Скачать презентацию Chương 1 Tác động của các yếu tố Скачать презентацию Chương 1 Tác động của các yếu tố

c07061c0be113a3e25c1555f615cf1b5.ppt

  • Количество слайдов: 91

Chương 1: Tác động của các yếu tố khí hậu & không khí đến Chương 1: Tác động của các yếu tố khí hậu & không khí đến vật nuôi Chương 2: Nước trong chăn nuôi thú y Chương 3: Vệ sinh sát trùng trong chăn nuôi thú y Chương 4: Quản lý chất thải chăn nuôi thú y Chương 5: Chăn nuôi thú y & sức khỏe cộng đồng 1

Không khí 2 Không khí 2

Tiểu khí hậu chuồng nuôi Laø khoaûng khoâng khí beân trong chuoàng nuoâi, caáu Tiểu khí hậu chuồng nuôi Laø khoaûng khoâng khí beân trong chuoàng nuoâi, caáu thaønh bôûi caùc yeáu toá: - Vaät lyù: nhieät ñoä, aåm ñoä, tia böùc xaï, thoâng thoaùng, v. . - Hoaù hoïc: caùc chaát khí, buïi - Sinh hoïc: vi sinh vaät & baøo töû - Caùc yeáu toá naøy quan heä vaø aûnh höôûng laãn nhau söï thay ñoåi cuûa 1 yeáu toá seõ daãn ñeán söï thay ñoåi nhöõng yếu toá khaùc. Baàu tieåu khí haäu toái öu laø moâi tröôøng khoâng khí caàn thieát, phuø hôïp vôùi 3 ñaëc ñieåm sinh lyù & saûn xuaát cuûa vaät nuoâi, nhaèm naâng cao

Điều hòa thân nhiệt - Nhieät ñoä cuûa TKH chuoàng nuoâi bò aûnh höôûng Điều hòa thân nhiệt - Nhieät ñoä cuûa TKH chuoàng nuoâi bò aûnh höôûng cuûa: maät ñoä vaät nuoâi söï thoâng thoaùng aåm ñoä không khí thieát keá chuoàng traïi - Nhiệt ñoä TKH aûnh höôûng sự ñiều hoaø thaân nhieät (thermal regulation) * Vùng trung hòa nhiệt: thân nhiệt được duy trì bằng cơ chế giãn mạch thay đổi tốc độ chuyển hóa thay đổi mức độ cách nhiệt * Thaân nhieät ñöôïc duy trì phuï thuoäc vaøo 2 quá trình: - Sinh nhieät 4

Sinh nhiệt - Chuyển hóa thức ăn 25 -40 % năng lượng thức ăn Sinh nhiệt - Chuyển hóa thức ăn 25 -40 % năng lượng thức ăn chuyển thành nhiệt - Chuyển hóa các chất dự trữ trong cơ thể thành năng lượng 4. 1 cal / 1 g proteins hay đường; 9. 6 cal / 1 g béo - Hoạt động của các mô, cơ quan trong cơ thể - Hoạt động của cơ thể chạy, thể dục, làm việc - Hấp thu bức xạ nhiệt từ môi trường mặt trời, không khí, đất 5

Sinh nhiệt • Các quá trình sinh nhiệt phụ thuộc vào: - tuổi, sức Sinh nhiệt • Các quá trình sinh nhiệt phụ thuộc vào: - tuổi, sức khỏe, kích thước, thể trọng - hoạt động - giống, sức sản xuất, năng suất - giai đoạn tăng trưởng, thai nghén • Các quá trình sinh nhiệt chủ yếu xảy ra bên trong cơ thể: các cơ quan nội tạng: tim, gan, cơ trơn, cơ bắp - Do đó, lượng nhiệt sinh ra cần được vận chuyển đến da để thải ra ngoài, nhờ hệ. . . ? 6

Thải nhiệt * Ñoái löu (convection) (30%) k. khí / nöôùc tieáp xuùc vôùi Thải nhiệt * Ñoái löu (convection) (30%) k. khí / nöôùc tieáp xuùc vôùi da, noùng leân, giaûn nôû, di chuyeån ra xa nhöôøng choå cho luoàng vaät chaát laïnh hôn - Ñoái löu töï nhieân (natural convection) - Ñoái löu baét buoäc: (forced convection) di chuyển, gió, quạt - Loâng ngaên caûn truyeàn nhieät baèng ñoái löu * Daãn truyeàn (conduction) (5 – 15%) truyeàn nhieät tröïc tieáp do giữa 2 bề mặt tiếp tieáp xuùc 7

Thải nhiệt * Böùc xaï (radiation) (20%) - Caùc vaät raén luoân phaùt ra Thải nhiệt * Böùc xaï (radiation) (20%) - Caùc vaät raén luoân phaùt ra caùc tia bức xạ ñieän töø (hoàng ngoaïi) - Vaät coù nh/ñoä cao hôn phaùt ra tia coù l ngaén hôn & maät ñoä cao hôn * Boác hôi (evaporation) (40%) 1 g nước bốc hơi lấy di 580 cal - bốc hơi nước qua da, mồ hôi (perspiration, sweating) - hơi thở (respiration) - nước tiểu - nước bọt 8 Laø caùch thaûi nhieät duy nhaát khi nhiệt ñoä không khí > nhiệt

Bức xạ mặt trời (solar radiation) Bức xạ (radiation) Nhiệt độ không khí (air Bức xạ mặt trời (solar radiation) Bức xạ (radiation) Nhiệt độ không khí (air temperature) Bốc hơi (thở) Evaporation (respiratory) work Metabolic heat Mồ hôi Evaporation (sweating) Đối lưu (convection) Bức xạ từ mặt đất Ground thermal radiation (reflected solar radiation) Dẫn truyền (conduction) 9

Nhiệt độ môi trường cao- cảm nóng (heat stress) Xảy ra khi: - nhiệt Nhiệt độ môi trường cao- cảm nóng (heat stress) Xảy ra khi: - nhiệt ñoä không khí cao, - maät ñoä nuoâi cao - thoâng thoaùng keùm - Là nguyên nhân chủ yếu gây tổn thất trong chăn nuôi - 1 số phản ứng: biếng ăn, giảm chuyển hóa giảm sản lượng sữa, trứng, giảm tăng trọng giảm các hoạt động giảm khả năng sinh sản (fertility) tìm đến các bóng râm, các vũng nước, những nơi có giãn mạch, tăng nhịp thở 10

Nhiệt độ môi trường cao- cảm nóng (heat stress) Khi nhiệt độ không khí Nhiệt độ môi trường cao- cảm nóng (heat stress) Khi nhiệt độ không khí cao gần bằng hay cao hơn cơ thể, chủ yếu thải nhiệt = ? ? - Tăng thải nhiệt bằng mồ hôi mất nước, mất muối, tuần hoàn suy kiệt – giảm thải nhiệt - Tăng nhịp thở mất nước mất CO 2 – rối loạn cân bằng acid-base 11

