Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық қазақ- түрік университеті Шымкент медицина

Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық қазақ- түрік университеті Шымкент медицина институты Тақырып: Нуклеин қышқылдары және ақуыздар биосинтезі.Нуклеин қышқылдарын зерттеу.РНҚ және ДНҚ нуклеидтік құрамы.Адам популяциясындағы генотипті гетерогенділік.Ақуыздар полимораизмі.Қан және тіндердің арнайы топтық белоктары.Органикалық антигендер құрамы және трансплантациялық сәйкес реттеушілік.Иммунологиялық бақылау концепсиясы.Адам иммуноглобулиндері.Антидене және антигендерді аурулардың алдын алу шараларына диагностикалау және емдеу жолдарында қолдану.Иммунологиялық жүйенің тұқым қуалаушылық деффектісі мен екіншілік деффектісі. Орындаған: Тобы: ЖМК- Қабылдаған:

Жоспар: Кіріспе Нуклеин қышқылдары және ақуыздар биосинтезі.Нуклеин қышқылдарын зерттеу.РНҚ және ДНҚ нуклеидтік құрамы Негізгі бөлім Адам популяциясындағы генотипті гетерогенділік.Ақуыздар полимораизмі.Қан және тіндердің арнайы топтық белоктары. Органикалық антигендер құрамы және трансплантациялық сәйкес реттеушілік.Иммунологиялық бақылау концепсиясы.Адам иммуноглобулиндері. Қорытынды Антидене және антигендерді аурулардың алдын алу шараларына диагностикалау және емдеу жолдарында қолдану.Иммунологиялық жүйенің тұқым қуалаушылық деффектісі мен екіншілік деффектісі.

Нуклеин қышқылдары — тірі организмдегі тұқым қуалайтын ақпараттарды сақтай отырып, оны келесі ұрпақтарға жеткізетін күрделі құрылысты молекула. 1868 жылы швед биохимигі Ф.Мишер клетка ядросының құрамынан қышқылдық қасиеті бар затты бөліп алған. Оны алғаш рет ядродан тапқандықтан (латынша “нуклеус” — ядро) нуклеин қышқылы деп атады.

Фосфор қышқыл қалдығынан Көміртегі Азотты негізден Нуклеотид

Нуклеин қышқылдарының қызметі Генетикалық ақпаратты тасымалдайды(сақтайды) Белок синтезіне қатысады Организмдер көбейген кезде немесе клеткалар бөлінген уақытта генетикалық ақпараатты тасымалдайды.

Нуклеин қышқылдары ДНК – дезоксирибонуклеин қышқылы РНК Рибонуклеин қышқылы Тұқымқуалау ақпаратын сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін және тірі организмдердің дамуына қатысатын нуклеин қышқылының бір. Бұл нуклеотидтердің полимері болып табылады. Құрамын ортофосфор қышқылының қалдығы, рибоза және азотты негізден тұрады.

Нуклеин қышқылдарының құрылымы Д Н К Р Н К Азотты негіз (А, Г, Ц, Т) Көміртегі– дезоксирибоза Фосфор қышқыл қалдығы Фосфор қышқыл қалдығы Азотты негіз (А, Г, Ц, У) Көміртегі– рибоза

ДНК моделі 1853 жылы – ДНК моделі ұсынылды.

Комплементарлық немесе сәйкестік – үйлесімдік – Кеңістікте молекулалардың немесе бөлшектердің өзара сутектік байланыс түзу арқылы бір - бірімен байланысуы. Қос қабатты спиральдағы азотты негіздердің қабысуы: бір тізбектегі аденинге екінші тізбектегі тимин, ал гуанинге цитозиннің қарсы тұруы. (А+Т)+(Г+Ц)=100%

РНК аРНК (мРНК) тРНК рРНК Генетикалық ақпаратты ДНК – дан рибосомаға қарай тасымалдайды Белоктық тізбектің синтезі жүретін жерге аминқышқылдарды тасымалдау, аРНК – дағы кодонды тану. Құрылымдық (рибосома түзуге қатысады), белок тізбегінің синтезіне қатысады. Цитоплазмада Цитоплазмада Рибосомада

ДНК МЕН РНК АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ

ДНК молекуласының құрылымы Бірінші реттік құрылым Бір нуклеотидтің дезоксирибозасы және екінші нуклеотидтің фосфаты көмегімен нуклеотидтер өзара байланысып жалғасады да, ұзын полинуклеотидтік тізбек құрайды.

