Қазақстан Білім және Ғылым Министрлігі Қазақ-Орыс Халықаралық Университеті

Қазақстан Білім және Ғылым Министрлігі Қазақ-Орыс Халықаралық Университеті Адам және аймақтарды техногендік қауіптер мен зиянды әрекеттерден қорғау жүйелері Орындаған: ҚОҚ ж/е ӨТҚ-201 Ақтөбе-2013 жыл

Инновациялық технологияларды қолдана отырып, өнеркәсіптік немесе өндірістік қалдықтарды қолданып экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету

Кіріспе Қазіргі уақытта қоршаған ортаны қорғау мәселелері кең ауқымды қаралу үстінде. Қазақстан Республикасында күрделі экологиялық мәселелер бар, соның ішінде ішкі сулардың экологиялық жағдайы, мұнай өндірудегі алдыңғы қатардағы аудандар, басқа да өнеркәсіптік аудандардың экологиялық жағдайы, ядролық жарылыстардың салдары, өндірістік шу мен дірілдің тірі организмдерге әсері. Тақырыптың өзектілігі: Жер бетінде экологиялық жағдайдың өзгеруі, әсіресе, ғылыми-техникалық өрлеумен тікелей байланысты. Өнеркәсіптің дамуы жер қойнауындағы қазбаларды игеруді ұлғайтты. Өз кезегінде бұл ауаның ластануын күшейтті. Қарастырылып отырған тақырып инновациялық технологияларды пайдалана отырып, өндіріс орындарынан шыққан қалдықтарды өңдеу арқылы қоршаған ортаның экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасындағы қоғамдық өзгерістердің ауқымдылығы, күрделілігі және тұрақты дамудың жаңа жолына түскен кезеңде жастарды ізгілікке, парасаттылыққа баулитын экологиялық білім мен тәрбиенің маңызы арта түсуде. Себебі «табиғат-қоғам-адам» жүйесіндегі қарым-қатынастардың шиеленісуі жылдан-жылға күшейіп, экологиялық зардаптар жердегі тіршілікке қауіп төндіріп отыр. Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің қазіргі таңдағы көптеген жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үзіліссіз сарқылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Экологиялық апаттар биоортадағы жағдайларға еткен әсері арқылы дүние жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда. Үшінші мыңжылдықта адамзаттың ғаламдық экологиялық мәселелерінің шешілуі жоғарғы оқу орындары студенттерінің қоршаған орта туралы сапалы білім алуына байланысты. Орта ғасыр ғұламалары табиғатты қорғауға байланысты өз көзқарастарын, пікірлерін айтып өткен. IX-XV ғғ. Қазақ топырағынан шыққан ғұлама ғалымдар Әл-Фараби, Ж. Баласағұн, Қожа Ахмет Ясауи, М. Қашқари және т. б. табиғат, қоғам, адам дамуының заңдылығын, біртұтастығын, өзара байланыстылығын өздерінің ғылыми дүниетанымына арқау еткен. Қазақстан инновациялық өрлеудің нақты әрекеттер кезеңіне өтуге дайын. Алматыдағы «Алатау» ақпараттық технологиялар паркінде мемлекет басшысына ұсынылған көрмеден соң және инновациялық даму мәселелеріне арналған кеңестен кейін осындай ой түюге болады. Инновацияның биігіне бастайтын 4 қадам. «Алатау» ақпараттық технологиялар паркінде болып, елімізде қолға алынып жатқан инновациялық бастамалармен танысқан мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев бұл бағыттағы жұмыстардың жемісті болуына қажетті 4 бағытты айқындап берді. «Алатау» ақпараттық технологиялар паркінің негізі қаланған сәттен бері осында орныққан «Дельта Ай-Ти» компаниясы нарықтан өз орнын тапқан кәсіпорын. Радиоэлектронды өнімдер шығаратын мекеме қазіргі таңда қорғаныс саласына қажетті күрделі радиостансалар дайындайды. Инновациялық тәсілдерді жұмысына кеңінен пайдаланатын «Дельта Ай-Тидің» сағатына 20 мың электронды бөлшектер дайындайтын өндіріс желісі де бар. Ол қарапайым есептегіш құралдардан бастап, спутниктік терминалдарға дейін құрастыруға қауқарлы.

Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Инновациялық Қазақстан-2020» форумына қатысты

Күн энергиясымен жүретін автокөлік

Германиядагы жел электр станциялары

Қамыстан жасалған экоблоктар Артықшылықтары: экологиялық таза өнім, арзан соған байланысты өте тиімді; Кемшіліктері: блоктарды жасау технологиясы қиын, әрі салынған үй әрбір климатқа келе бермейді. Сондықтан ылғалдылығы жоғары аймақтарда қолдану тиімсіз себебі, үгітіледі.