Respiratory alkalosis 12 http: //en. wikipedia. org/wiki/Respiratory_alkalosis Respiratory alkalosis 12 http: //en. wikipedia. org/wiki/Respiratory_alkalosis

Cảm nóng trên các loài động vật - Ảnh hưởng của nhiệt độ luôn Cảm nóng trên các loài động vật - Ảnh hưởng của nhiệt độ luôn kết hợp với ẩm độ tương đối - Ảnh hưởng khác nhau trên các loài động vật khác nhau Ví dụ: - Trâu bò thải nhiệt bằng tiết mồ hôi - Heo/gà không có tuyến mồ hôi Do đó, khi ẩm độ tương đối cao, trâu bò >< heo/gà ? ? khi ẩm độ tương đối thấp, trâu bò >< heo/gà ? ? 13

25 o. C (77 o. F) 30 o. C (86 o. F) 35 o. 25 o. C (77 o. F) 30 o. C (86 o. F) 35 o. C (95 o. F) http: //www 3. abe. iastate. edu/livestock/heat_stress. asp (Dept. Agriculture and Bioengineering, Iowa State Uni. ) 14

25 o. C (77 o. F) 30 o. C (86 o. F) 35 o. 25 o. C (77 o. F) 30 o. C (86 o. F) 35 o. C (95 o. F) http: //www 3. abe. iastate. edu/livestock/heat_stress. asp (Dept. Agriculture and Bioengineering, Iowa State Uni. ) o. C = (o. F - 32)/1. 8; o. F = 32 + o. C*1. 8 15

25 o. C (77 o. F) 30 o. C (86 o. F) 35 o. 25 o. C (77 o. F) 30 o. C (86 o. F) 35 o. C (95 o. F) http: //www 3. abe. iastate. edu/livestock/heat_stress. asp (Dept. Agriculture and Bioengineering, Iowa State Uni. ) 16

Cảm nóng - Heo Nhieät ñoä tôùi haïn của heo ~ 28 o. C. Cảm nóng - Heo Nhieät ñoä tôùi haïn của heo ~ 28 o. C. Khi nhiệt độ không khí lên đến 32 o. C: - Heo thịt: giaûm taêng troïng - Heo naùi giaûm tyû leä thuï tinh 30 -80% chaäm hoaëc giảm ñoäng duïc tyû leä ruïng tröùng giaûm tyû leä phoâi cheát tăng - MMA (Mastitis – Metritis – Agalactia) - Heo đực giống: thân nhiệt tăng 1 o. C, chất lượng tinh giảm 4 -8 tuần tỷ lệ tinh trùng dị hình (abnormal spermatozoa ) tăng heo nái phối với (tinh) heo đực này: giảm tỷ lệ thụ thai & số con/ lứa 17

Nhiệt độ tối ưu đối với heo (Phillips, 2000) 18 Nhiệt độ tối ưu đối với heo (Phillips, 2000) 18

Cảm nóng – bò sữa - Nhiệt độ thích hợp cho bò sữa < Cảm nóng – bò sữa - Nhiệt độ thích hợp cho bò sữa < 77° F (25 o. C). - Khi > 90 o. F (32 o. C): giảm lượng vật chất khô ăn vào (8 -12%) giảm sản lượng sữa 20 -30% (10 -25 lb/ngày) ảnh hưởng hiệu quả tiêm phòng có thể gây xẩy thai - Mất nhiều CO 2 - kiềm máu (respiratory alkalosis) - có thể dẫn đến què; - ảnh hưởng tiêu hóa dạ cỏ (hệ đệm-buffer) - Nhiệt độ cao trong 3 tháng cuối kỳ cho sữa: - bê lứa kế tiếp nhẹ cân, bị nhiều rối loạn chuyển hóa sau cai sữa - giảm 12% sản lượng sữa của kỳ cho sữa kế tiếp - giảm tỷ lệ thụ thai (do giảm vận động trong lúc lên giống) - tỷ lệ chết phôi cao; sanh khó; viêm vú (mastitis) http: //www. ext. vt. edu/pubs/dairy/404 -200. html 19

Cảm nóng – gia cầm - Nhiệt độ lý tưởng cho gà đẻ & Cảm nóng – gia cầm - Nhiệt độ lý tưởng cho gà đẻ & gà giống: 20 -25 o. C - Khi nhiệt đô môi trường > 30 o. C: đứng yên, thở dốc, sảy cánh (thở: thải 540 cal/ g nước bốc hơi từ phổi) - Gia cẩm sẽ kiệt sức nhanh chóng khi cả nhiệt độ & ẩm độ tương đối cao - Giảm ăn (giảm sinh nhiệt) -- tỷ lệ chết do cảm nóng cao khi gia cầm ăn nhiều - Tổn thất: giảm tăng trọng; giảm sản lượng trứng; trứng nhỏ, vỏ mỏng: - giảm ăn (thiếu Ca); - thở nhiều - mất CO 2 - kiềm hóa máu (respiratory alkalosis) giảm khả năng giử & vận chuyển Ca - Nhặt trứng thường xuyên, làm mát trứng ngay lập tức http: //edis. ifas. ufl. edu/pdffiles/VM/VM 01900. pdf http: //www. omafra. gov. on. ca/english/livestock/poultry/facts/88 -111. htm 20

Effect of temperature on feed consumption, egg size & body weight Temperature °C 27. Effect of temperature on feed consumption, egg size & body weight Temperature °C 27. 5 29. 2 30. 8 31. 7 Feed intake (g/day) 113. 7 102. 2 101. 5 94. 4 Body weight (g) 1589 1441 1400 1478 % Medium and Below (egg size) 32. 3 48. 4 56. 3 66. 7 21 Source: D. R. Sloan & R. H. Harms, 1984. Univ. of Florida, Poultry Science, Volume 63, Supplement, page 38.

Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Các biện pháp môi trường Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Các biện pháp môi trường - Theo doõi hành vi & biểu hiện bất thường: thở hổn hển, thở bằng miệng - Cải thiện môi trường: Maät ñoä nhoát thích hôïp Chuoàng traïi thoâng thoaùng, lưu thông khí: 50 -300 ft/phút (76 -91 m/phút) (heo/bò) 350 -400 ft/phút (107 -122 m/phút) (gia cầm) 1 foot = 0. 3048 m Phuû lôùp caùch nhieät ở: tường, mái chuồng Quạt Tắm 22

Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Các biện pháp môi trường Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Các biện pháp môi trường - Sử dụng các hệ thống hạ nhiệt chuồng trại dùng nước phun sương (mist or fog systems) phun nước (sprinkling system) - Phun söông: giaûm nhieät ñoä không khí khoaûng 3 -4 o. C, sau 10 phuùt Cải thieän tình traïng vaät nuoâi, coù söï taêng naêng suaát Tuy nhiên, taêng aåm ñoä - giaûm thaûi nhieät baèng boác hôi? - taïo điều kiện toát cho VSV phaùt trieån? Cần bảo đảm lưu thông khí tối đa phun sương/ nước + quạt = hiệu quả cao 23

Sprinkler System – Heat stress control http: //www. tifton. uga. edu/eng/handbook/SECTJ_files/image 015. jpg 24 Sprinkler System – Heat stress control http: //www. tifton. uga. edu/eng/handbook/SECTJ_files/image 015. jpg 24

Combi. Cool - the high-pressure fogging system in pig finishing - the first high-pressure Combi. Cool - the high-pressure fogging system in pig finishing - the first high-pressure fogging system for pig compartment houses worldwide; it ensures efficient cooling, constant air humidity and reduced dust formation in every house. 25 (bigdutchman. com)

26 26

Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Các biện pháp môi trường Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Các biện pháp môi trường - Trồng cây giữa các dãy chuồng, cây cao ≥ 2 m - Giảm ánh sáng (đ/v chuồng có hệ thống điều chỉnh ánh sáng) để giảm hoạt động – giảm sinh nhiệt - Đối với thú chăn thả trên đồng cỏ ra đồng vào sáng sớm & chiều tối trồng cây có bóng mát hay xây chòi tránh nắng 27

Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Dinh dưỡng - Cung cấp Cảm nóng – đề phòng & khắc phục - Dinh dưỡng - Cung cấp đầy đủ nước uống (chú ý nhiệt độ nước) - Bổ sung chất điện giải - Tăng khẩu phần vào sáng sớm & chiều tối Giảm hay cắt khẩu phần vào thời điểm nóng nhất trong ngày - Thức ăn dễ tiêu hóa -Thêm các chất kích thích chuyển hóa để tăng sự ngon miệng - Tăng hàm lượng các chất dinh dưỡng trong khẩu phân (đạm, béo, khoáng, vitamin, đặc biệt vit C- “anti-stress agent”) * Bò sữa: bổ sung 1 số khoáng (K ≥ 1. 5% VCK, Na ≥ 0. 45%, Mg ≥ 0. 35% ) * Không chủng ngừa trong thời gian nóng nhất 28

Nhiệt độ môi trường thấp v Phản ứng tức thời - Co maïch ngoaïi Nhiệt độ môi trường thấp v Phản ứng tức thời - Co maïch ngoaïi vi - giaûm nhieät ñoä da – giaûm maát nhieät baèng böùc xaï & ñoái löu - Döïng loâng caùch nhieät - Tăng sinh nhiệt = tăng chuyển hoá & run v Nhieät ñoä thaáp keùo daøi: taêng tieát thyroxine, giảm đồng hóa loâng moïc daøy giảm mieãn dòch 29

Nhiệt độ môi trường thấp Nhiệt ñoä môi trường thaáp hôn nhiệt độ toái Nhiệt độ môi trường thấp Nhiệt ñoä môi trường thaáp hôn nhiệt độ toái öu: taêng tieâu toán thöùc aên, giaûm saûn löôïng tröùng, thòt, söõa; döôùi 15 o. C heo con tieâu chaûy, ngöng buù - thaân nhieät < 29 o. C, khaû naêng ñiều hoaø thaân nhieät cuûa hypothalamus maát - ôû 20 o. C, tim ngöøng đập - Khaéc phuïc: chuoàng traïi traùnh gioù luøa, nhöng thoâng thoaùng ñeå giaûm aåm ñoä; chuù yù thú con; taêng naêng löôïng trong khaåu phaàn 30

Ẩm độ không khí - Aåm ñoä cöïc ñaïi: löôïng hôi nöôùc (g) coù Ẩm độ không khí - Aåm ñoä cöïc ñaïi: löôïng hôi nöôùc (g) coù trong 1 m 3 k. k. ñaõ baûo hoaø hôi nöôùc, ôû nhieät ñoä & aùp suaát nhaát ñònh vd: ôû 1 atm 10 o. C aåm ñoä cöïc ñaïi laø 9. 4 g/ m 3 20 o. C 17. 3 g/ m 3 30 o. C 51. 2 g/ m 3 -Aåm ñoä tuyeät ñoái: löôïng hôi nöôùc coù trong 1 m 3 k. k. - Aåm ñoä töông ñoái: tyû leä (%) giöõa aåm ñoä tuyeät ñoái & cöïc ñaïi - Aåm ñoä giöõ vai troø quan troïng trong ñieàu hoaø thaân nhieät, aåm ñoä thích hôïp cho vaät nuoâi laø 70 -75% - A/ ñoä cao: giaûm boác hôi (noùng)/ taêng maát nhieät baèng ñoái löu (laïnh) taïo ñ/k toát cho vsv phaùt trieån (trong không khí, chaát thaûi, neàn chuoàng) 31 -A/ñoä thaáp: khoâ da, nieâm maïc; taêng löôïng buïi trong không khí,

Sự thông thoáng Heä thoáng thoâng gioù caàn thieát ñeå: - Loaïi boû hôi Sự thông thoáng Heä thoáng thoâng gioù caàn thieát ñeå: - Loaïi boû hôi aåm, khí, muøi, buïi, caùc vsv gaây beänh - Cung caáp khí saïch & phaân phoái ñoàng ñeàu nhöng khoâng taïo gioù luøa - Kieåm soaùt nhieät ñoä chuoàng nuoâi Doøng khoâng khí löu thoâng trong chuoàng ñöôïc ñieàu chænh baèng höôùng chuoàng traïi thieát keá (ñộ doác maùi, vò trí cuûa loái vaøo, haønh lang, vaùch ngaên) boá trí các dãy chuồng chuoàng 32

Sự thông thoáng Nhieät ñoä cao trong chuoàng Nhieät khoâng thoaùt ñöôïc do thoâng Sự thông thoáng Nhieät ñoä cao trong chuoàng Nhieät khoâng thoaùt ñöôïc do thoâng thoaùng keùm: ít cửa maät ñoä vaät nuoâi cao khoâng heä thoáng thoâng thoaùng nhaân taïo (quaït) Ẩm độ cao (>80%) – ngột ngạt, khó thải nhiệt bằng bốc hơi Nhieät độ thaáp Ẩm độ cao (>80%), thông thoáng kém – mất nhiệt Cöûa nhieàu, gioù luøa - mất nhiệt 33

Bức xạ mặt trời - Ánh saùng khaû kieán: 400 -760 nm - Tia Bức xạ mặt trời - Ánh saùng khaû kieán: 400 -760 nm - Tia hoàng ngoaïi (IR): 760 nm – 1 mm, taùc duïng nhieät, kích thích tuaàn hoaøn Caûm naéng: động vật bò phôi döôùi aùnh naéng maët trôøi, chòu taùc ñoäng cuûa tia hoàng ngoaïi leân trung öông thaàn kinh -- kích thích khu öông thaàn kinh, taêng hoâ haáp, tuaàn hoaøn, -- xung huyeát naûo, coù theå gaây phuø naûo, toån thöông giaùc/keát maïc maét 34