Үшінші реттік құрылым Хромосомадағы ДНК – ның қосқабат спиралі белоктармен көбінесе иондық байланыс арқылы жалғасады. Хромосомадағы гистондар аргинин мен лизинге бай кееледі.

ДНК репликациясы

ДНҚ және РНҚ ның нуклеидтық құрамы ДНҚ 4 нуклейдтен (аденин, гуанин, цитозин, тимин) тұрады. Олардың алдыңғы екеуі екі, ал қалғандары бір сақинадан құралған. әр нуклеотид бесбұрышты қантпен коваленттік байланыс арқылы қосылған фосфат тобымен азоттық негізден тұрады. 2. нуклеотидтер бір-бірімен қант және фосфор тобымен ковалентті байланыс арқылы қосылған. Осы фосфор тобымен қанттың қалдығына тұратын ұзын шиыршықты молекуланы қант-фосфорлы тұлғасы дейді. 3. Э.Чаргафф анықтаған ДНҚ-ның барлық молекуласындағы адениннің (А) саны тиминмен (Т) бірдей, ал гуанындікі (Г) цитозынмен (Ц) тең; оны қысқаша былай белгілейді А=Т, Г=Ц Аденин мен тимин екі сутектің байланыспен, ал гуанин мен цитозин үш сутектік байланыс арқылы қосылыс түзеді 4. ДНҚ-ның молекуласы шиыршық (оралма) болып оралған

ДНҚ мен РНҚ құрамының айырмашылығы ДНҚ мен РНҚ құрамының айырмашылығы — нуклеин қышқылын толық гидролиздеу арқылы анықталды. Оларды гидролиздегенде, әр түрлі заттардың қоспасы түзіледі (36 кесте). Нуклеин қышқылдары құрамында көмірсудың гидроксил тобы мен фосфор қышқылының арасында күрделі эфирлік байланыс түзіледі, ал азотты негіз көмірсудың жанынан жалғасады.

Классификациясы

Қан және тіндердің арнайы топтық белоктары Қанның құрамындағы белоктың түрлерінің бір-біріне қатынасының да жас айырмашылықтары бар. Айталық, жаңа туған сәбидің қанындағы альбумин 57,71 - 56,78% Қанның құрамындағы белоктың түрлерінің мөлшерінің де жас айырмашылықтары бар: глобулиндері 42,29 - 43,22%. Альбуминдері 6 айға дейін біртіндеп көбейеді (59,25%), 3 жаста 58,97 %. Ал глобулиндері төмендейді де, 3 жастап аса тұрақталады. 7-15 жаста ересек адамның альбумині мси глобулииінің қатынасындай болады. Қандағы глобулиндер бала туған сәтте жоғары болады да 1 жастан әрі төмендейді. Глобулиндердің түрлерінің мөлшері де осы зандылықта байқалады. Глобулиндер жарты жасқа дейін жоғары (4,23-5,43%) болып, 3 жаста 3,09% болады; ά-глобулиндердің мөлшері алғашқы жарты жылда жоғарырақ (10,73-11,45%), ал 7 жастан аса ересектердегідей (9,20-9,98%) болады. Β-глобулиндер де туған кезде жоғары болып, 7 жастан аса ересек адамдардағы мөлшерге жуықталады. γ-глобулиндер туған кезде көп болады да, алғашқы 3 айда ұрықтық глобулиндер ыдырап 3 жаста ересектердей 17,39 % болады. Минерал тұздарының жалпы мөлшері ересек адамда 0,90-0,95%. Мұның ішінде калий, натрий, кальций, фосфор, мыс, кремний, титан, марганец, темір т. б. көптеген ілементтер бар. 3 жасқа дейін калий, кальций, натрий тұздарының мөлшері аздап жоғары болып, 6 жастан кейін тұрақталады

Фосфор қышқылының қалдығы пентозамен 5’-көміртегі арқылы, ал азоттық негіз 1’-көміртегі арқылы байланысады.