Өз қолыңмен қамыстан жасалған үй және беседка

Қамыстан экоблоктар жасауға арналған пресс-құрастырғыш

АҚШ-тағы күн сәулесін жинақтайтын панельдер

Үйдің шатырына күн сәулесін жинақтайтын панельдер орнату

Ғимараттар, кеңселер, үйлердің ауасын тазартуға арналған қондырғылар (стерилизаторлар, тазартқыштар, конваерлер, ионизаторлар, озонаторлар, ылғалдатқыштар)

Ауа тазартқыш құрылғылардың жұмысы Артықшылығы: қол жетімді баға; Кемшілігі: ток көзімен жұмыс жасайды және утилизацияға келмейді, тұрмыстық қалдық ретінде қалады.

Табиғи ауа тазартқыштар

Суды тазартуға арналған құрылғылар

Су тазартқыш құрылғыларды ғимаратқа орнату

Таза автокөліктер Артықшылығы: экологиялық таза өнім; Кемшілігі: климатқа сәйкес емес, тек күндіз қолдануға болады, әрі өте қымбат бөлшектерден тұрады.

Ауадағы зиянды заттардың мөлшерін анықтайтын каска Артықшылығы: жұмыстың тез жүруіне ықпал етеді, нақты нәтижелер көрсетеді; Кемшілігі: қосымша дисплей ұстап жүресін және екеуінің арасындағы байланыс 2 метрден кейін ажырайды, сондықтан тек қолмен басқарылады.

Әлемдегі ТОР-10 ақылды қалалар Жоғары технология – заманауи дамудың негізі. Соңғы 10 жыл ішінде ақпараттық технология дүниені танымайтындай дәрежеде өзгертіп жіберді. Ғылыми жаңалықтар тұрмыс-тіршілігімізді, жұмысымыз бен демалысымызды өзгертіп жіберді. Бүгін жер шарындағы 10 “ақылды” қалалары туралы айтамыз және осы арқылы жоғары технологияның дүниенің кейбір бұрыштарын жаулап алғанына көз жеткіземіз. “Ақылды” қалалар дегенде мына критерийлер есепке алынады: қаладағы ресурстарды тиімді жұмсауда ақпараттық және коммуникациялық технологияларды қолдану, халықтың жасау тәрізін жақсарту және қоршаған ортаға әсері. 10 -орын. Барселона — көмірқышқыл газ шығаруды қысқарту бағытында смарт-технология мен шешімдерді пайдаланып келеді. Бұл қала 10 жыл бұрын алғашқылардан болып күннің жылу қуатын қолдануды міндеттеуші бұйрық шығарған болатын. Осы жылдың басында Барселона қалалықтарға электрмобильдерді қолдануды және оларға арнайы қуаттаушы станция қызметтерін жолға қоюшы LIVE EV жобасын іске асырды. Одан тысқары қала инновация жасайтын зертханаларды іске қосты. 9 -орын. Гонгконг – әлемде сандық технология бойынша 3 -орынды, жасау тәрізі жағынан 70 -орынды иелейді. Сондықтан Гонконг “ақылды қалалар” тізімінде 9 -орынға шықты. Гонгконг RFID-технология саласында зерттеу жүргізіп, көбінесе оны әуежайларда қолданады. RFID (Radio Frequency Identification – радиожиілікпен анықтау) – бұл технология арқылы объекттерді автоматты түрде анықтайтын тәсіл қолданылып, бұнда ақпарат радиосигнал арқылы жазылады. Қазіргі кезде RFID-технологияларды ауыл шаруашылық саласында қолдану қарастырылып жатыр. Сондай-ақ, Гонгконг қаласы смарт-карта қолдануда және енгізуде көшбасшы есептеледі, қалада миллиондаған тұрғын қоғамдық көлікте, кітапханаларда, автотұрақтарда және дүкендегі тауарларды алуда және тағы басқа жерлерде көп қолданылады. 8 -орын. Копенгаген – Siemens компаниясының зерттеуі бойынша ең жасыл қала болып есептеледі және инновацияны енгізуде көш бастап келеді. Қала сонымен қоса 2015 жылға дейін көміртек бейтараптылыққа жету міндеттемесін алған: сол кезге дейін қала тұрғындарының 40% велосипед мінеді екен.