A thermographic image of a dog http: //en. wikipedia. org/wiki/Infrared 35 A thermographic image of a dog http: //en. wikipedia. org/wiki/Infrared 35

Bức xạ mặt trời – tia tử ngoại (UV) - Ánh sáng mặt trời Bức xạ mặt trời – tia tử ngoại (UV) - Ánh sáng mặt trời chứa 3 loại tia tử ngoại : UVA, 400 nm - 320 nm, long wave, 99% UVB, 320 nm - 280 nm, medium wave UVC, < 280 nm, short wave, highest energy, germicidal, most dangerous UBA, UVB: kích thích tạo melanin 36

Bức xạ mặt trời – tia tử ngoại (UV) - Toát: taïo vit D, Bức xạ mặt trời – tia tử ngoại (UV) - Toát: taïo vit D, taêng teá baøo maùu, kích thích tuaàn hoaøn, kích thích tuyeán thöôïng thaân, tuyeán giaùp -- kích thích sinh tröôûng Dieät truøng - Xaáu: kích thaàn kinh trung öông, taêng oâ xy hoaù chaát beùo -- gaây tích tuï chaát ñoäc; coù theå gaây vieâm giaùc/ keát maïc maét (B); -- da: tổn thương lớp collagen (A >B, C); ung thư (B), biến tính vitamin A (A, B); (không làm đỏ da; sunscreen block A, B) 37

Ultraviolet photons harm the DNA molecules of living organisms in different ways. In one Ultraviolet photons harm the DNA molecules of living organisms in different ways. In one common damage event, adjacent Thymine bases bond with each other, instead of across the "ladder". http: //en. wikipedia. org/wiki/UV 38

A bird appears on many Visa credit cards when held under a UV light A bird appears on many Visa credit cards when held under a UV light source. 39

Bụi trong chăn nuôi - Nguoàn goác: cô theå vaät nuoâi, thöùc aên, chaát Bụi trong chăn nuôi - Nguoàn goác: cô theå vaät nuoâi, thöùc aên, chaát loùt chuoàng - Bụi trong chuồng nuôi có thể chứa tới 90% chất hữu cơ - Thaønh phaàn cuûa buïi trong chuoàng nuoâi Thöùc aên proteins phaân naám moác phaán hoa chuùng coân truøng & caùc thaønh phaàn töø proteases vi sinh vật endotoxin ammonia & caùc khí khaùc Source: Donham 1989 40

Sơ đồ vận hành của bụi trong chuồng nuôi VAÄT NUO I, THÖÙC AÊN, Sơ đồ vận hành của bụi trong chuồng nuôi VAÄT NUO I, THÖÙC AÊN, CHAÁT THAÛI, LOÙT CHUOÀNG quaù trình hình thaønh: keát tuï, thaêng hoa, phaùt taùn CAÙC HAÏT TRONG K. K. (AIRBORNE PARTICLES = NUCLEI) (ví duï: vsv, buïi, hoån hôïp) quaù trình loaïi thaûi: sa laéng, khueách taùn, bò hít vaøo ñöôøng h. h. VAÄT NUO I, SAØN, DUÏNG CUÏ, CON NGÖÔØI, TÖÔØNG, ÑOÀ VAÄT 41

Bụi trong chăn nuôi - Aerosols (10 -4 -10 -2 mm) coù khuynh höôùng Bụi trong chăn nuôi - Aerosols (10 -4 -10 -2 mm) coù khuynh höôùng keát hôïp vôùi nhau, phaùt trieån kích thöôùc & deã sa laéng hôn - Haït >20 mm chæ toàn taïi trong không khí 1 thôøi gian ngaén 10 -20 mm toàn taïi khoaûng 15 phuùt 10 mm 25 phuùt 5 mm 100 phuùt - Đo lượng bụi trong chuồng: - hàm lượng bụi, mg/m 3 (pp lọc trọng lực, gravimetrical filter method) - số hạt bụi / m 3 (máy đếm hạt, electronic particle counters) 42

Sự định vị của bụi trên đường hô hấp Kích thöôùc haït vuøng ñònh Sự định vị của bụi trên đường hô hấp Kích thöôùc haït vuøng ñònh vò 7 - 11 mm muõi 4. 7 - 7 mm thanh quaûn 3. 3 - 4. 7 mm khí quaûn & pheá quaûn lôùn 2. 1 - 3. 3 mm pheá quaûn nhoû < 1. 1 mm pheá nang Haït caøng nhoû, thì caøng ñi saâu vaøo beân trong ñöôøng hô hấp < 7 mm coù theå ñi vaøo pheá nang 4 -5 mm 50% ñònh vò trong pheá nang 43

Bụi trong chăn nuôi - Lượng bụi trong chuồng thay đổi theo: mật độ Bụi trong chăn nuôi - Lượng bụi trong chuồng thay đổi theo: mật độ vật nuôi sự thông thoáng loài gia súc thời gian trong ngày: hoạt động nhieät ñoä & aåm ñoä không khí tình trạng vệ sinh Do đó: Khó xác định tieâu chuaån haøm löôïng buïi, khí độc & vi sinh vật trong chuồng nuôi 44

Bụi trong chăn nuôi - Löôïng buïi trong chuoàng nuoâi caùc gia suùc khaùc Bụi trong chăn nuôi - Löôïng buïi trong chuoàng nuoâi caùc gia suùc khaùc nhau: heo 3 -22 mg/m 3 Boø sữa 0. 6 mg/m 3 Gaø ñeû nuoâi chuoàng) 1 -51 mg/m 3 Gaø thòt (nuoâi chuoàng) 6. 2 mg/m 3 Source: Jellen, 1984; Muller and Wieser, 1987 - Hàm lượng bụi trong chuồng nuôi gia cầm & heo > trâu bò - Tyû leä beänh ñöôøng hô hấp treân ngöôøi & vaät nuoâi trong chuồng gaø, heo > traâu boø 45

Dust emissions from cattle, pig and poultry barns (Seedorf & Hartung, http: //www. agriculture. Dust emissions from cattle, pig and poultry barns (Seedorf & Hartung, http: //www. agriculture. de/acms 1/conf 6/ws 4 dust. htm) 46

Tác hại của bụi trong chăn nuôi - Taùc haïi (đến sức khỏe vật Tác hại của bụi trong chăn nuôi - Taùc haïi (đến sức khỏe vật nuôi & người) phụ thuộc nhiều yeáu toá: - Tính chất bụi: vô cơ > < hữu cơ - Thành phần của hạt bụi: khí độc, vi sinh vật, toxins - Kích thước hạt bụi: hạt bụi < 5 µm có thể đi sâu vào phổi - Thöôøng gaây beänh hô hấp maõn tính treân ngöôøi & vaät nuoâi 47

