы ең үлкен қала. Қазіргі кезеңде Алматы өз дамуының даңғылына түскен. Елбасының елдің ертеңі, мемлекеттің болашағы туралы сөз қозғағанда Алматыны айналып өтпейтіні де өзінен-өзі түсінікті. Өйткені Алматы елдің экономикалық, әлеуметтік және мәдени өмірінде басты рөл атқарады.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ХАЛҚЫН ҚОНЫСТАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ Қазақстан Республикасы аумағын ұйымдастырудың ерекше өзекті мәселелері қатарына қалыптасқан қоныстандыру жүйесін қоғам дамуының жаңа шарттары мен талаптарына сәйкес жетілдіру мәселесін жатқызуға болады. Бұл тұрғыда төмендегі кестеде 2013 жыл 1 қаңтардағы мәліметтерге орай Республиканың әкімшілік-аумақтық бөлінісі, яғни ондағы облыстардың аумағы, халық тығыздығы, аудандар, қала мен ауыл сандары көрсетілген.

облыст ық маңыз ы бар шаршы халықты км 1) ң тығызды ғы Қазақстан Республикасы Ақмола Ақтөбе Алматы Атырау Батыс қазақстан 2 724, 9 6, 2 175 87 40 34 6 904 146, 2 300, 6 223, 9 118, 6 151, 3 5, 0 2, 6 8, 7 4, 1 17 12 16 7 12 10 8 10 2 2 2 1 3 1 1 5 1 2 4 623 384 759 173 446 Жамбыл Қарағанды Қостанай Қызылорда Алматы қаласы Оңтүстік Қазақстан 144, 3 428, 0 196, 0 226, 0 3688, 5 117, 3 7, 4 3, 2 4, 5 3, 2 0, 4 22, 8 10 11 16 7 7 14 4 11 5 4 1 8 1 9 4 2 4 10 3 2 - 373 421 631 263 879 Павлодар Солтүстік Қазақстан 124, 8 98, 0 6, 0 5, 9 10 13 3 5 3 1 4 - 405 703 Шығыс Қазақстан 283, 2 4, 9 15 10 6 3 786 Астана қаласы 0, 7 1 1111, 7 3 - - -

Қазақстан өңірлерінің бөлінісіндегі халық саны 2011 2012 2013 Қазақстан Республикасы 16 440 124 16 673 077 16 909 776 Ақмола 733 244 731 337 732 719 Ақтөбе 777 480 786 316 795 817 Алматы облысы 1 872 814 1 908 717 1 946 718 Алматы қаласы 1 413 526 1 449 801 1 475 429 Батыс қазақстан 608 280 612 498 617 640 Жамбыл 1 046 253 1 055 813 1 069 874 Қарағанды 1 352 178 1 357 878 1 362 743 Қостанай 881 544 879 454 879 941 Қызылорда 700 502 712 878 726 711 Маңғыстау 524 176 545 751 567 754 Оңтүстік Қазақстан 2 567 637 2 621 488 2 678 889 Павлодар 746 122 747 004 749 019 Солтүстік Қазақстан 589 301 583 582 579 488 Шығыс Қазақстан 1 397 889 1 394 710 1 393 619 Астана қаласы 697 156 742 884 778 198

Қөші-қон айырмасы (барлық ағындар, адам) 35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 Ақ мо л Ақ а тө Ал бе ма Ба ты Ат ты ы с қа ра за у қс Ж тан ам Қа б ра ыл ға Қо нды с Қы тан зы ай О л ңт М ор үс аң да тік ғы Қа ста за у С ол қ тү Па ст н в ік ло Қа да за р қс та н -5000 -10000 -15000 Шығыс Қазақстан Астана қаласы Алматы қаласы 2010 2011 2012 2010 201 20

Ел ішіндегі халықтың аумақаралық көші-қоны

2013 -2014 жылдардағы халықтың атаулы ақшалай табысы

• ХХI ғасырдың басында халықтың қалалық қоныстануының қалыптасу ерекшелігі оның құрылымының өзгеруі болып табылады. Соңғы 10 жыл ішінде қалалардағы тұрғындар саны 18, 3%-ға артты, олардың бестен бірі– Алматы қаласына, қалған бөлігі ірі және үлкен қалаларға қоныс аударды. Бұл ретте, орташа және шағын қалалардағы халық санының азаюы байқалуда, барлық едәуір ірі қалалардың қалыптасуы және үлкен қалаларда тұратын халықтың үлесінің артуы жүруде. Урбандалу процесінің өсу беталысы келешекте де сақталатын болады. Елді аумақтық-кеңістіктік дамытудың болжамды схемасына сәйкес 2020 жылға қарай урбандалу 60%-ға, 2030 жылға қарай 65%-ға жетеді

Алматы қаласының экономикасын өнеркәсіп, қызмет көрсету аясы мен ауылшаруашылық салалары құрайды. Өнеркәсіптегі негізгі салалары өндіріс орындары, электр қуатын тарату, су, көгілдір отын және өңдеуші кәсіпорындар болып табылады. Бұларға қоса, химиялық, азық-түлік, металлургиялық және халық шарушылығының басқа да түрлері даму үстінде. Өңдеу өнеркәсібінің еншісіне қаладағы барлық өнеркәсіп өнімдерінің 85 пайыздан астамы тиюде. Соңғы жылдары ағаш өнімдері мен қортқы көмір (кокс) біршама азайды. Есесіне тігін және тоқыма өнімдері, химиялық өнеркәсіп, сондай-ақ транспорттық құралдар мен оларға жабдықтар шығару артты.