7 -орын. Берлин – инновация саласында әлемде 14 -орын, қоршаған ортаны сақтаудан Еуропада 8 -орын, өмір сүру деңгейінен 17 -орынды иелейді екен. Одан тысқары Берлин Vattenfall, BMW және басқа да компаниялармен серіктестікте арнайы vehicle-to-grid (V 2 G) концепциясын дамытып жатыр. Ол жалпы энергиялық желіге қуатпен жалғанып, ауысып қалған энергия жүйеге қайтарылатын арнайы электр-гибридтерді қолдану болып есептеледі. 6 -орын. Токио – Азия қалалары ішінде көшбасшы, әлемде инновация бойынша 22 -орын, ал сандық технологиядан 15 -орынды иелейді. Өткен жылы өз аумағында экосмарт-қалашықтар салуды жоспарлап жатқандығы жайлы мәлімдеді. Panasonic, Accenture, және Tokyo Gas көмегімен эко- қалашықта күн панелінен жасалынған үйлер ғана болып, интеллектуалды желіге жалғанған аккумулятор батареялар мен энергияға тиімді құрылғылар ғана қолданатынын айтып өткен. 5 -орын. Лондон Ұлы Британия астанасы барлық көрсеткіштер бойынша әлемде жоғары орындарды иеленген. Лондон – өзінің енгізіп жатқан инновациясымен және сенімді инфрақұрылымдарымен танымал. Лондон Империялық колледжінде “ақылды қалалар” Зерттеу орталығын ашу жоспарланып отыр. Дүниенің әр бұрышынан келген мамандар қаланың көлік, ғылым, басқару, тұтынушылық және бизнес салаларына инновация енгізіп үйренбекші. Одан тысқары, жақында Лондон қаласы 02 компаниясымен біргелікте Еуропадағы ең үлкен Wi-Fi желіні іске қосуын айтқан болатын. 4 -орын. Нью-Йорк – өмір сүру деңгейінен басқа (47 -орында) барлық көрсеткіштер бойынша жоғары орында тұрады. Соған қарамастан 2009 жылы қалада IBM бизнес үшін аналитикалық шешімдер орталығы (IBM Business Analytics Solution Center) ашылып, ол әлемдегі “ақылды қалалар” мен бизнес орталықтарды дамыту және оптимизациялаумен айналысады. Сондай-ақ, Нью-Йоркте IBM өрт сөндіру және басқа да төтенше жағдайларды алдын алу іс-шараларында қатысады.

3 -орын. Париж – инновация бойынша 3 -орын, Еуропаның жасыл қалалары ішінде 10 -орын, сандық технологиядан 11 -орын және тағы басқа көрсеткіштер бойынша да жоғары орында тұрады. Жақында енгізілген Velib велосипедшілер бағдарламасымен Париж әлем картасында белгілеп қойылды. Енді осыны үлгі тұтып 250 -ден аса пункттерде жалға берілетін электрмобильдермен Autolib бағдарламасы іске қосылады. 2 -орын. Торонто – Солтүстік Америкадағы “ақылды қалалар” тізімінде жоғары орынды иелеп , басқа да көрсеткіштерден жақсы нәтижеге ие. Осы қыста қалада Бизнес шешімдер бойынша IBM орталығы (Business Analytics Solutions Center) ашылды. Торонто — C 40 тобының ( Large Cities Climate Leadership Group — атмосферадағы көмірқышқыл газ шығарылуын қысқартумен және глобалдық климаттық өзгеріске адаптациялаумен айналысушы әлемдік қалалар тобы) белсенді мүшесі. Қалада сондай-ақ қоқыс машиналарды энергиямен қамтамасыз ету үшін қоқыстардан жиналған табиғи газды қолданады. 1 -орын. Вена Кішкене күтілмеген нәтиже болуы мүмкін, бірақ барлық санат бойынша Вена ТОП 10 -дыққа кірген жалғыз қала: инновациядан 5 - орын, жасылданудан 4 -орын, өмір сүру сапасы жағынан 1 -орын, сандық технологиядан 8 -орынды иелеген. Жергілікті әкімшілік өз алдына нақты мақсаттарды қойып, Smart Energy Vision 2050, Roadmap 2020, Action Plan 2012 -2015 сияқты бағдарламалрмен халықтың жағдайын және сандық технологияны дамытып жатыр. Осыларды амалға асыруға ірі корпорациялар жұмылдырылған. Тағы да қала көмірқышқыл газын шығаруды қысқарту, қаланың көлік жүйесін өзгерту және жерді тиімдірек пайдалану сияқты істерді амалға асырып жатыр.