Tác hại của bụi trong chăn nuôi - Baùm vaøo nieâm maïc: Kích öùng Tác hại của bụi trong chăn nuôi - Baùm vaøo nieâm maïc: Kích öùng cô giôùi, khoù chòu, Kích thích tieát dòch, ho Gây dị ứng trên người mẫn cảm - Laøm taêng sinh caùc teá baøo bieåu moâ coù loâng, caùc teá baøo goblet - Kéo dài: có thể laøm teo maøng nhaày, suy kieät caùc tuyeán nhôøn gaây kích öùng maõn tính, toån thöông phoåi tổn thương niêm mạc, giảm đề kháng mở đường cho vsv gaây beänh 48

Làm giảm hàm lượng bụi trong chuồng nuôi - Caûi thieän chaát löôïng không Làm giảm hàm lượng bụi trong chuồng nuôi - Caûi thieän chaát löôïng không khí chuoàng nuoâi Aåm ñoä không khí khoâng döôùi 60% Thieát keá heä thoáng thoâng thoaùng hôïp lyù: khoâng ñöa buïi vaøo, nhöng vaãn baûo ñaûm söï thoâng thoaùng - Thöùc aên: troân vôùi nöôùc hay daàu; thức ăn viên - Giaûm nhöõng hoaït ñoäng khoâng caàn thieát trong chuoàng (caân, đo. . ) - Doïn veä sinh neàn chuoàng - Maät ñoä & khoaûng khoâng gian cho vaät nuoâi hôïp lyù (3 m 3/ heo thòt) - Hệ thống phu sương giảm bụi 49

Khí độc & mùi hôi trong chăn nuôi - Khí thaûi hoâ haáp & Khí độc & mùi hôi trong chăn nuôi - Khí thaûi hoâ haáp & caùc khí töø quaù trình phaân giaûi chaát thaûi - Chuû yeáu H 2 S, NH 3, CO 2, CH 4 - Coù khoaõng 40 loaïi khí ñoäc khaùc nhau - Coù nhöõng loaïi noàng ñoä thaáp nhöng raát ñoäc nhö acidd bay hôi, amin, mecaptamin 50

Khí có mùi hôi trong chăn nuôi Chaát khí Muøi Giôùùi haïn (mg/L) Allyl Khí có mùi hôi trong chăn nuôi Chaát khí Muøi Giôùùi haïn (mg/L) Allyl mercaptan Ammonia Benzyl mercaptan Crotyl mercaptan Ethyl mercaptan muøi toûi, raát khoù chòu 0. 00005 muøi khai 0. 037 muøi khoù chòu 0. 00019 muøi choàn hoâi 0. 000029 muøi baép caûi thoái 0. 00019 Ethyl sulphide Hydrogen sulphide Methyl mercaptan Methyl sulphide Skatole muøi gaây oùi muøi tröùng thoái muøi baép caûi thoái muøi rau caûi thoái muøi phaân Sulphur dioxide Thiocresol Thiophenol muøi cay haêng muøi kheùt, muøi choàn hoâi muøi thoái röõa 0. 00025 0. 0011 0. 0012 0. 009 0. 0001 0. 000062 51 (Sullivan, 1969; trích daãn bôûi Muller, 1987)

Tác hại của mùi hôi tới sức khỏe qua (ít nhất) 3 cơ chế Tác hại của mùi hôi tới sức khỏe qua (ít nhất) 3 cơ chế 1. Kích ứng & có thể gây ngộ độc Khi nồng độ cao gấp 3 -10 lần nồng độ có thể cảm nhận - tương tác với các receptors trên niêm mạc mũi - kích thích các đầu tự do của dây thần kinh mũi, cổ họng, phổi Các phản ứng của cơ thể: giảm nhịp thở, giảm thể tích khí hô hấp, tăng thời gian thở ra co thắt thanh quản, phế quản tăng tiết dịch mũi, viêm mũi, nghẹt mũi chảy nước mắt, hắt xì hơi tăng tiết epinephrine, co mạch ngoại vi, tăng huyết áp 52 - Kích thích kéo dài có thể gây hen suyễn

Tác hại của mùi hôi 2. Gây bệnh không qua kích ứng Bản thân Tác hại của mùi hôi 2. Gây bệnh không qua kích ứng Bản thân khí tạo mùi tác động tới sức khỏe Ví dụ, H 2 S hay các khí có S, các hợp chất amines hữu cơ - nồng độ gây bệnh có thể thấp hơn nồng độ gây kích ứng 3. Gây bệnh các chất ô nhiễm đi kèm (co-pollutants) - nitrogen dioxide (NO 2) and/or carbon monoxide (CO) - bụi - các độc tố của vi sinh vật (độc tố nấm, endotoxins) 53

Mức độ gây hại của 1 số khí trong chuồng Khí ppm NH 3 Mức độ gây hại của 1 số khí trong chuồng Khí ppm NH 3 400 NH 3 700 NH 3 1700 NH 3 3000 NH 3 5000 H 2 S 100 H 2 S 200 H 2 S 500 baát tænh H 2 S 1400 CO 2 30000 CO 2 60000 CO 2 300000 (Muller, 1987) Thôøi gian 30 phuùt 40 phuùt lieân tuïc vaøi giôø 60 phuùt 30 phuùt Aûnh höôûng kích öùng coå hoïng kích öùng maét ho, suøi boït ngaït thôû cheát ñoät ngoät taêng nhòp tim, nhòp thôû kích öùng muõi, maét choaùng vaùng, nhöùc ñaàu buoàn noân, boàn choàn, maát nguû, vaøi giaây lieân tuïc 30 phuùt phuø phoåi ñoät ngoät, cheát taêng nhòp thôû ngaït thôû naëng cheát töùc thôøi 54

Tác hại của NH 3 Sinh ra töø söï khöû amine cuûa protein trong Tác hại của NH 3 Sinh ra töø söï khöû amine cuûa protein trong chaát thaûi Noàng ñoä khuyến cáo chuoàng nuoâi: ≤ 25 -35 ppm - NH 3 ñöôïc bụi haáp thu - di chuyeån saâu vaøo trong đường hoâ haáp - môû ñöôøng cho vsv gây caùc beänh ñöôøng hoâ haáp - Kích ứng màng nhầy & niêm mạc đường hô hấp 55

Tác hại của NH 3 – công nhân Tiếp xúc kéo dài (25 ppm, Tác hại của NH 3 – công nhân Tiếp xúc kéo dài (25 ppm, > 2 giờ/ngày, vài năm) viêm mũi, viêm xoang, nặng ngực, thở ngắn, thở khò khè viêm màng nhầy, viêm phổi mãn tính hội chứng hen suyễn coù theå laøm taêng khaû naêng vieâm khôùp, abcesses 56

