Қарағанды Мемлекеттік Медицина Университеті Анатомия кафедрасы Тақырыбы: “Аналық жыныс безі” Орындаған: Қуандықов М. Жолдасов Б. 3 -029 ЖМФ Тексерген: Баймағамбетова Д. Д. Қарағанды 2014
Жоспар: I. Кіріспе II. Негізгі бөлім a. b. c. d. e. Аналық жыныс безі топографиялық орналасуы Аналық жыныс безі құрылысы Овогенез Аналық жыныс безі гормондары Жастық ерекшеліктер III. Қорытынды IV. Пайдаланған адебиеттер
Әйел адамның жыныс мүшелері 1 — оң бүйрек; 2 — сол бүйрек; 3 — оң несеп ағар; 4 — жатыр түбі; 5 — жатыр денесі; 6 —жатыр түтігінің ампуласы ; 7 —жатыр түтігінің шашағы; 8 — аналық жыныс безі; 9 — аналық жыныс безінің шажырқайы; 10 — жатыр денесі; 11 — жатырдың домалақ байламы; 12 — жатырдың мойыны; 13 — жатыр мойын каналы; 14 — несеп қуығы; 15 — қынап; 16 — клитор аяқшасы; 17 — несеп шығарушы түтіктің сыртқы тесігі; 18 — кіре беріс; 19 — қынап тесігі; 20 — кіре берістің үлкен безі
Аналық жыныс безі — аналық жыныс жасушасы ( овоцит ) пісіп жетілетін және аналық жыныс гормондары түзілетін жыныс безі. Аналық жыныс безі (ovarium) – жұп без, жамбастың кіші астауында жатырдың екі бүйірінде орналасқан. Екі бүйірі қысыңқы, сопақша, салмағы 5 -7 г. , оның екі беті, жоғарғы түтік, төменгі жатыр ұшы, артқы еркін, алдыңғы шарбы шеті бар. Аналық жыныс безінің түтік ұшына жатыр түтігінің бір шашағы келіп бірігеді, жатырмен оның меншікті байламы арқылы шектеседі. Аналық жыныс безінде жыныс жасушасы өсіп дамиды, жетіледі, гормон пайда болады.
Аналык жыныс безі — құрсақ қуысы бел аумағының жамбас қуысына кіреберісінде жұмыртқалық шажырқайға ілініп тұрады. Шыжырқай арқылы жұмыртқа қоректендіретін қан және лимфа тамырлары мен жүйкелер енеді. Жұмыртқалықтың түтіктік және жатырлық ұштары, шажырқайлық және бос жиектері, латеральды және медиальды беттері болады. Жұмыртқалықтың түтіктік ұшына жатыр түтігінің құйғышы (воронка), ал жатырлық ұшына — өзіндік жұмыртқалық байлам арқылы жатыр байланады. Тамырлы аймақ арқылы жұмыртқалықты қоректендіретін қан, лимфа тамырлары мен жүйкелер өтеді
Аналық жыныс безі, жатыр түтігі және жатыр 1 — жатыр түбі; 2 — жатыр түтігінің құйғыш бөлігі; 3 — аналық жыныс меншікті байламалары; 4 — аналық жыныс безінің шажырақайы; 5 — жатыр түтігінің ампуласы; 6 — жатыр түтігінің шашақтары; 7 — жатыр түтігінің кенейген ұшы; 8 — жатыр денесі; 9 — аналық жыныс безі; 10 — аналық жыныс байламасы; 11 — жатыр мойыны; 12 — жатырдың домалақ байламасы; 13 — жатырдың жалпақ байламасы; 14 — қынап:
Аналық жыныс безі екі қабаттан тұрады: Ø Ішкі милы қабаты қан тамырлары мен жүйкеге бай. Ø Сыртқы қыртысты қабаты фолликулалары бар дәнекер ұлпадан тұрады.
Ø Фолликулалы аймақ паренхимасын әртүрлі даму сатасындағы алғашқы (примордиальды) фолликулдар, өсуші фолликулдар, көпіршікті фолликулдар, жетілген фолликулдар, сары дене, ақ дене, ыңырама (атреттік) дене және олардың аралығындағы дәнекер ұлпасында орналасқан интерстициоциттер (паренхимааралық жасушалар) құрайды. Ø Тамырлы аймақта аналық жыныс безін қоректендіретін ірі қан және лимфа тамырлары мен бездің қызметін реттейтін жүйкелер орналасады.