Иммундық жүйенің концепсиясы. Иммундық жүйенің концепциясы бойынша қандағы миллиардтаған лимфоциттердің әрқайсысының өздерінің үстіңгі қабатында антигендік рецепторлары бар. Осындай рецепторлардың жиынтығы жеке лимфоциттердің өзіндік антигендік детерминанты бар антигенге өзінше жауап беруін қамтамасыз етеді. Антигендік рецепторларлардың дамуы антигендер геніне байланысты болмайды. Иммундық механизм екі типті реакцияға негізделген: торшалық және гуморалдық. Ол лимфоциттердің бір-біріне тәуелсіз екі популяциясына байланысты: Қарсы денелерді түзетін В-торшалар; Торшалық реакцияны іске асыратын Т-торшалар.

Органикалық антигендер құрамы және трансплантациялық сәйкес реттеушілік Трансплантациялық иммунитеті – трансплантатпен рецепиенттің антигендерінің гисто сәйкестігі бір-біріне дәл келмегенде трансплантаттың антигендерінің индукциясымен трансплантатты бөліп некрозға ұшырататын иммунитет. Торшалық иммунитеттің бір түрі, элиминация қызметін атқаратын Т-лимфоцит-киллерлердің пайда болуымен жүреді. Цитотоксикалық және гиперсезімталдықпен жедел жүретін иммунокомплекстің варианттарының дамуының маңызы зор. Трансплантациялық иммунитет көбінесе трансплантатқа қарсы, немесе кейде трансплантат реципиентке қарсы (трансплантат сүйек миы болғанда) қарсы дамиды.

Лимфоциттер иммунитеттің негізгі реакциясын қамтамасыз ететін иммундық жүйенің негізгі торшалары. Олар ересек малдардың сүйек кемігінің бағана торшаларының полипотентті түрлерінен, ал ұрықта бауырдан дамиды. Бағана торшаларының ұрықтары қан түзетін ұлпалардан орталық лимфоидты ағзаларға – сүтқоректілерде тимусқа, құстарда Фабрициева қалтасында, қан арқылы келеді – миграция жасайды. Олар ол жерде көбейеді, дифференциацияға ұшырайды. Т-лимфоциттер тимуста толық иммундық қабілетті торша болып қалыптасады.

Адам иммуноглобулиндері Антиантидене — ерекше иммуноглобулиндер. Антиген орнына басқа бір антиденені еккенде пайда болады. Мысалы: қояндарға егеуқұйрық антиденесін егіп, егеуқұйрық антиденесіне қарсы қоян антиденесі алынады. Антиантидене организмде аутоантидене ретінде кейбір сырқаттар кезінде, мысалы, созылмалы және аутоиммундық аурулар кезінде, пайда болуы мүмкін

Антидене және антигендерді аурулардың алдын алу шараларына диагностикалау және емдеу жолдарында қолдану Гамма - глобулиндер антиденелердің қызметін атқарады. IgA ,М , G, E , D. - Цитокиндер - полипептид молекулалары, (ИКК) - иммунды компетентті торшалар шығарады. Оларды иммундық реакцияның модуляторлары дейді. Олар иммундық үрдістерді реттеуге қатысады. Оларға жататындар - интерлейкиндер, интерферондар, колониестимуляторлар, т.б. факторлар. Иммундық жүйенің мүшелеріне тимус, фабрициус сумкасы (құстарда), сүйек миы, пейер табақшалары (лимфоидты торшалардың ішектегі жиынтығы), көкбауыр, лимфа бездері, бадамша бездері, лимфоидты торшалар популяциясы және лимфа, аппендикс, жеке орналасқан лимфоидты фолликулалар жатады.

Әдебиеттер 1.Тапбергенов С. О Медициналық биохимия: оқулық.- Алматы, 2009 2.Дәріс тезистері қосымша: 1. Ибадильдин А. С. Гепатология және клиникалық биохимия: оқу құралы.-А., 2008. орыс тілінде: негізгі: 1. Клиническая биохимия: учеб. Пособие для вузов/ под ред. В. А. Ткачука. -2-е изд., испр.и доп. –М., 2004. 2. Тапбергенов С. О Медицинская биохимия: молекулярные механизмы физиологических функций: учеб. Для мед. Спец. Вузов- Астана, 2001 3. Клиническая биохимия: учеб. Пособие/ А.Я. Цыганенко.-М., 2002. 4. Камышников В. С. Справочник по клинико-биохимическим исследованиям и лабораторной диагностике: справ. Изд. – 2-еизд., перераб. И доп. –М., 2004

Пайдаланған әдебиеттер Интернет желісі: Яндекс, Google сайттары