Tác hại của NH 3 - heo > 10 ppm gia taêng tyû leä Tác hại của NH 3 - heo > 10 ppm gia taêng tyû leä gia suùc bò ho 50, 100 ppm giaûm taêng troïng ngaøy 12%, 30% 61 ppm giaûm 5% löôïng thöùc aên - Noàng ñoä NH 3 cao (< 50 ppm): taêng tyû leä vieâm phoåi vieâm teo xöông muõi truyền nhiễm (atrophic rhinitis ) - Laøm chaäm ñoäng hôùn treân heo naùi döï bò 57

Tác hại của NH 3 - gà > 30 ppm giaûm saûn löôïng tröùng Tác hại của NH 3 - gà > 30 ppm giaûm saûn löôïng tröùng & thòt tăng các hoäi chöùng beänh phoåi taêng khaû naêng nhieãm virus Marek & mycoplasma Treân gaø, khi cho tieáp xuùc vôùi virus gaây beänh New Castle: khoâng coù NH 3 40% bò nhieãm beänh 20 ppm 100% bò nhieãm beänh Söï hieän dieän cuûa NH 3 laøm sinh tính gaây beänh cuûa E. coli treân ñöôøng hoâ haáp 58

Tác hại của H 2 S - H 2 S laø khí raát ñoäc, Tác hại của H 2 S - H 2 S laø khí raát ñoäc, sinh ra töø söï phaân huyû phaân, muøi tröùng thoái - Coù theå nhaän ra muøi ôû noàng ñoä 1 ppm - Noàng ñoä khuyến cáo trong chuoàng nuoâi ≤ 8 - 10 ppm - Cô cheá gaây ñoäc: - kích öùng maøng nhaày (ngứa mắt, mũi); phù phổi - kết hợp Fe của cytochrome oxidase của mitochondria -- không vận chuyển O 2 - hô hấp mô bào - taùc ñoäng mạnh nhất đếân thaàn kinh trung öông 59

Tác hại của H 2 S - Người, tiếp xúc lâu ngày: mất ngon Tác hại của H 2 S - Người, tiếp xúc lâu ngày: mất ngon miệng, nhức đầu, choáng váng, khó chịu; giảm trí nhớ ảnh hưởng khả năng sinh sản, sảy thai (around 2 ppm) - 700 -800 ppm, có thể gây chết - Trieäu chöùng truùng ñoäc: thôû khoù, tím da, löø ñöø, co giaät Beänh tích moå xaùc: maùu khoâng ñoâng, xuaát huyeát tim, thanh quaûn, phuø phoåi, bieán ñoåi ôû gan, thaän, laùch, xuaát huyeát & phuø ñöôøng tieâu hoaù - Thở amyl nitrite, tiêm sodium nitrite, thở oxygen 60

Tác hại của H 2 S trên người & heo 61 (Barker & ctv, Tác hại của H 2 S trên người & heo 61 (Barker & ctv, 2000)

Tác hại của CO 2 - Noàng ñoä trong khoâng khí khoaûng 300 ppm Tác hại của CO 2 - Noàng ñoä trong khoâng khí khoaûng 300 ppm (0. 03%) - Nguoàn goác töø khí thaûi hoâ haáp & töø caùc quaù trình phaân giaûi chaát thaûi - Noàng ñoä trong chuoàng nuoâi khoâng quaù 0. 3% - Tác hại kém hơn NH 3 & H 2 S (Barker & ctv. , 2000) 62

Symptoms with observed increased frequency in the vicinity of animal production facilities & selected Symptoms with observed increased frequency in the vicinity of animal production facilities & selected observed chemicals with ability to cause the symptoms Symptoms with suggested increased frequency Chemical compounds with ability to cause observed symptoms at hazardous concentration Nose Irritation in nose Ethanol, 2 -methoxy- ; Ammonia; Benzene; Formaldehyde; Hydrazine; 2 -Butenal (Crotonaldehyde); Sulphur dioxide Eyes Irritation in eyes Ethanol, 2 -methoxy-; Ammonia; Benzene; Formaldehyde; Hydrazine; Carbon disulphide; 2 -Butenal (Crotonaldehyde); Sulphur dioxide; Hydrogen sulphide Throat Irritation in throat Ethanol, 2 -methoxy- ; Ammonia; Benzene; Formaldehyde; Hydrazine; 2 -Butenal (Crotonaldehyde); Sulphur dioxide Respiratory Breathing difficulties; Breathing problems; Chest tightness; Cough Ethanol, 2 -methoxy-; 2 -Propenal (Acrolein); Ammonia; Benzene; Formaldehyde; Hydrazine; Carbon disulphide; 2 -Butenal (Crotonaldehyde); Sulphur dioxide; Hydrogen sulphide Skin irritation Ammonia; Benzene; Formaldehyde; Hydrazine; Carbon disulphide; 2 -Butenal (Crotonaldehyde); Sulphur dioxide Headache Ethanol, 2 -methoxy- ; Ammonia; Benzene; Hydrazine; Carbon disulphide, Methanol, Sulphur dioxide, Hydrogen sulphide Gastric Nausea Ammonia; Benzene; Hydrazine; Carbon disulphide; Methanol; Sulphur dioxide; Hydrogen sulphide Gastric Diarrhoea Microorganisms or ingested compounds? 63

Symptoms with observed increased frequency in the vicinity of animal production facilities & selected Symptoms with observed increased frequency in the vicinity of animal production facilities & selected observed chemicals with ability to cause the symptoms Symptoms with suggested increased frequency Chemical compounds with ability to cause observed symptoms at hazardous concentration Mental Tiredness; Weakness; Less vigor Ethanol, 2 -methoxy-; Carbon disulphide Mental Confusion Depressions Tension, Anger Hydrogen sulphide Carbon disulphide Ethanol, 2 -methoxy-, Carbon disulphide may cause changes of the personality Mental Sleeping difficulties Hydrogen sulphide Annoyance All odorous compounds at high concentrations Reduced quality of life Odorant mix 64 Nimmermark S. 2004. Odour influence on well-being and health with specific focus. Ann Agric Environ Med 2004, 11, 163– 173

Những triệu chứng bệnh thường gặp ở công nhân trại heo (Donham & Gustafson, Những triệu chứng bệnh thường gặp ở công nhân trại heo (Donham & Gustafson, 1982) Trieäu chöùng (%) tyû leä quan saùt Ho 67% Ñaøm 56% Ñau hoïng 54% Chaûy muõi 45% Ñau maét (xoán maét, chaûy nöôùc maét) 39% Nhöùc ñaàu 37% Töùc ngöïc 36% Thôû ngaén 30% Thôû khoø kheø Ñau nhöùc cô 27% 25% 65