Аналық жыныс безі, жатыр түтігі және жатыр (арттан көрініс) 1 — жатырдың сыртқы қабаты (периметрий); 2 — жатыр түбі; 3 — жатыр қуысы; 4 — жатыр денесі; 5 — жатыр түтігінің қатпарлары; 6 — жатыр түтік құйғышы; 7 — жатыр түтігінің шашағы; 8 — жатырдың ішкі шырышты қабаты (эндометрий); 9 — аналық жыныс безінің жоғарғы жағы; 10 — аналық жыныс без фолликулалары; 11 — аналық жыныса безінің сары денесі; 12 — жатырдың бұлшық ет қабаты (миометрий); 13 — жатыр мойыны; 14 — жатыр мойынының қатпарлары; 15 — жатыр тесігі; 16 — жатырдың қынап тесігі
Жаңа туған сәби қыздың аналық жыныс безінде бірнеше он мыңдаған жетілмеген фолликулалар болады. Кәмелетке жеткен бойжеткеннің аналық жыныс безінде жетілмеген фолликулалармен бірге жетілген фолликулалар болады. Жетілген фолликулалар немесе графф көпіршігі лимфа мен қан тамырларына бай. Пісіп жетілген графф көпіршігінің іші көпіршік сұйықтығына толы, оның ішінде дәнешелі жасушалармен қоршалған жұмыртқа төмпешігі бар. Әрбір 28 -30 күнде жетілген графф көпіршігі жарылып, жұмыртқа жасуша іш қуысына түседі. Оны «овуляция» деп атайды
Ø Фолликулалы аймақта аналық жыныс жасушаларының даму процесі — "овогенез" жүреді. Аталған аймақтың шеткі жағында бөлініп көбею сатысындағы жас жыныс жасушалары — майда біріншілік (примордиальды) фолликулдар түрлі жануарларда түрліше топтасып жатады. Олардан сәл төменірек, біріншілік фолликулдарға қарағанда ірірек келген өсу сатысындағы жыныс жасушалары — өсуші фолликулдар орналасады. Жыныс жасушалары пісіп жетілуге жақындағанда, фолликулдардың мөлшері тым үлкейіп, көпіршікті фолликуддарға айналады. Олар жарылғаннан соң, ішіндегі жетілген жұмыртқа жасушасы көпіршіктегі фолликул сұйығымен бірге жұмыртқалықтан бөлініп, жатыр түтігі құйғышына өтеді. Фолликулдардың жарылу процесін овуляция деп атайды. Жарылған көпіршікті фолликул орнында сары дене түзіледі. Жетілген фолликул (Грааф көпіршігі) қабырғасындағы фолликул жасушалары мен интерстициоциттер аналық жыныс гормондары — эстрогендерді, ал сары дене жасушалары (лютеоциггер) — прогестерон гормонын бөледі
Аналық жыныс безі гормондары Эстрогендер - қынаптың эпителиін қатайтып, жатырдың еттеріне әсер етеді, жатыр түтікшелерін өсіріп, олардың қозғалысын қамтамасыз етеді, әйелдердің жыныс мүшелерін өсіріп, қосымша жыныс белгілерін тудырады, жыныс рефлекстерін қамтамасыз етеді, қыздардың бойын өсіреді, клеткалық бөлінуді күшейтеді, орталық жүйке жүйесін қоздырады, зат алмасуына әсер етеді. Эстрогендердің мөлшері гипофиз безінің гонадотроптық гормондарының ықпалында болады. . Прогестерон — сары дененің гормоны. Ол жатырдың эндометриясына әсер етеді. Мұның түзілуі де гипофиздің гонадотроптық гормонының ықпалында болады. Прогестеронды гестагендер тобына жататын гормон деп есептейді. прогестерон андрогендермен бірге әйелдің сүт безіне әсер етеді, оның сүт өндіретін клеткаларын дамытады. Прогестерон минерал заттары мен судың алмасуына қатысады, орталық жүйке жүйесінің қызметін сақтап, жүкті әйелдің жүйке жүйесін қалыпқа келтіреді.
Жастық ерекшеліктері Ішкі секрециялық без ретінде ерлер мен әйелдердің жыныс гормондары түзіледі. Жыныс гормондары қан арқылы денеге тарап, баланың өсуіне, дамуына әсер етеді және жыныс мүшелерінің дамып жетілуін, жыныстық белгілердің пайда болуын қамтамасыз етеді. Жыныс гормондарының негізгі қызметтері — тұқым өрбіту болғандықтан жыныстық жетілу кезінде олардың мөлшері жоғары болады. Осыған байланысты мектеп жасына дейінгі мезгілді асексуальды немесе жыныстық нейтральдық мерзім, яғни инфантильдік (исп. Инфант — бала) шақ деп есептейді. Негізінде, 8 -10 жасқа дейін балаларда қосымша жыныс белгілері болмайды. Олардың өсуі мен дамуында жыныстық айырмашылық жоқ. Ересек ер адамның жыныс безінің салмағы 20 -30 г, 8 -10 жасқа дейін 0, 17 — 0, 18 г. Ересек әйелдің аналық безінің салмағы 5 -8 г, жаңа туған қыз балада 0, 2 г, 5 - жаста 1 г, 8 -10 жаста 1, 5 г.
Қорытынды Жыныс бездері қос секрециялы бездерге жатады. Сыртқы секрециялық без ретінде оларда жыныс клеткалары — әйелде аналық клетка және ерлерде аталық клеткалар — сперматозоидтар өніп дамиды. Әйелдердің жыныс бездері жатырдың оң және сол жағында орналасқан. Әдетте, оң жағындағы безден сол жағындағысы кішілеу келеді. Аналық без екі қабаттан тұрады: сыртқы қыртысты және ішкі милы қабат. Ішкі секрециялық без ретінде ерлер мен әйелдердің жыныс гормондары түзіледі, яғни аналық бездерде эстрогендер мен прогестерон гормондары өндіріледі. Эстрогендер (грек. эструс - күшті қүштарлық + генес - тудырушы) тобына эстрадиол, эстрон, эстриол гормондары жатады. Аналық безде аздаған мөлшерде ерлердің жыныс гормоны тестостерон да түзіледі.
Пайдаланылған әдебиеттер • www. google. kz
Назарларыңызға рахмет
Скачать презентацию Қарағанды Мемлекеттік Медицина Университеті Анатомия кафедрасы Тақырыбы Аналық
3029 куандыков мукагали анатомия.pptx