Қалада еліміздің бүкіл банктерінің 70% Cақтандыру компаниялары 30% АҚШ пен Еуропа елдерінің 20 банк өкілдіктері Мемлекеттің несие рыногының 80%

Қазіргі таңда адамзат баласына сапалы өмір сүруі үшін жүйелі де тұрақты түрде табыс әкелетін жұмыс, баспана, қауіпсіз әрі қолайлы қалалық орта, сапалы білім мен медициналық қызмет, үмітті келешек пен болашаққа деген сенім керек. Осыдан біраз жыл бұрын көтерілген: «Алматы – өмір сүруге қолайлы қала» деген ұран әлі де маңызын жойған жоқ. Осыған орай Алматы қаласында халықты қоныстандыруда туындап жатқан мәселелерді айта кетсек, олар:

Алматы қаласы бойынша қауіпсіздік саласындағы басты бағытымыз – жол қозғалысы. Экологияның нашарлығы халқымыздың денсаулығы үшін басты мәселе болып отыр. Газ инфрақұрылымын қаланың барлық аудандарында дамыту Әлеуметтік саланың жеткіліксіздігі Су құбырларымен қамту Ауыз сумен қамтамасыз ету

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 - 150, 8 157, 1 162, 6 168, 5 172600 177 883 178371 198298 183, 1 188, 8 188, 4 187, 3 195, 5 200408 201 063 201557 206220 342, 4 289, 5 295, 2 296, 8 301, 6 305289 310 166 312356 278900 291, 7 266, 4 271, 8 276, 4 281, 1 288356 293 846 296132 321049 Жетісу ауданы 169, 7 130, 5 134, 6 138, 5 141, 9 142120 144047 144558 158476 Медеу ауданы 151, 6 159, 3 163, 1 167, 1 173, 2 177503 181085 182335 190346 186, 2 176, 4 180, 8 185, 2 188, 4 194510 197156 199024 211418 Алатау ауданы Алмалы ауданы Әуезов ауданы Бостандық ауданы Түрксіб ауданы Наурызбай ауданы 92 444

Халықтың саны мен табиғи қозғалысы 2012 2013 2014 Халық саны 1 462 227 1 487 341 1 526 118 Туғандар саны 2 453 2 486 2894 Өлгендер барлығы саны, 974 917 952 1 жасқа өлгендер дейін 32 36 26 1 479 2569 1942 некелер 1 543 1558 1727 604 546 Табиғи өсім Тіркелген саны Тіркелген ажырасулар саны 507

Халықаралық және өңіраралық көші-қон

Халықтың көші-қоны 2014 жылғы қаңтар- наурыз Келгендері Барлығы сыртқы көші-қон соның ішінде ТМД елдері басқа елдер Өңіраралық қала ішіндегі Кеткендері Барлығы сыртқы көші-қон соның ішінде ТМД елдері басқа елдер Өңіраралық қала ішіндегі Көші-қон айырымы Барлығы сыртқы көші-қон соның ішінде ТМД елдері басқа елдер өңіраралық 2015 жылғы қаңтар- наурыз 11 727 389 23 973 395 241 148 7 165 4 173 262 133 16 180 7 398 8 621 332 13 219 469 239 93 4 116 4 173 385 84 5 352 7398 3 106 57 10 754 -74 2 55 3 049 -123 49 10 828

2015 жылғы қаңтар-наурыздағы этностық сипаты бойынша көші-қон ағымының құрылымы

Жұмыссыздық деңгейі, пайызбен Жастар жұмыссыздығының пайызбен 15 -24 15 -28 2014 жыл I тоқсан 5, 7 5, 8 8, 5 II тоқсан 5, 6 5, 7 8, 4 III тоқсан 5, 5 8, 1 IV тоқсан 5, 5 5, 4 8, 0 2015 жыл деңгейі,

Қалалықтардың алаңсыз өмір сүруінің маңызды бір жағдайы–экология. Мұнда жұмыс, негізінен, үш бағытта жүргізіледі: – қалалық инфрақұрылымды дамыту; – территорияны абаттандыру мен көгалдандыру. – көлік жүйесін жақсарту;

Қорытынды Алматы қаласы тұрғындарын алаңдататын мәселе аз емес. Оларға қоғамдық көліктердің бейберекетсіздігі, ауыздықталмай тұрған азық-түлік бағасы, су, газ мәселелеріне де деген шешім қажет юолып отыр. Алматы қаласы республикалық бюджетке қомақты қаржы құятын қалалардың бірі. Салықтан түсетін кірістің 27 пайызы тек біздің қаламыздан түседі. Бұл Мұнайлы өлкеден келетін көрсеткіштен әлде қайда артық. Осыған орай қаламыз жол инфрақұрылымы, тұрғын үймен қамтамасыз етумен қатар халықты жоғары сапалы өмір салтымен қамтамасыз етуге деген міндетін жыл сайын арттырып отыр. .

Назарларыңызға рахмет!