1 số biện pháp làm giảm khí độc & mùi hôi * Caùc bieän 1 số biện pháp làm giảm khí độc & mùi hôi * Caùc bieän phaùp vaät lyù: - taêng söï thoâng thoaùng; laøm veä sinh, thu doïn phaân * Xöû lyù khoâng khí - ô xy hóa không khí, duøng ozone hay tia UV - Loïc không khí qua maøng carbon hoaït tính, silica gel - Haáp thu: qua nöôùc, nöôùc + vi sinh vaät, nöôùc + hoaù chaát - Maøng sinh hoïc (biofilters): maøng loïc ñaát, than buøn, caây, vi sinh vật * Caùc bieän phaùp sinh hoïc: - Taêng chất löôïng protein thöùc aên (protein thoâ cao, taêng khöû amine) - Löôïng thöùc aên trong ngaøy - Gioáng (thuù vôùi tyû leä naïc cao coù khaû naêng chuyeån hoaù protein 66 cao)

67 http: //www. extension. umn. edu/distribution/livestocksystems/DI 7637. html; University of Minnesota 67 http: //www. extension. umn. edu/distribution/livestocksystems/DI 7637. html; University of Minnesota

1 số biện pháp làm giảm khí độc & mùi hôi - Bổ sung 1 số biện pháp làm giảm khí độc & mùi hôi - Bổ sung vào khẩu phần: - các acid hữu cơ - probiotics - prebiotics Hạn chế sự phát triển vi sinh hoại sinh, sinh các khí độc - Bổ sung proteases Tăng tiêu hóa proteins 68

Vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi - Nguoàn goác: vaät nuoâi, thöùc Vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi - Nguoàn goác: vaät nuoâi, thöùc aên, chaát thaûi, chaát loùt chuoàng -Thành phần: > 80%: staphylococci & streptococci, töø ñöôøng hô hấp treân &ø da 1%: naám moác, naám men 0. 5%: coliforms, töø phaân (1 soá taøi lieäu: 10 -15%) - Vi sinh vaät trong k. k. chuoàng nuoâi caùc loaøi khaùc nhau: Traâu boø Heo 58 -212 CFU/ L khoâng khí 354 -2000 Gaø thòt 850 -2983 Gaø ñeû (chuoàng loàng) 360 -3781 Gaø ñeû (neàn) 1907 -22044 (ñeán 1 trieäu) - vsv trong không khí: chuoàng gaø > heo > traâu boø 69

From slide collection, Department of Medical Microbiology, Edinburgh University 70 From slide collection, Department of Medical Microbiology, Edinburgh University 70

- 1 nghiên cứu ở Taiwan, chuồng hở: culturable bacteria: 3. 3 × 105 - 1 nghiên cứu ở Taiwan, chuồng hở: culturable bacteria: 3. 3 × 105 CFU/m 3 Gram-negative bacteria: 143. 7 CFU/m 3 airborne fungi: 103 CFU/m 3 cao nhất ở chuồng heo thịt (Chang et al. , 2001; Appl Environ Microbiol. 67(1): 155– 161) - Chuồng kín (1 số nước ở u châu, Mỹ): vi khuẩn: 105 to 107 CFU/m 3, vk Gram dương, cao nhất nấm: 10 to 104 CFU/m 3 71

 Cow Beefs Calves Sows Weaners F. pigs Layers Broilers Total count day night Cow Beefs Calves Sows Weaners F. pigs Layers Broilers Total count day night Cow Beefs Calves Sows Weaners F. pigs Layers Broilers Enterobacteria day night Cow Beefs Calves Sows Weaners F. pigs Layers Broilers Fungi day night 72

C F U pe r ho ur an d 50 0 kg Cow Beefs C F U pe r ho ur an d 50 0 kg Cow Beefs Calves Sows Weaners F. pigs Layers Broilers Total count Enterobacteria Fungi Emission rates of microorganisms, Log CFU per h & 500 kg LW (n = 61) (Seedorf & Hartung, http: //www. agriculture. de/acms 1/conf 6/ws 4 dust. htm) - Total count: highest, broilers, 9. 5 log CFU - Enterobacteria: highest, layers, 7. 1 log CFU; - Fungi: highest, broilers, 7. 7 log CFU; 73

Vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi - Soá löôïng trong không khí Vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi - Soá löôïng trong không khí phuï thuoäc caùc yeáu toá: mật độ vật nuôi sự thông thoáng loài gia súc thời gian trong ngày: hoạt động nhieät ñoä & aåm ñoä không khí tình trạng vệ sinh maät ñoä thuù, ñoä thoâng thoaùng, nhieät ñoä & aåm ñoä không khí, haøm löôïng buïi trong không khí kyõ thuaät laáy maãu Khó khăn trong xác định số lượng của vi sinh vật trong không khí: chưa có pp lấy mẫu tiêu chuẩn 74

Sự tồn tại của vsv trong không khí chuồng nuôi - Coù theå toàn Sự tồn tại của vsv trong không khí chuồng nuôi - Coù theå toàn taïi rieâng leû - Tuy nhiên, có khuynh hướng kết hợp ña soá coù kích thöôùc khoaûng 1. 2 mm > 85% hạt gây nhiễm có > 2 tế bào vi khuẩn (Fisar et al. , 1990) - Thöôøng chæ toàn taïi trong không khí moät thôøi gian ngaén Thời gian coliforms toàn taïi trong không khí < Gram+ve cocci 75

Khaû naêng toàn taïi cuûa 1 soá vsv trong không khí VSV H% Bacillus Khaû naêng toàn taïi cuûa 1 soá vsv trong không khí VSV H% Bacillus subtilis 85 Salmonella newbrunswick 70 21 35 Pseudomona tularensis 85 24 35 Brucella suis 55 19 3 Escherichia coli (O: 78) 55 22 71 P. multocida 70 21 -34 31 Staphilococcus albus 50 22 772 S. aureus 50 22 604 Micrococcus luteus 50 -55 22 Source: N/ñoä Thôøi gian soáng (phuùt) 13 -83 1292 76

Các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng & sự tồn tại của VSV Các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng & sự tồn tại của VSV trong không khí - Trong không khí, vsv bị phân hủy sinh học & hóa lý - Phân hủy: khả năng phân chia & khả năng gây nhiễm - Các yếu tố khí hậu & TKH ảnh hưởng đến sự phân hủy vsv: nhiệt độ, ẩm độ (RH), sự thông thoáng, ánh sáng mặt trời, các sản phẩm ô xy hóa của ozone (OAF: open air factor), các ions không khí các chất ô nhiễm khác - Sự thay đổi hàm lượng nước: quan trọng nhất chủ yếu ảnh hưởng đến bề mặt tế bào: - bị khô khi RH thấp - bị bất hoạt khi RH cao 77

Các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng & sự tồn tại của VSV Các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng & sự tồn tại của VSV trong không khí - Ảnh hưởng của các yếu tố TKH thay đổi theo mỗi loại vsv: - virus chứa lipid (vd virus cúm) - kỵ nước sức đề kháng cao khi RH thấp (<50 -70%); nhạy cảm với OAF - virus không có cấu trúc lipid (vd FMDV), tồn tại lâu hơn trong không khí ẩm; đề kháng cao với OAF - vi khuẩn Gram âm có lớp LPS dày, tồn tại lâu hơn khi RH thấp 78

Các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng & sự tồn tại của VSV Các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng & sự tồn tại của VSV trong không khí - Ảnh hưởng của kích thước hạt aerosols kém bền khi RH ≥ 85%, do kết dính - hạt to - Nhiệt độ: hàm lượng aerosols cao hơn ở nhiệt độ thấp, có lẽ do kết hợp RH thấp số lượng vsv trong không khí mùa đông > mùa hè - Sự thông thoáng: vừa phải: pha loãng, phát tán quá cao: tăng hàm lượng bụi, aerosols từ mặt đất 79

Endotoxins Median values of airborne inhalable endotoxin: - dairy cattle: 16. 9 EU/m 3 Endotoxins Median values of airborne inhalable endotoxin: - dairy cattle: 16. 9 EU/m 3 - beef cattle: 557. 9 EU/m 3 - pigs: 668. 7 EU/m 3 - laying hens: 463. 2 EU/m 3 - turkeys: 1902. 0 EU/m 3 The endotoxin levels in settled dust - the same pattern - Proposed Dutch endotoxin threshold = 50 EU/m 3 Schierl et al. (2007). Endotoxin concentration in modern animal houses in southern Bavaria. Ann Agric Environ Med 2007, 80 14, 129 -136

Study in open-style swine houses in Taiwan for the airborne endotoxin, dust, NH 3, Study in open-style swine houses in Taiwan for the airborne endotoxin, dust, NH 3, H 2 S & CO 2 Average concentration of airborne total endotoxin: 36. 8 - 298 EU/m 3 respirable endotoxin: 14. 1 -129 EU/m 3 total dust: 0. 15 - 0. 34 mg/m 3 respirable dust: 0. 14 mg/m 3 The respective concentrations of NH 3 < 5 ppm CO 2, 600 -895 ppm H 2 S < 0. 2 ppm. - Total dust & endotoxin: nursery house - highest - NH 3, CO 2 and H 2 S: finishing house - highest - Breeding units: the least contaminated 81 Chang et al. 2001; Ann Occup Hyg. 45(6): 457 -65

Tác hại của vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi Vi sinh vật Tác hại của vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi Vi sinh vật & endotoxins: - những yếu tố bệnh chủ yếu trong chuồng nuôi - dẫn tới 1 số bệnh cho vật nuôi & người - tác hại thường kết hợp với bụi - AÛnh höôûng ñeán ngöôøi &ø vaät nuoâi. vsv gaây beänh cô hoäi. vsv gaây beänh truyeàn nhieãm. gaây beänh maõn tính treân ñöôøng hoâ haáp - Endotoxins + bụi có thể: - stress hệ miễn dịch, giảm sự đề kháng - mở đường cho bệnh truyền nhiễm - quá mẫn cảm, dị ứng, tăng khả năng viêm 82

Airborne infectious diseases in pigs Disease Field evidence Isolation from air % RH for Airborne infectious diseases in pigs Disease Field evidence Isolation from air % RH for best survival Minimal infective dose Foot-and-mouth disease Yes > 60 2. 6 log LD 50 Swine vesicular disease No No > 55 ? Aujeszky’s disease (Pseudorabies) Yes 55 4. 5 log TCID 50 Influenza Yes ? ? PRRS Yes No ? ? African swine fever No Yes* 20 -30 ? Classical swine fever No No ? ? Porcine respiratory coronavirus Yes ? ? Enzootic pneumonia Yes < 25 or > 75† ? Actinobacillosis Yes ? 104 -109 CFU/m. L Atrophic rhinitis 75 ? Yes ? = not known; * Indirectly using mouse infection as a biological indicator. † Established with other Mycoplasma spp. Stark, 1999. The Veterinar y Journal 1999, 158 , 164– 181 83

Lan truyền bệnh qua không khí - Nhiều bệnh có thể lan truyền qua Lan truyền bệnh qua không khí - Nhiều bệnh có thể lan truyền qua không khí - Tuy nhiên, do khả năng phát tán xa bị hạn chế: - không khí là đường lan truyền bệnh quan trọng - trong trại - không phải đường truyền lây bệnh quan trọng - giữa các trại Các nghiên cứu cho thấy: - 90% khả năng lan truyền bệnh giữa các trại gà xảy ra: con người (công nhân) trang thiết bị dùng trong chăn nuôi phương tiện vận chuyển (Butcher & Miles, University of Florida; http: //edis. ifas. ufl. edu/VM 011) 84

Lấy mẫu không khí - Lọc - Filters cellulose filters gelatin filters - Hấp Lấy mẫu không khí - Lọc - Filters cellulose filters gelatin filters - Hấp thu vào dung dịch - Impingers khí vi sinh vật - Andersen air samplers vi sinh vật 85

SKC Impingers & pump SKC Bio sampler 86 SKC Impingers & pump SKC Bio sampler 86

Button Aerosol Sampler 87 Button Aerosol Sampler 87

Flow rates Standard Bio. Stage: 28. 3 L/min Bio. Stage 200: 14. 15 L/min Flow rates Standard Bio. Stage: 28. 3 L/min Bio. Stage 200: 14. 15 L/min Material Inlet cone and base plate: Precision-tooled autoclavable aluminum O-rings: Duro 50, BUNA-N Jet Classification Stage Standard: 400 holes Bio. Stage 200: 200 holes Sample Media 90 to 100 -mm agar plates* Suggested Media For bacteria: Tryptic Soy Agar (TSA) Blood Agar Plates (BAP) For fungi: Potato Dextrose Agar (PDA) Malt Extract Agar (MEA) Dichloran Glycerol 18 Agar (DG-18) Corn Meal Agar (CMA) Analysis Colony culture‡ Bio. Stage, Single-stage Viable Cascade Impactor 88

The Andersen air sampler, in a laboratory (L) and mounted with a wind-vane in The Andersen air sampler, in a laboratory (L) and mounted with a wind-vane in a field site (M). http: //www. biology. ed. ac. uk/research/groups/jdeacon/microbes/airborne. htm 89

When fully assembled (with an open agar plate between each unit) an electric motor When fully assembled (with an open agar plate between each unit) an electric motor sucks air from the bottom of the unit, causing spore-laden air to enter at the top (arrowhead in Figure L) and to pass down through the cylinder. The path taken by this air is shown in Figure O http: //www. biology. ed. ac. uk/research/groups/jdeacon/microbes/airborne. htm 90

The Anderson air sampler, in a laboratory (L) and mounted with a wind-vane in The Anderson air sampler, in a laboratory (L) and mounted with a wind-vane in a field site (M). http: //www. biology. ed. ac. uk/research/groups/jdeacon/microbes/airborne. htm 91